"De volgende stap is dat de VS alle steun volledig stopzet": hoe Trump de druk op Zelensky opvoert

Oekraïne is ineens weer de gebeten hond in Washington, de zondebok, zo lijkt het wel. In een week tijd heeft de Amerikaanse regering op 3 verschillende fronten haar steun aan Oekraïne op een lager pitje gezet. 

Eerst doken er problemen op met Starlink en Starshield, het commerciële satellietennetwerk van Elon Musk en de militaire tegenhanger ervan, die Oekraïne vooral gebruikt om interceptiedrones de lucht in te sturen om Russische drones uit te schakelen. Een week geleden bleek plots dat de snelheid waarmee de interceptiedrones kunnen vliegen gevoelig verlaagd was.

Ongeveer op hetzelfde moment meldde de Oekraïense president Volodymyr Zelensky dat zijn land geen inlichtingen had gekregen over een inkomende Russische aanval met ballistische raketten. Dat gebeurde daarna nog een aantal keer. Oekraïne krijgt die inlichtingen ook van Europese partners, maar voornamelijk van de Verenigde Staten.

Nu meldt Zelensky dat ook de levering van Amerikaanse Patriot-luchtafweerraketten vertraagd wordt. "De raketten liggen klaar en hadden zich al in Oekraïne moeten bevinden, maar de goedkeuring is nog altijd niet gegeven", zei de Oekraïense president tijdens een onlinevergadering met Amerikaanse senatoren.

Patriot-raketten zijn van Amerikaanse makelij, maar de Verenigde Staten leveren ze niet meer rechtstreeks aan Oekraïne sinds Donald Trump weer president is. Dat gebeurt via het zogenoemde PURL-mechanisme. Europese en andere landen kopen ze aan bij de VS en leveren ze daarna aan Oekraïne.

De VS moet daar telkens zijn goedkeuring voor geven en dat zou voorlopig niet meer gebeuren, zegt Zelensky. De Amerikaanse regering zou voorlopig ook niet meer toelaten dat Europese landen Patriots uit hun eigen voorraden aan Oekraïne leveren. Een serieuze domper voor Oekraïne, dat de raketten heel hard nodig heeft om Russische ballistische raketten te kunnen onderscheppen.

Zo is de voorbije week een duidelijk patroon zichtbaar geworden. "Er is ineens radicaal gekozen om alles wat de VS aan Oekraïne levert en waarmee het Oekraïne nog helpt, stop te zetten, net op een moment dat Oekraïne het heel moeilijk heeft in de verdediging van zijn steden", zegt VRT NWS-journalist Marijn Trio in VRT NWS De Ochtend. 

Voorlopig lijken het allemaal tijdelijke maatregelen te zijn. Starlink/Starshield werd vertraagd, maar niet volledig stilgelegd in Oekraïne. Intussen zou het ook weer vlot werken. De VS levert ook nog altijd inlichtingen aan Oekraïne, maar blijkt dat sporadisch te doen, bij de ene Russische aanval wel en bij de volgende weer niet. En ook de Patriot-leveringen lijken enkel voorlopig tegengehouden te worden. 

De Amerikaanse regering wil op die manier Zelensky onder druk zetten om geen aanvallen meer uit te voeren op de Russische oliesector, legt Marijn Trio uit. "Het lijkt te gaan om een heel zwaar drukkingsmiddel, een grote waarschuwing ten aanzien van Oekraïne." President Trump is van mening dat de Oekraïense aanvallen de prijs van diesel wereldwijd en ook in de VS de hoogte in hebben gejaagd (al is dat vooral een gevolg van de door de VS en Israël gevoerde oorlog in Iran). 

Zelensky beet afgelopen week van zich af en zei dat Trump aan de verkeerde kant van de geschiedenis is gaan staan. Hij kondigde ook aan dat Oekraïne niet zal stoppen met aanvallen op Russische olieraffinaderijen. 

Het valt af te wachten of Trump de druk de komende dagen en weken nog verder zal opvoeren. Financiële steun en wapens levert de VS al bijna 2 jaar niet meer aan Oekraïne, dus veel andere drukmiddelen heeft de Amerikaanse regering niet meer. Maar ze kan zeker nog een stap verdergaan: "Voorlopig gaat het om het vertragen van hulp. De volgende stap zou kunnen zijn dat ze er echt volledig mee stoppen en Oekraïne voor 100 procent laten vallen. En dan wordt het wel erg moeilijk voor Oekraïne."

Ook al is president Trump Oekraïne minder genegen dan zijn voorganger Joe Biden, deze nieuwe koerswijziging komt toch een beetje uit het niets, geeft Trio aan. Het lijkt er heel sterk op dat de midterms, de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen begin november, daar veel mee te maken hebben.

"De beslissingen van afgelopen week kwamen heel plots, niemand had ze zien aankomen. Trump was eigenlijk helemaal niet meer bezig met Oekraïne en plots in de weken voor die midterms neemt hij weer heel radicale beslissingen. Hij kiest helemaal de andere zijde dan die van bondgenoot Oekraïne. Hij kiest weer voor Rusland, omdat hij diesel wil kopen in Rusland waarmee volgens hem de prijzen zouden kunnen worden gedrukt."

"En dan is het inderdaad de vraag of hij na de midterms weer zijn interesse in de oorlog zal verliezen. Maar zijn beslissingen hebben nu wel heel erg vergaande gevolgen voor Oekraïne."

De rol van de Russische president Vladimir Poetin in dit alles valt niet te onderschatten. De kans is reëel dat de dieseldeal met de VS uit zijn koker komt, om Trump nog meer voor zich te winnen en hem tegelijkertijd te overhalen om Oekraïne onder druk te zetten.

En het blijft niet bij die dieseldeal. Er zou deze week een nieuwe ontmoeting gepland staan tussen Poetin en de Amerikaanse gezant Steve Witkoff. "Er wordt gezegd dat daar over de vrijlating van een politiek gevangene gesproken zou worden. Dat gaat dan vermoedelijk over Stephen Hubbard, een Amerikaan die er door Rusland van beschuldigd wordt aan de zijde van Oekraïne te hebben gevochten, een zeventiger al. Misschien zal Poetin - heel slim - bereid zijn om hem vrij te geven aan Amerika, waardoor Trump weer die pluim op zijn hoed kan steken."

En zo blijft de Russische president zijn Amerikaanse collega bespelen. "Het lijkt de strategie te zijn van Poetin om van alles voor de ogen van Trump te houden, in de hoop dat Trump daarmee kan tonen dat hij van alles goed doet voor Amerika. Maar eigenlijk levert dat Oekraïne helemaal niets op."