De sociaaldemocraat Luiz Inácio Lula da Silva (80) mag zich voor de 4e keer president van Brazilië noemen. Hij won de 2e ronde van de presidentsverkiezingen van zijn uitdager Flávio Bolsonaro. Nochtans had die Lula in de 1e ronde nog verslagen. Voor Lula is het de 2e comeback uit zijn politieke carrière.
Wie is comeback kid Lula, die voor de 4e keer president van Brazilië wordt?
Dit artikel is de geüpdatete versie van een portret dat eerder verscheen op 31 oktober 2022.
Te oud om de jonge kiezers te overtuigen, een gevangenisverleden en een samenleving die opschuift naar rechts: na de 1e ronde leken Lula's grootste uitdagingen hem dan toch ingehaald te hebben.
De campagne draaide dit jaar rond een thema dat Lula niet zo goed lag: criminaliteit. Veel Brazilianen voelen zich niet langer veilig. 28 procent van hen noemt geweld het grootste probleem in het land, zo bleek in september nog uit een poll. Volgens zijn tegenstanders trad Lula niet hard genoeg op.
Ondertussen zien de Brazilianen het leven duurder worden. En ze liggen ook wakker van corruptie, een thema dat aan Lula's huid blijft kleven - zo meteen meer daarover.
Nochtans is Lula er tijdens zijn presidentschap wel degelijk in geslaagd om successen te boeken, zij het niet meer zo spectaculair als tijdens zijn eerste ambtstermijnen. Onder zijn beleid ging de inflatie bijvoorbeeld liggen en gingen de werkloosheidscijfers omlaag.
En internationaal oogstte hij lof voor de bescherming van het Amazonewoud. Lula bond de strijd aan met de ontbossing die onder zijn voorganger Jair Bolsonaro nog hoge toppen scheerde. Deze zomer werden de laagste cijfers opgetekend sinds het begin van de metingen in 1988, een spectaculaire ommekeer.
19 maanden in de gevangenis
Lula begint nu dus aan zijn 4e termijn zoals hij ook zijn 3e ambtstermijn begon: met een comeback.
In 2022 won Lula de presidentsverkiezingen amper anderhalf jaar nadat hij zijn politieke rechten teruggekregen had. Hij had toen een gevangenisstraf van 19 maanden uitgezeten voor corruptie, een aanklacht die hij altijd is blijven ontkennen.
23 jaar geleden won Lula de presidentsverkiezingen voor het eerst. "Ik, die zo dikwijls ben verweten geen diploma te hebben, haal nu mijn 1e titel: president van de Republiek Brazilië", zei Lula bij zijn eedaflegging op 1 januari 2003 in Brasilia voor een half miljoen supporters, onder wie wijlen Cubaans president Fidel Castro en de Venezolaanse president Hugo Chavez.
In 2002 werd Lula voor de eerste keer verkozen tot president:
In 2006 werd Lula herverkozen met 61 procent. Bij zijn aftreden in 2011 scoorde hij populariteitscijfers van bijna 90 procent.
In 2010 zet Time magazine Lula op de lijst van de 100 meest invloedrijke mensen ter wereld. De jongen die pas op zijn 10e leerde lezen, is doctor honoris causa van 5 universiteiten, kreeg de Prinses van Asturiëprijs voor internationale samenwerking en is ereburger van Parijs.
Olê olê olá, Lula, Lula
Luiz Inácio werd op 27 oktober 1945 geboren in Garanhuns, Pernambuco, in het arme "Nordeste" van Brazilië. De 7e zoon op rij, door zijn vader in de steek gelaten vlak voor zijn geboorte.
De kleine Lula groeide op boven een café, het toilet moesten ze delen. Kauwgum viste hij uit vuilbakken omdat er voor snoep geen geld was. Als 7-jarige trok Lula naar Saõ Paulo, waar hij begon te werken als schoenpoetser, later als straatventer en uiteindelijk als metaalarbeider en vakbondsmilitant. Op zijn 17e verloor hij zijn linkerpink bij een arbeidsongeval in de fabriek.
Tijdens de militaire dictatuur (1964-1985) werd zijn oudste broer gemarteld om zijn lidmaatschap van de communistische partij, wat Lula alleen maar strijdvaardiger maakte. In 1980 was hij een van de leiders achter een wekenlange staking in de metallurgie. Die werd de kop ingedrukt en Lula belandde achter de tralies.
In datzelfde jaar richtte hij mee de Arbeiderspartij (PT) op, in 1986 werd hij federaal parlementslid en in 1989 deed hij zijn eerste gooi naar het presidentschap. "Olê olê olá, Lula, Lula" was toen al de jingle van massa's aanhangers. De conservatieve Fernando Collor de Mello won, maar Lula schreef geschiedenis: tegenover de miljardair stond voor het eerst een man van het volk, afkomstig uit de vakbond.
Lula's leven vol beproevingen was ook de voorbije jaren niet minder turbulent. Op 7 april 2018 ging hij de gevangenis in na een veroordeling tot 12 jaar cel wegens passieve corruptie en witwaspraktijken in het kader van "Operatie Carwash", het onderzoek naar het grootste corruptieschandaal uit de Braziliaanse geschiedenis. Voor de enen is Lula slachtoffer van politieke vervolging, voor de anderen de vleesgeworden corruptie.
Na 19 maanden gevangenisstraf verklaarde het Braziliaanse Hooggerechtshof zijn veroordeling nietig, maar of Lula daarmee ook vrijgesproken is, blijft voer voor discussie. Door de zweem van corruptie die rond hem is blijven hangen, blijven zijn tegenstanders hem brandmerken als dief.
Lula leidde Brazilië naar een gouden tijdperk, de economie boomde dankzij hoge grondstofprijzen, met zijn "Fome Zero" (Nul Honger)-beleid slaagde hij erin de honger uit te roeien en zijn sociale maatregelen tilden zo’n 30 miljoen Brazilianen uit de armoede.
Tijdens zijn 2e ambtstermijn zette Lula Brazilië geopolitiek op de wereldkaart. De assertiviteit van Brazilië was opzienbarend: het werd een van de BRICS-landen (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) en consolideerde zich als een van de belangrijkste economieën ter wereld. In 2014 was Brazilië gastland van het Wereldkampioenschap Voetbal en in 2016 hostte Rio de Janeiro de Olympische Spelen.
Ruk naar rechts
Nu begint Lula aan zijn 4e termijn. En hij mag dan wel Flávio Bolsonaro van zich afgeschud hebben, vanzelfsprekend wordt het niet.
Want Brazilië heeft een ruk naar rechts gemaakt. Begin deze maand werden er ook parlementsverkiezingen gehouden, en daarbij maakte de Liberale Partij van Bolsonaro een goede beurt. Michelle Bolsonaro, de vrouw van Jair Bolsonaro, werd verkozen in de Senaat, en ook Carlos Bolsonaro, broer van Flávio en zoon van Jair, mag zich binnenkort senator noemen.
"Het parlement was al rechtsleunend, maar dat is nog verscherpt", analyseerde Braziliëkenner Annelies Beck na die verkiezingen. "En de Kamer en de Senaat bepalen heel erg de bewegingsruimte die de president heeft, wie het ook wordt. Met het oog op het budget, maar ook, en dat is cruciaal, met betrekking tot het aanstellen van rechters in het Hooggerechtshof."
"Zij kunnen rechters aanstellen, maar ook impeachen (afzetten, red.). En die rechters hebben een heel grote rol in de organisatie van de Braziliaanse democratie. Afhankelijk van welke bewegingen daar zullen plaatsvinden, ga je dus een evolutie krijgen in hoe de democratie in Brazilië georganiseerd zal zijn."
En dan is er nog de factor-Trump. De Amerikaanse president steunde Bolsonaro sterk tijdens de verkiezingen. Maar een overwinning is hem dus niet gegund. En zoals de wereld intussen weet, laat Trump geen enkele nederlaag zomaar blauw-blauw.
