De werking van het Starshield-satellietnetwerk is hersteld. Dat zegt een bron bij het Oekraiense ministerie van Defensie aan het persbureau Reuters. Gisteren verstoorde een plotse beperking in het netwerk van Starlink en zijn militaire tegenhanger Starshield missies op het slagveld in Oekraïne. Volgens Elon Musk, eigenaar van SpaceX en dus van het satellietnetwerk, is hij daar niet verantwoordelijk voor. "Dat is de Amerikaanse overheid, en uiteindelijk de president", zegt Musk. Wat zijn Starlink en Starshield, en waarom spelen ze zo'n grote rol in de oorlog tussen Oekraïne en Rusland?
Samenvatting:
Oekraïne gebruikt in de oorlog tegen Rusland Starlink, de commerciële internetdienst via satellieten, en Starshield, een beveiligde militaire versie daarvan. Beide zijn van SpaceX.
Een plotse snelheidsbeperking op het satellietsysteem heeft de voorbije dagen "sommige missies op het slagveld verstoord" in Oekraïne.
SpaceX-eigenaar Elon Musk zegt dat de Amerikaanse overheid Starshield beheert en dat het leger en de president de beperkingen bepalen.
Het gebruik van de satellieten die met volle snelheid werken, biedt Oekraïne grote voordelen in de oorlog tegen Rusland.
Na de Russische invasie in Oekraïne in 2022 activeerde SpaceX het satellietsysteem voor Oekraïne. Sindsdien heeft Oekraïne Starlink omarmd. Het wordt gebruikt om internetverbindingen voor burgers en communicatie van de overheid mogelijk te maken.
Maar het satellietsysteem wordt ook gebruikt op het slagveld, voor communicatie tussen militaire eenheden, verbindingen tussen drones en dronepiloten en andere militaire toepassingen. Via de satellieten kunnen de drones over langere afstanden sterkere verbindingen onderhouden dan via klassieke netwerken. Ze zijn ook minder kwetsbaar voor storingen.
Een plotse snelheidsbeperking op het systeem heeft er de voorbije dagen toe geleid dat "sommige missies op het slagveld verstoord werden". Volgens Oekraïense functionarissen had SpaceX de snelheid beperkt tot 160 kilometer per uur. Daarmee is het bijvoorbeeld zo goed als onmogelijk om Russische drones te onderscheppen.
Oekraïne riep SpaceX op om de verbindingssnelheid te herstellen. "Ik hoop dat het een vergissing is, misschien een enorm technisch probleem, ik weet het niet. Maar we vragen om het weer in te schakelen", zei president Volodymyr Zelensky vanuit het Verenigd Koninkrijk. Daar was hij gisteren op bezoek.
Volgens een bron bij het Oekraïense ministerie van Defensie is het satellietnetwerk weer hersteld. Oekraïne zal verder onderzoek blijven doen naar de redenen voor de verstoring van het netwerk, klinkt het ook bij het persagentschap Reuters.
Gisteren suggereerde Elon Musk, de eigenaar van SpaceX, in een reactie op een bericht van de voormalige Oekraïense minister van Defensie Mychajlo Fedorov dat de Amerikaanse overheid verantwoordelijk zou zijn voor de vertraging in het systeem.
Musk maakt een onderscheid tussen Starlink en Starshield, de militaire versie van het satellietsysteem dat SpaceX ontwikkelde voor het Amerikaanse ministerie van Defensie. Oekraïne maakt gebruik van Starshield voor militaire toepassingen.
"De Starshield-systemen zijn eigendom van en worden beheerd door de Amerikaanse overheid. Eventuele bandbreedte- of gebruiksbeperkingen worden bepaald door het Amerikaanse leger en uiteindelijk door de Amerikaanse president", schreef hij.
Musk voegde eraan toe dat het commerciële Starlink dan weer bedoeld is voor burgerlijke of verdedigingsdoelen. Het kan volgens hem niet gebruikt worden voor aanvallende militaire acties, "dat is ongepast voor een commercieel bedrijf".
Starlink versus Starshield
Starlink is een commerciële internetdienst van het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf SpaceX, van miljardair Elon Musk. Via een systeem met duizenden satellieten biedt Starlink toegang tot het internet aan burgers, bedrijven, schepen, vliegtuigen en overheden wereldwijd. Vooral daar waar er geen of amper 'klassieke' internettoegang is.
Starshield is dan weer een aparte dienst van SpaceX, ontwikkeld voor specifiek overheids- en militair gebruik. Volgens SpaceX kan Starshield gebruikt worden voor beveiligde communicatie en observaties van de aarde. Overheden kunnen ook gespecialiseerde apparatuur op de satellieten plaatsen, bijvoorbeeld militaire sensoren.
Starlink en Starshield komen dus van hetzelfde bedrijf en zijn gebouwd op dezelfde technologie. Alleen is Starlink vooral commercieel, Starshield is een meer beveiligde versie voor overheden en defensiediensten.
Oekraïne heeft toegang tot Starshield voor specifieke militaire toepassingen, maar er bestaat weinig transparantie hoe ver die precies reikt. De toegang verloopt via contracten van de Amerikaanse overheid en die informatie wordt niet publiek gedeeld.
Het is bijvoorbeeld niet officieel bekend welke Oekraïense eenheden Starshield gebruiken, hoeveel Starshield-terminals of contracten Oekraïne heeft, en wat de precieze technische mogelijkheden van Starshield in Oekraïne zijn.
"Drones en artillerie functioneren in een realtime netwerk"
SpaceX levert geen Starlink-diensten aan Rusland en het zegt ook maatregelen te hebben genomen om ongeoorloofd gebruik door het Russische leger tegen te gaan. Starshield is geen commercieel systeem en er zijn geen aanwijzingen dat de Russische overheid het kan gebruiken.
Oekraïne kan in tegenstelling tot Rusland dus wel gebruikmaken van Starlink en Starshield en dat biedt volgens experts grote voordelen in de oorlog.
Oekraïne kan grote hoeveelheden data verzenden op een vergelijkbare manier als smartphones, maar zonder de infrastructuur die smartphones nodig hebben
Tom Whittington, expert elektronische oorlogsvoering
Volgens het Amerikaanse Institute for the Study of War, een onafhankelijk instituut dat militaire conflicten analyseert, is het satellietsysteem "de ruggengraat van de militaire communicatie in Oekraïne". "Het wordt gebruikt door de marine, de landmacht en de luchtmacht", zegt directeur George Barros aan de Britse openbare omroep BBC.
"De technologie zorgt ervoor dat drones, en commandoposten functioneren als een realtime netwerk. De tijd tussen die systemen wordt tot een minimum beperkt", legt hij uit. De systemen kunnen dus vrijwel tegelijk dezelfde informatie zien en gebruiken, zonder merkbare vertraging.
"Het stelt Oekraïne in staat om grote hoeveelheden data, zoals video, tekst en spraakoproepen, te verzenden op een vergelijkbare manier als smartphones. Maar dan zonder de infrastructuur die smartphones nodig hebben", zegt ook Tom Whittington aan BBC. Hij is expert elektronische oorlogsvoering bij het Royal United Services Institute (RUSI), een onafhankelijke Britse rond defensie en veiligheid.
Maar het speelt ook een grote rol bij de oorlogsvoering zelf. "Het is de meest effectieve oplossing om Russische Shahed-drones te kunnen onderscheppen", zegt George Barros.
"Die vliegen met een snelheid van meer dan 318 kilometer per uur. Als de snelheid van het satellietsysteem wordt beperkt, zijn de pogingen van Oekraïense drones om ze te achtervolgen en te onderscheppen vrijwel onmogelijk."
Zelensky: "Ik voel mij persoonlijk verraden"
Gisteren al werd gesuggereerd dat de snelheidsbeperking geen toeval is, al is daar geen bewijs voor. De voorbije dagen zijn de spanningen tussen de Verenigde Staten en Oekraïne hoog opgelopen. Vorige week sloot de Amerikaanse president Donald Trump een deal met Rusland voor de invoer van 300.000 ton Russische olie.
Hij bekritiseerde ook de Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen en zou ermee gedreigd hebben om geen inlichtingen met Oekraïne meer te delen en wapenleveringen te blokkeren.
En dan was er in een adem nog Trumps uitspraak dat het tijd is dat president Zelensky vervangen wordt.
Zelensky noemde het in een interview met de Britse journalist Piers Morgan "pijnlijk" dat Trump de kant van Rusland kiest. Op de vraag of Zelensky zich verraden voelt, antwoordt hij: "Ja, persoonlijk wel. Maar het is complex."
"Ons land moet overleven, en we rekenen op onze echte partners, strategische partners, de Verenigde Staten en president Trump", ging Zelensky voort. Hij noemde het Amerikaanse gedrag "echt vreemd en niet gebruikelijk tussen partners. Dat Starlink werd uitgeschakeld, dat zijn echt bizarre stappen voor ons."
"Het doet pijn wanneer president Trump één kant kiest, en niet de onze", zei Zelensky nog. Hij heeft er geen probleem mee dat Trump zich neutraal opstelt tegenover Oekraïne en Rusland. "Maar als je in het midden staat, moet je ook in het midden blijven."
