Nu grootmachten wedijveren over vaarroutes, grondstoffen en strategische militaire posities in het Noordpoolgebied, moet ook de Europese Unie nadrukkelijker aanwezig worden in de regio. Dat vindt althans de Europese Commissie. Die heeft daarvoor een nieuwe strategie opgesteld.
Onderzeese kabels bewaken en ijsbrekers: zo wil EU tegen VS, Rusland en China opboksen in Noordpoolgebied
Toen de Commissie in oktober 2021 haar vorige strategie voor het Noordpoolgebied ontvouwde, domineerde de Green Deal nog de politieke agenda in Brussel en was er van een Russische invasie van Oekraïne nog geen sprake. Sindsdien dreigde de Amerikaanse president Donald Trump ermee om Groenland over te nemen en breidden ook Rusland en China hun aanwezigheid in het Noordpoolgebied uit.
"Wanneer we zien dat soevereiniteit, territoriale integriteit en de regels die de stabiliteit in de regio hebben geschraagd, niet langer als vanzelfsprekend kunnen worden beschouwd, moeten we in actie komen en onze strategische houding aanpassen", argumenteerde voorzitter Ursula von der Leyen in het Europees Parlement in Straatsburg.
Onderzeese kabels beschermen
De Commissie pleit nu voor een benadering die meer op veiligheid en economische belangen is gericht. Ze ijvert onder meer voor een veiligheidshub die de onderzeese kabels in de gaten kan houden, beschermen en herstellen en op termijn schepen van de Russische schaduwvloot en illegale visserij kan opsporen.
Ook wil de Commissie helpen met de aanleg van een nieuwe beveiligde onderzeese kabel van de EU naar Groenland, als deel van een breder toekomstig netwerk dat via Canada tot Japan en Zuid-Korea kan reiken. En de Commissie wil ook de Europese satellietcapaciteit via Copernicus en Galileo versterken.
Ze vindt ook dat de EU meer ijsbrekers in haar arsenaal moet hebben. Ze suggereert onder meer gemeenschappelijke aankopen en het bundelen en delen van de capaciteit onder de lidstaten.
"Europa zal in het Noordpoolgebied geen toeschouwer zijn": Kaja Kallas, hoge vertegenwoordiger voor het buitenlandse beleid van de EU
Met welk geld?
Het Noordpoolgebied warmt gemiddeld 4 keer sneller op dan de rest van de planeet. Dat opent ook nieuwe opportuniteiten op het vlak van grondstoffen en energie. De Commissie blijft inzetten op hernieuwbare energieprojecten en kant zich tegen nieuwe olie- en aardgasprojecten in de regio. In vergelijking met de vorige strategie ziet ze wel af van haar ambitie om een internationaal akkoord tegen nieuwe boringen te smeden.
Nieuwe fondsen om de strategie te stutten kan de Commissie voorlopig niet beloven. De onderhandelingen over de nieuwe meerjarenbegroting van 2028 tot 2034 zijn immers nog volop aan de gang. Wel beloofde Von der Leyen in september bij een bezoek aan Groenland nog een enveloppe van 200 miljoen euro voor dit en volgend jaar. Die kan onder meer aangewend worden voor de versterking van digitale connectiviteit, mijnbouw en hernieuwbare energie.
