Het is beslist: we nemen afscheid van de schrikkelseconde

De beslissing viel vandaag op de 28e Algemene Conferentie voor Maten en Gewichten in Parijs. Er werd gestemd over een resolutie om ermee op te houden vanaf 20 mei 2027. 

Tot die datum staat geen extra schrikkelseconde meer op de planning. In de praktijk betekent de stemming van vandaag dus het onmiddellijke einde van de schrikkelseconde.

 In 1972 werd voor het eerst een schrikkelseconde ingevoerd om de ultraprecieze tijd die atoomklokken registreren, in lijn te brengen met de werkelijke tijd op aarde. Sinds het ontstaan van onze planeet draait die immers elke dag weer een heel klein beetje trager om zijn as.

Vandaag duurt een dag 24 uur, maar vlak na het ontstaan van de aarde was dat zo'n 10 uur. Ook voor de dinosauriërs duurde een dag nog minder lang dan voor ons vandaag. Dat heeft onder andere te maken met de aantrekkingskracht van de zon en de maan. Die veroorzaken een "bult" van oceaanwater op het aardoppervlak die de omwenteling afremt.

De aarde draait dus niet precies 'op tijd', maar sleept elke dag een minuscuul beetje meer met de voeten. De ultraprecieze atoomklokken blijven echter zonder genade doortikken. Daarom zijn sinds 1972 al 27 schrikkelseconden ingevoerd, die de dag telkens een seconde langer maken.

De laatste keer gebeurde dat op oudejaar 2016. Zo tikken de atoomklokken opnieuw gelijk met de aarde.

Sinds 1972 is onze samenleving een pak hoogtechnologischer geworden.

Elke nieuwe schrikkelseconde is een uitdaging voor de software waar computers, het internet, gps, de financiële markten, telecommunicatie, stroomnetwerken en satellieten op draaien. Bovendien zit meestal niet veel tijd tussen de beslissing om een schrikkelseconde in te voeren en de uitvoering. Dat is niet vanzelfsprekend voor de IT'ers die de software zo snel nog moeten bijspijkeren.

Niet elk techbedrijf gaat er ook op dezelfde manier mee om. Bedrijven zoals Google rekken de duur van een hele dag met 1 seconde. Andere bedrijven voegen de seconde toe aan een welbepaalde minuut, die dan 61 seconden duurt.

Om de boel nog wat ingewikkelder te maken, heeft de planeet enkele jaren geleden een versnelling ingezet - tegen de gang van zaken in, dus. Daardoor bestaat de kans dat voor het eerst een seconde afgetrokken zou moeten worden, in plaats van toegevoegd. De wetenschappers van het Internationaal Bureau voor Maten en Gewichten (IBMG) schatten die kans op zo'n 30 procent. 

Nog meer hoofdbrekens dus, want niemand weet wat een seconde aftrekken zou doen met al die kritieke apparatuur.

Daarom is in 2022 al afgesproken om tegen 2035 te stoppen met schrikkelsecondes, maar de dreiging van een negatieve schrikkelseconde duwde een en ander in een stroomversnelling. In Parijs is de schrikkelseconde nu definitief geschrapt.

Dat betekent niet dat nu niet of nooit meer aan de tijd wordt gesleuteld. Het probleem wordt alleen een hele tijd uitgesteld.

Het idee is om niet langer met schrikkelseconden te werken, maar de achterstand te laten oplopen tot een schrikkeluur. Dat moet dan maar eens om de honderden of zelfs duizenden jaren worden toegevoegd.

"Eigenlijk is het schrappen van de schrikkelseconde dus een beetje intellectuele luiheid", zegt Philippe Mollet van Volkssterrenwacht Mira in VRT NWS De Wereld Vandaag op Radio 1. "Het is te veel gedoe. De redenering is nu zoals die van Jean-Luc Dehaene destijds: we zullen het probleem oplossen wanneer het zich stelt. Dat zal pas over duizenden jaren zijn, wanneer de gevoelstijd te sterk afwijkt van de tijd op de klok."

Opvallend: Rusland heeft als enige deelnemer aan de conferentie tegen het schrappen van de schrikkelseconde gestemd. Dat heeft alles te maken met de satellieten en het eigen gps-systeem van dat land. "De schrikkelseconde zit daar heel hard in gecodeerd. Zodra tot zo'n seconde werd besloten, hield het er rekening mee. Zij moeten het nu ombouwen. Eén seconde fout zitten, maakt een heel verschil qua positie."