Documentaire 'You can see everything' breekt records, wie is de Amerikaanse fraudeur Elizabeth Holmes?

Slechts 19 jaar was de Amerikaanse Elizabeth Holmes toen ze besloot dat ze op de prestigieuze Stanford-universiteit niets meer kon leren. In 2003 trok ze de universiteitsdeur achter zich dicht na er amper een jaar gestudeerd te hebben. Holmes wilde haar grote idool Steve Jobs achterna en droomde van een eigen bedrijf.

Datzelfde jaar nog stampte ze haar eigen gezondheidstechnologiebedrijf uit de grond: Theranos. Ze nam een patent op een nieuwe technologie om bloed te testen. 

Holmes dacht met slechts 1 vingerprik, en dus slechts een druppel bloed, een hele reeks medische testen te kunnen uitvoeren en ziektes als kanker, diabetes of hiv op te sporen. Die testen zouden ook sneller én kwalitatiever uitgevoerd kunnen worden dan in een normaal laboratorium.

Wondermachine van dienst was de Edison: een broodroosterachtig apparaat dat die belofte, en dus de 'revolutionaire' bloedtest, zou moeten waarmaken. 

Ze zou zo'n test bovendien spotgoedkoop kunnen aanbieden: een test kostte nog geen 3 dollar. Volgens Holmes kon de Amerikaanse gezondheidszorg er jaarlijks zo'n 200 miljard mee besparen. 

Die straffe beloftes spraken investeerders aan. Ze overtuigde vriend en vijand om te investeren in haar technologie. 

Haar Stanford-professoren waren bijvoorbeeld eerst niet te spreken over haar idee, maar uiteindelijk belandde een vooraanstaande Stanford-professor toch in de raad van bestuur van Theranos. Ook voormalig Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger nam plaats in die raad. 

Zij konden op hun beurt niemand minder dan mediamagnaat Rupert Murdoch overtuigen om veel geld te investeren in Theranos. Hij investeerde 125 miljoen dollar in het bedrijf. De erfgenamen van de Amerikaanse supermarkt Walmart investeerden samen 150 miljoen dollar. 

Zo werd Holmes het schatje van Silicon Valley, waar Theranos gevestigd was. De media waren dol op haar verhaal. In 2014 werd ze door Forbes Magazine bekroond tot 'de jongste vrouwelijke selfmade miljardair'. Holmes was toen 30 jaar oud en werd "de vrouwelijke Steve Jobs" genoemd. 

Theranos werd toen op een waarde van 9 miljard dollar geschat. Holmes zelf was volgens Forbes op papier 4,5 miljard dollar waard. Niemand die op dat moment wist dat ze een paar jaar later niets meer waard zou zijn. 

Want Holmes' droom en beloftes bleken een grote leugen te zijn. Dat bracht onderzoeksjournalist John Carreyrou van The Wall Street Journal , de krant in het bezit van investeerder Rupert Murdoch, aan het licht. Carreyrou vond het zeer raar dat Theranos nooit onderzoeksresultaten publiceerde en beet zich vast in de zaak. 

Wat bleek: Theranos vervalste de bloedtests. De meeste tests werden afgenomen in reguliere laboratoria. Als de Edison gebruikt werd, waren de resultaten zeer onbetrouwbaar. 

Patiënten kregen foute diagnoses, verklaarde Carreyrou in zijn boek 'Bad blood' ('Bloedfraude' in het Nederlands). Daarin bundelde hij getuigenissen van getroffen patiënten en ex-medewerkers van Theranos. 

Een patiënt zou hiv-positief verklaard zijn, terwijl die persoon gezond was. Anderen zouden zogezegd een miskraam gehad hebben, terwijl ze nog zwanger waren. 

"Elizabeth was een ongelofelijk slimme en charismatische jonge vrouw", zegt Carreyrou over zijn onderzoek. "Haar ogen zijn deel van haar magische formule, deel van haar charisma. Ze kan naar mensen kijken zonder te knipperen, langer dan anderen dat zouden kunnen." 

"Ze had de gave om het ongeloof van mensen om te praten. Ze heeft net als Steve Jobs een realiteitsvervormingsveld (a reality distortion field)", weet Carreyrou. 

In 2018 begonnen de klachten tegen Holmes en haar voormalige zakenpartner Ramesh ‘Sunny’ Balwani dan ook binnen te lopen. Beiden moesten zich verdedigen tegen 11 aanklachten, waaronder fraude tegenover investeerders en patiënten, en samenzwering voor het plegen van fraude. 

Het proces-Holmes werd tot tweemaal toe uitgesteld, omdat eerst de coronacrisis en daarna haar eerste zwangerschap de boel ophielden. Uiteindelijk ging haar proces eind augustus 2021 van start. 

In januari 2022 werd Holmes schuldig bevonden aan 3 klachten van fraude en eentje van samenzwering voor het plegen van fraude. Voor elk van die klachten kon ze tot 20 jaar in de cel belanden. Haar voormalige partner Balwani werd schuldig bevonden over de hele lijn en kreeg net geen 13 jaar gevangenisstraf.

Hoewel Holmes nog in beroep ging, werd in november van datzelfde jaar haar strafmaat bekendgemaakt. Zij werd veroordeeld tot ruim 11 jaar cel. Doordat Holmes op dat moment zwanger was van haar dochter, besliste de rechter dat ze nog kon wachten tot eind april 2023 om naar de gevangenis te gaan. 

Uiteindelijk belandde ze pas op 30 mei 2023 in de cel in een federale gevangenis in de Amerikaanse staat Texas. 

Holmes' verhaal diende al meermaals als inspiratie in Hollywood. In 2022 verscheen 'The Dropout', een fictiereeks waarin de Amerikaanse actrice Amanda Seyfried de rol van Holmes op zich neemt.

Drie jaar eerder verscheen ook al de documentaire 'The inventor: out for blood in Silicon Valley', waarin HBO de opkomst en ondergang van zowel Theranos als Holmes portretteert. 

En nu is er dus ook 'You can see everything', een documentaire van A24-films gemaakt door filmregisseurs Nathan Fielder en Lance Oppenheim. Ze mochten Holmes in 2023 34 dagen en nachten lang volgen voordat ze naar de gevangenis ging. In die periode probeerde ze de filmmakers te overtuigen van haar onschuld. 

Resultaat is een documentaire die maar liefst 174 minuten, net geen 3 uur, duurt. En dat valt in de smaak bij filmliefhebbers en -critici. Op Rotten Tomatoes, een Amerikaanse website die recensies verzamelt, krijgt de docu een score van 99 procent. 

Afgelopen weekend ging de film in première in de Verenigde Staten. Tijdens dat openingsweekend was de ticketverkoop goed voor 15 miljoen dollar (ruim 13 miljoen euro). Daarmee tekent de documentaire voor het op een na beste openingsweekend voor een docu. Enkel 'Fahrenheit 9/11' deed het beter, een documentaire van regisseur Michael Moore over de oorzaken en gevolgen van de terroristische aanslagen in de VS op 11 september 2001. 

Wie de documentaire in België wil zien, moet nog even geduld hebben. Er is nog geen officiële releasedatum bekend voor ons land.