Premier Bart De Wever (N-VA) wil dat de regering een 'schuldenrem' kan activeren als ze niet tijdig een begrotingsakkoord vindt. Maar wie nu denkt aan vergelijkbare Duitse of Zwitserse systemen, komt enigszins bedrogen uit. En de hamvraag blijft: zien zijn coalitiepartners dat wel zitten?
Waarom De Wevers voorstel voor een 'schuldenrem' nu al de wenkbrauwen doet fronsen
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Wat is een schuldenrem?
Om die vraag helemaal juist te beantwoorden, moet je een onderscheid maken tussen wat premier De Wever nu voorstelt en het systeem dat in Duitsland en Zwitserland bestaat.
Zwitserland kwam in 2001 al met een schuldenrem of 'Schuldenbremse' op de proppen. Dat systeem verplicht de overheid grondwettelijk om de uitgaven af te stemmen op de langetermijninkomsten. Zo hou je de schulden van het land strikt in de hand.
In Duitsland bouwden ze in 2009 een vergelijkbaar systeem, dat voorkomt dat de federale overheid of de deelstaten nieuwe schulden aangaan. Begrotingstekorten waren er grondwettelijk beperkt tot 0,35 procent van het bruto binnenlands product. Pas vorig jaar werd dat systeem wat versoepeld.
In ons land circuleerde het idee ook al eens, onder meer in de moeilijke economische jaren na het uitbarsten van de financiële crisis.
Maar dat stelt de premier dus niet voor?
Nee, niet echt. De N-VA zou natuurlijk graag tot zo'n grondwettelijke afspraak komen om de schuldopbouw fors af te remmen, maar dat is op korte termijn niet bijster realistisch. De grondwet wijzigen, vereist een tweederdemeerderheid in het parlement.
Dat De Wever nu wel wappert met de vlag 'schuldenrem', is dus enigszins verwarrend. Het huidige voorstel van de premier doelt niet op een grondwetswijziging, wel op een soort noodoplossing om voorlopige twaalfden te vermijden.
Voorlopige twaalfden zijn een automatische noodbegroting, voor het geval de regering niet tijdig rondgeraakt met de begroting voor het volgende jaar. Het nadeel is dat die noodbegroting gebaseerd is op het vorige jaar: elke maand mag je 1/12 uitgeven van het budget van het jaar voordien. Die cijfers zijn natuurlijk niet aangepast aan de nieuwe budgettaire noden.
Dat wil De Wever dus in geen geval. Zijn idee is om toch zelf al een soort noodpakket af te spreken voor 2027, waarin toch 3 à 4 miljard euro besparingen zitten. In essentie gaat het om het bevriezen van de overheidsuitgaven, op wat uitzonderingen na. Daarop heeft de N-VA nu dus de term 'schuldenrem' geplakt.
Dat lijkt vooral een signaal te zijn naar de financiële markten: De Wever hoopt zo te vermijden dat de politieke crisis binnen zijn regering uitmondt in een financiële crisis. In dat laatste geval zouden de financiële markten ons land afstraffen voor de politieke blokkering door bijvoorbeeld de rente te doen stijgen. Dat zou dan weer tot een rentesneeuwbal leiden, die de begroting nog veel meer in de problemen zou brengen.
Gevaar van rentesneeuwbal loert om de hoek, maar wat is dat juist?
Wanneer hoopt de premier dat rond te krijgen?
Het plan wordt nu technisch uitgewerkt. Morgen of zaterdag zou de kern, de topministers van de federale regering, hierover een knoop doorhakken. Als dat lukt, moet het parlement hier nog zijn zeg over doen.
Betekent dit plan dat de onderhandelingen voor een meerjarenbegroting op de lange baan worden geschoven?
Volgens de N-VA niet. Het eerste doel blijft een begrotingsakkoord, met afspraken tot 2029. Voor de partij is dit enkel een noodoplossing die bijvoorbeeld pas in december kan worden geactiveerd, voor het geval de regering niet tijdig tot die begrotingsdeal komt. In dat geval heb je op z'n minst al een pakket voor 2027, luidt de redenering.
Is dit voorstel überhaupt politiek haalbaar?
Dat is maar zeer de vraag. Zowel bij Vooruit als CD&V fronsen ze eens met de wenkbrauwen, zowel bij het etiket 'schuldenrem' als bij de inhoud van het voorstel van De Wever.
Vooruit ziet in die 3 à 4 miljard euro vooral niet-indexeringen van gezondheidsbudgetten, lonen van ambtenaren, uitkeringen en pensioenen. Dat zien ze niet als een basis om op verder te onderhandelen.
CD&V en Vooruit wijzen er allebei op dat De Wever met het voorstel 1 partij (MR, red.) in een zetel zet, om niet te veel en te snel werk te maken van moeilijke maatregelen voor 2028 en 2029. "De Wever buigt gewoon voor Bouchez", laat een bron zich ontvallen.
