"Brol en onzin" en "bedankt om ons voorstel over te nemen": gemengde reacties op idee van 'rijkswacht 2.0'

"Het zal geen wonderoplossing zijn, maar wel een duidelijk signaal", dat zegt minister van Defensie Theo Francken over zijn voorstel om een "rijkswacht 2.0" in het leven te roepen. Die militaire manschappen onder voogdij van Binnenlandse Zaken moeten de politie versterken bij grotere crisissen, rellen of situaties die uit de hand dreigen te lopen.

Er lopen momenteel al gesprekken tussen Francken en minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) om het idee verder vorm te geven. Intussen lopen er heel wat reacties binnen van zowel voor- als tegenstanders.

De burgemeester van de stad Brussel, Philippe Close (PS), ziet het nut niet van een nieuwe eenheid voor ordehandhaving, waarbij politie en leger zouden samenwerken. Volgens hem is een betere financiering van de politie veel belangrijker.

"Als ze vandaag beslissen om geld voor het leger naar de politie te laten vloeien, dan ga ik helemaal akkoord. De twintigste 'brol' gaan uitvinden, die twintigduizend debatten zal uitlokken in het parlement, is onzin. Er zijn nu al te veel structuren in België, dat is niet wat de politie nodig heeft. Ik wil meer politieagenten", benadrukt hij.

De burgemeester kijkt ook naar de Franstalige Gemeenschap. Hij eist een oplossing voor het gebrek aan plaatsen voor minderjarigen in de bijzondere jeugdzorg. "De politie arresteert het merendeel van de daders, justitie doet zijn werk, maar de regering van MR en Les Engagés antwoordt ons dat er geen plaats is voor 2028. Enkelbanden kunnen een oplossing bieden", zegt de PS-burgemeester.

Ook Kamerlid Ridouane Chahid (PS) is allesbehalve blij met het voorstel van Francken. "De politiemensen vragen geen nieuwe structuur, ze vragen middelen", luidt het. 

Ook bij Groen is het enthousiasme klein. Fractieleider Matti Vandemaele vindt dat minister Francken met het voorstel het functioneren van onze politiemensen in twijfel trekt en opnieuw de kaart van de militarisering trekt.

"Zij zetten zich elke dag in, vaak in bijzonder moeilijke omstandigheden. In plaats van hen te versterken, lijkt Francken hun werk steeds meer door het leger te willen laten overnemen", klinkt het.

"Wat we nodig hebben, is een justitie die misdrijven effectief bestraft, een versterking van de jeugdhulp en perspectief voor jongeren in sociaal-economisch kwetsbare wijken. We willen echte oplossingen voor onveiligheid, geen spierballengerol."

Vlaams Belang is wel enthousiast, maar zegt dat minister Francken hun idee heeft overgenomen. De minister zelf ontkent dat.

Naar aanleiding van de dood van politieman Nordine El Talbi lanceerde de partij vorige week op een persconferentie een nieuwe campagne tegen geweld tegen de politie. De oprichting van een "rijkswacht 2.0" maakt deel uit van die plannen. 

"Meneer Francken, hartelijk dank om ons voorstel over te nemen", begint kamerlid Ortwin Depoortere op X. "U weet dat het Vlaams Belang dit voorstel al had opgenomen in zijn veiligheidsprogramma in 2024 en dat we dit vorige week ook op een persconferentie hebben voorgesteld."

"Maar daar mag het niet bij blijven", gaat Depoortere verder. "Een 'rijkswacht 2.0' alleen zal niet volstaan, er zijn ook nog een heleboel andere maatregelen nodig om tot een veilige samenleving te komen."

Oppositiepartij Anders is niet tegen het voorstel, maar volgens hen ligt het probleem vooral bij justitie en niet bij de politie. Zonder vervolging heeft extra politie-inzet volgens Anders weinig zin. "De politie kan nog duizend mensen oppakken, als justitie nadien niet kan vervolgen heb je niets opgelost", klinkt het bij kamerlid Arthur Orlians.

De partij wil dat bestaande wetten beter worden gehandhaafd en pleit voor een manifestatieverbod voor gekende relschoppers. Daarnaast wijst ze erop dat er al structuren bestaan die kunnen worden ingezet. "Minder slogans, meer juridische vervolging", zegt Orlians nog.

De militaire vakbond ACMP-CGMP is tevreden met het idee van een nieuwe mobiele brigade waarin politie en leger samenwerken. De vakbond "heeft het idee 2 jaar geleden zelf al voorgesteld en is bereid om mee na te denken over de invulling", klinkt het.

Tegelijk stelt de vakbond dat de historische rijkswacht een "inspiratie" kan zijn voor die "moderne, paramilitaire organisatie", maar dat de eventuele nieuwe organisatie "geen eenvoudige kopie van het verleden" mag zijn.

"De veiligheidscontext is immers ingrijpend veranderd. Georganiseerde drugscriminaliteit, zware geweldsincidenten, terrorisme, sabotage en hybride dreigingen vragen om een geïntegreerde aanpak waarbij verschillende overheidsdiensten elkaar versterken", klinkt het. 

"Een nieuwe veiligheidsmacht zou daarom een duidelijk afgebakend takenpakket moeten krijgen. Daarbij moeten de verantwoordelijkheden van politie, Defensie en Justitie ondubbelzinnig worden vastgelegd. Alleen zo kan worden vermeden dat verschillende diensten naast elkaar werken, bevoegdheidsconflicten ontstaan of de fouten uit het verleden zich herhalen."

De politievakbonden zijn niet allemaal zo positief als de militaire vakbond. "Een politietaak moet een politietaak blijven", klinkt het bij verschillende politievakbonden op het voorstel.

Hoewel het NSPV openstaat voor een debat over een gespecialiseerde eenheid en VSOA pleit voor een betere aansturing van het veiligheidsbeleid, vinden ACV Politie, ACOD en Sypol dat de overheid beter investeert in extra personeel, middelen en opleidingen voor de bestaande politiediensten.

"Een nieuw korps vist in diezelfde dorre poel en versnippert de schaarse budgetten nog verder", waarschuwt ACV Politie. Volgens de vakbonden dreigt een nieuwe structuur vooral extra organisatorische en juridische problemen te creëren.

"Het inzetten van een 'rijkswacht 2.0' zal een averechts effect hebben", dat zegt Jelle Janssens, criminoloog aan de UGent. "Kijk bijvoorbeeld naar de Franse politie, met de CRS, de interventie-eenheden en mobiele troepen, die toch serieus militair geschoeid zijn. Dan zie je dat dat vijandigheid oproept, dus dat men meer verzet en meer agressie creëert door agressief op te treden."

"Ten tweede is het vreemd dat men een nieuwe structuur wil ontwikkelen, omdat we eigenlijk al bestaande structuren hebben die de openbare orde moeten vrijwaren van relschoppers. We hebben politiemensen die opgeleid worden om de openbare orde te handhaven. Dan is de vraag: als dat niet efficiënt of effectief genoeg is, waarom bekijken we dit niet eerst vooraleer we een nieuwe structuur gaan ontwikkelen?", vraagt Janssens zich af.

Volgens Janssens moet men meer de focus leggen op een betere informatiepositie. "Goed weten wat er leeft in de wijk, wat de oorzaken zijn, en ook empathischer zijn. Nu circuleren er beelden van knuppelende politiemensen. Dat zorgt voor een beeld, zeker onder bepaalde jongeren. Zij hebben het gevoel dat zij gewelddadig uit de straten worden verdreven."

"Ik denk dat aansluiting vinden bij de gemeenschappen, weten wat er speelt in de gemeenschap en aanspreekpunten vinden bij de gemeenschap het begin is van het aanpakken van geweld in de openbare ruimte", zegt hij nog.