Rusland ziet de EU niet als neutrale onderhandelaar omdat Europa sinds dag 1 de kant van Oekraïne kiest. Dat zegt professor Europese politiek Hendrik Vos nu Europese leiders opnieuw grotendeels onzichtbaar zijn in de onderhandelingen over de oorlog. "Het helpt ook niet dat Trump de EU probeert te negeren. Hij doet alsof de EU niet bestaat."
Waarom Europese Unie (andermaal) grote afwezige is bij onderhandelingen over oorlog in Oekraïne
Jakob Van Elsen
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Na gesprekken van de Amerikaanse gezant Steve Witkoff met Zelensky in Oslo en Poetin in Sint-Petersburg zeggen Oekraïne en Rusland bereid te zijn tot nieuwe vredesonderhandelingen. In november zouden Rusland, Oekraïne en de VS samen om de tafel zitten.
Veel Europese leiders bleven op de achtergrond en Europa is niet uitgenodigd voor de onderhandelingen. Alleen de Noorse premier Støre en de Finse president Stubb waren bij het gesprek met Zelensky.
Volgens professor Hendrik Vos (UGent) is het moeilijk voor de EU om zich als neutrale bemiddelaar op te stellen. Professor Steven Van Hecke (KU Leuven) ziet ook een bewuste afwachtende houding richting de Amerikaanse midterm-verkiezingen.
De Amerikaanse speciaal gezant Steve Witkoff was deze week in Oslo en Sint-Petersburg voor gesprekken met de Oekraïense president Zelensky en de Russische president Poetin. Het doel was om beide landen opnieuw aan de onderhandelingstafel te krijgen.
De Amerikaanse president Trump voerde voorbije week de druk op Oekraïne op om te onderhandelen. Volgens Oekraïne verminderde of vertraagde de VS doelbewust zijn militaire hulp aan Oekraïne, maar de VS ontkent dat.
Na de gesprekken met Witkoff zei zowel Rusland als Oekraïne bereid te zijn tot nieuwe vredesonderhandelingen. De trilaterale gesprekken zouden in november plaatsvinden tussen Rusland, Oekraïne en de VS.
Veel Europese leiders waren opvallend afwezig bij de gesprekken de afgelopen week. Enkel de Noorse premier Støre en de Finse president Stubb waren dinsdag aanwezig bij het gesprek tussen Zelensky en Witkoff in Oslo. Europa is ook niet uitgenodigd voor de nieuwe onderhandelingen.
Eenzame positie
Zelensky lijkt voorlopig alleen tegenover Rusland en de VS te staan. Het contrast is groot met een jaar geleden. Trump had toen persoonlijk onderhandeld met Poetin op een top in Alaska. Enkele dagen later gingen 7 Europese leiders samen met Zelensky naar het Witte Huis om te praten over de oorlog.
Een jaar later zijn deze leiders veel minder betrokken bij de onderhandelingen. Volgens professor Europese politiek Hendrik Vos (UGent) is het voor Europa erg moeilijk om zich in de gesprekken te wurmen.
"De Europese Unie heeft een duidelijk standpunt: de hele EU staat achter Oekraïne en houdt de steun vol. Daardoor kies je in principe een kant in het conflict. Voor Rusland is het daarom moeilijk om de EU als neutrale onderhandelaar te zien."
Een bijkomende moeilijkheid is dat de VS vaak ook niet geïnteresseerd is in Europa. "Het helpt ook niet dat Trump de Europese Unie probeert te negeren. Hij doet alsof de EU niet bestaat."
Europese steun
Voor Europa verdwijnt Oekraïne niet naar de achtergrond, zegt Vos. "Oekraïne blijft een belangrijk aandachtspunt op Europese toppen. Zelensky was ook uitgenodigd op de Europese top voorbije week. Op elke top gaat het ook om financiering van Oekraïne en een uitbreiding van de EU."
Ook Steven Van Hecke, professor Europese politiek aan de KU Leuven, wijst erop dat Europa erg standvastig is in zijn steun. Volgens hem is het ook een bewuste keuze van de Europese leiders om nu een afwachtende houding aan te nemen.
"We stevenen in een rechte lijn af op de midterm-verkiezingen", zegt Van Hecke. "Dat verklaart ten dele de afwachtende houding van de EU. Wellicht wil men deze periode uitzweten en niet halsoverkop naar Washington vertrekken. Trump zit bovendien in campagnemodus."
Europese leiders laten zich niet meer intimideren en chanteren
Steven Van Hecke, professor Europese politiek aan de KU Leuven
Volgens Van Hecke is er ook iets meer fundamenteel veranderd. "Vorig jaar was een jaar van vernedering, onder meer door de kwestie van Groenland. De Europese leiders laten zich nu niet meer intimideren en chanteren. Je kan het ook als een teken van sterkte zien dat ze nu niet in paniek schieten en Trump proberen te overtuigen."
Dat zie je bijvoorbeeld aan de Duitse Friedrich Merz, zegt Van Hecke. "Hoe meer tegenstand er komt vanuit de VS en van de Duitse binnenlandse politiek, hoe meer hij overtuigd wordt van zijn steun aan Oekraïne." Duitsland is momenteel een van de belangrijkste bondgenoten van Oekraïne.
Bemiddeling
De enige regeringsleiders die deze week wel aanwezig waren bij het gesprek met Zelensky, zijn de Noorse premier Støre en de Finse president Stubb. Historisch gezien stelden de Noordse landen zich vaker op als vredesbemiddelaars, net als Zwitserland.
Verdere onderhandelingen zouden niet in Oslo plaatsvinden. Een Russische bron zegt dat de onderhandelingen mogelijk plaatsvinden in Abu Dhabi, in de Verenigde Arabische Emiraten. Landen als de VAE en Qatar positioneerden zich de voorbije jaren als bemiddelaars op het wereldtoneel. Mogelijk nemen zij dus die positie in, en niet de Noordse landen.
Gezicht van Europa
Nieuwssite Politico meldt dat Europa opnieuw nadenkt over een hoofdonderhandelaar namens de EU . Dat is iemand die namens de hele EU kan onderhandelen over de Russisch-Oekraïense oorlog. Eerder dit jaar waren er meerdere kandidaat-onderhandelaars. Maar volgens Vos en Van Hecke is dat momenteel nog niet aan de orde.
"De vraag is: als je 1 Europees gezicht zou hebben, wat moet die persoon vertellen?" zegt Vos. "Op dit moment is de boodschap dat wij onvoorwaardelijk achter Oekraïne staan. Zo is het moeilijk om iemand aan te duiden als neutrale bemiddelaar."
Van Hecke deelt die mening. "De discussie is op dit moment niet relevant", zegt hij. "Dat zal pas van toepassing zijn bij echte vredesonderhandelingen." De onderhandelingen zullen eerst gaan over een . Pas daarna zou een ter sprake kunnen komen. Het valt af te wachten of dat ook daadwerkelijk gebeurt.
