Een volte face, of een totale ommekeer van de eerste minister. Nadat Bart De Wever enkele dagen lang vasthield aan het idee om een noodknop voor te bereiden tegen het einde van dit jaar met maatregelen ter waarde van 4 miljard, heeft de kern zaterdag beslist om zich toch weer te focussen op een meerjarenbegroting, en dus op een bedrag van 10 miljard. Wat is er dit weekend gebeurd, en heeft de eerste minister nog de regie in handen?
Eerste minister De Wever speelt alles of niets
Samenvatting:
Premier Bart De Wever (N-VA) laat het plan voor de 'schuldenrem', een noodknop van 4 miljard euro vallen. De kern besliste zaterdag om opnieuw te onderhandelen over een meerjarenbegroting met een inspanning van 10 miljard euro.
De regeringspartijen weigerden de stabiliteitswet, die de bijnaam 'schuldenrem' kreeg. CD&V-voorzitter Sammy Mahdi noemde de maatregelen "een regelrechte aanval op de index van gepensioneerden en het loon van werkende mensen".
Er komt waarschijnlijk geen algemene btw-verhoging. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez verzette zich ertegen en krijgt steun van CD&V en Anders, maar mislukken de onderhandelingen, dan dreigt een politieke crisis.
1. De regeringspartijen hebben de gifpil geweigerd
Na een relatief korte bijeenkomst van de premier en zijn vicepremiers zaterdag kwam er een laconieke mededeling: "Na beraadslaging heeft de Kern besloten de discussie over de stabiliteitswet vooralsnog niet verder te zetten om zich te focussen op het alsnog vinden van een akkoord over een meerjarenbegroting met een inspanning van 10 miljard euro."
De stabiliteitswet kreeg eerder de bijnaam 'schuldenrem'. Het ging om een pakket aan maatregelen - vooral het bevriezen van overheidsuitgaven zoals uitkeringen en ambtenarenlonen – die de financiële markten, bij een eventuele politieke crisis, moesten overtuigen. Om te vermijden dat ons land dan in een financiële crisis zou belanden.
In een interview bij Het Laatste Nieuws, dat afgenomen werd voor de vergadering van de kern zaterdag, is de voorzitter van de CD&V al duidelijk. Sammy Mahdi slaakt naar eigen zeggen een noodkreet: "Als we nu alleen de begroting voor 2027 afspreken en de rest later, dan dreigt de kaars van de regering-De Wever helemaal uit te doven."
In de hele redenering van de noodknop zit trouwens het idee van een onvermijdelijke politieke crisis vervat. "Als we nu alleen 4 miljard euro voor 2027 vinden, dan wordt het héél moeilijk om de begroting van 2028 en 2029 te regelen", beseft Mahdi ook.
Als de regering dan toch energie moet stoppen in een onderhandeling, laat ze dan maar meteen voor het grote bedrag gaan. Dat is ook de redenering die de regeringspartijen in de kern afgelopen zaterdag hebben gevolgd. Vooral omdat de noodknop van De Wever niet zomaar aanvaard werd. "Dat is gewoon een regelrechte aanval op de index van gepensioneerden en het loon van werkende mensen", zegt Mahdi.
Je kan evengoed spreken van een gifpil die de coalitiepartners gedwongen werden in te slikken. Bij een politieke crisis zou die dan geactiveerd worden.
Partijen als Vooruit of Les Engagés zouden dan verplicht zijn geworden om zware maatregelen te nemen, die je kan vergelijken met een indexsprong. Wat verschillende partijen tot elke prijs wilden vermijden. En dus hebben de regeringspartijen zaterdag geweigerd de gifpil in te slikken. Om opnieuw over een meerjarenbegroting te onderhandelen. Opnieuw over een bedrag van 10 miljard.
De eerste minister keert dus op zijn stappen terug. De inzet is dus nog eens verhoogd, het resultaat blijft even onzeker. Maar als die onderhandelingsronde mislukt, dan is er die politieke crisis. Met financiële gevolgen.
2. Is de btw dan uit het plan?
Een van de vragen is of een btw-hervorming nog deel uitmaakt van dat bedrag? Want de voorzitter van de MR, Georges-Louis Bouchez, loopt een hele week rond met een brede glimlach.
Hij beseft maar al te goed dat hij de eerste minister op de knieën heeft gedwongen. Er komt geen algemene btw-verhoging. En Bouchez vindt stilaan medestanders. In de eerste plaats bij zusterpartij Anders. In Het Nieuwsblad zegt Frédéric De Gucht: "Ik zou net hetzelfde doen als Bouchez. In een land waar al zoveel belastingen zijn, is het geen goed idee om nog eens belastingen te verhogen. Ik zou zelfs het btw-tarief op nieuwbouw verlagen tot 6 procent, net als renovatie."
Ook Sammy Mahdi kant zich tegen wat hij noemt een 'platte' btw-verhoging van 21 naar 22 procent. "Daar zegt CD&V ook 'nee'. Op dat vlak zijn Georges-Louis en ik bondgenoten."
Merkwaardig, want de btw-hervorming is een idee van CD&V-minister Vincent Van Peteghem, het maakte deel uit van zijn fiscale hervorming. Mahdi legt uit: "Voor mij is een btw-hervorming te verantwoorden. Maar het moet wel een hervorming zijn. Mét verlagingen voor de nieuwbouw en basisproducten zoals groenten en fruit. Dán zit er een verhaal in: de winkelkar wordt zo amper duurder en zo reanimeer je de bouwsector, waardoor jonge mensen terug een huis kunnen kopen." Maar dus geen 'platte' btw-verhoging.
In De Morgen verbaast econoom Wim Moesen zich over die houding van de politici tegenover de btw. "Uit de statistieken blijkt dat België in de Europese top 3 staat als het over onze belastingen op arbeid gaat. Maar als het gaat om onze belastingen op consumptie, hangen we helemaal aan het staartje. De opbrengst van de btw in België is 6,1 procent van het bbp. Gemiddeld ligt die in Europa op 7,1 procent."
Maar voorlopig lijkt een algemene btw-hervorming dus van de baan. Sammy Mahdi bevestigt dat in Het Laatste Nieuws: 'Ook zonder de btw kan je 10 miljard vinden.' Op de tafel ligt het plan om terug te keren naar de btw-plannen van het verleden, waarvan een deel niet uitgevoerd is (de 'lelijke kameel', weet u nog?). Voor de niet-geïnde inkomsten zouden nieuwe btw-aanpassingen gezocht worden.
3. Kritiek op de methode van de eerste minister
Samen met de kritiek op het creatieve idee van de eerste minister om een schuldenrem in te bouwen, groeit ook de kritiek op zijn methode. "Bart De Wever heeft amper 3 keer samengezeten met zijn vicepremiers", zegt Mahdi. "En dan zouden we 2 weken voor de deadline al beslissen om de lat te verlagen en alleen een begroting van 2027 af te kloppen, omdat links en rechts allerlei taboes hebben?"
Econoom Wim Moesen vindt trouwens dat de premier te laat aan de begrotingsoefening is begonnen. "In het voorjaar hebben 40 Belgische economen en politieke wetenschappers de regering verzocht om voor de zomer een akkoord te zoeken. Zo voorkom je nachtwerk."
Moesen gebruikt zelfs Latijn om de premier te overtuigen. "Zoals men in het Latijn zegt 'lucernam olet': als iets naar 'de olielamp riekt', zit je in de problemen. Tegelijk hou je na de vakantie genoeg tijd over om je begroting tegen half oktober aan Europa te bezorgen."
En de Vlaamse liberalen scharen zich intussen helemaal aan de zijde van Georges-Louis Bouchez. Terwijl Frédéric De Gucht in mei de MR-voorzitter nog 'zeer autocratisch' noemde en vond dat hij het centrum van de aandacht moest zijn, zegt De Gucht nu dat 'het probleem niet Bouchez is, maar wel de methode en de aanpak van De Wever'.
Bouchez heeft 12 maanden geleden al gezegd dat een btw-verhoging voor hem niet door de beugel kon. En eerste minister De Wever heeft niets gedaan om Bouchez te overtuigen. In VRT NWS De Zevende Dag noemt oud-premier Yves Leterme dat 'therapeutische hardnekkigheid'.
Het is een boeiend weekend geweest. Met een volte face van de premier, en ook bij andere partijen wel wat bochtenwerk.
Yves Leterme waarschuwt de ministers van de regering-De Wever
