Chemiebedrijven die vandaag wegtrekken uit België, komen niet meer terug. Daarvoor waarschuwt professor Wouter Van Bockhaven (Antwerp Management School) na het nieuws van het banenverlies bij Covestro. Wil de sector in België blijven bestaan, dan zal die zichzelf moeten heruitvinden, zegt hij. "Meer van hetzelfde zal niet werken."
Na nieuwe ontslagen bij Antwerpse chemie: "Sector moet zichzelf heruitvinden"
Gisteren was er het slechte nieuws dat er bij het farmabedrijf GSK mogelijk 1.200 jobs verdwijnen. En vandaag meldt het Duitse chemieconcern Covestro dat het wil stoppen met polycarbonaat produceren in de Antwerpse haven. Daardoor zouden er 309 banen geschrapt worden, en 260 mensen ontslagen. En vorig jaar waren er ook al problemen bij BASF en ExxonMobil.
"Onze chemiesector bevindt zich vandaag in een soort perfecte storm", zegt Van Bockhaven in VRT NWS De Wereld Vandaag. Hij bestudeert de Antwerpse chemiecluster en doet onder andere onderzoek naar de winstgevendheid van groene chemie.
Net zoals Caroline Ven gisteren wijst hij erop dat de sector in ons land gekneld zit tussen de Verenigde Staten en China. In de VS is energie 3,5 keer goedkoper dan bij ons, en het land schermt ook zijn markt af voor Europese producten. Tegelijk wordt Europa overspoeld door goedkoop Chinees materiaal.
Ontslagen bij Covestro in Antwerpse haven: "Onze chemiesector zit in een perfecte storm"
"Naar verwachting zal er in heel Europa nog 39 miljoen ton (aan geproduceerde chemische producten, red.) verdwijnen. Dat is natuurlijk niet alleen bij ons, maar wij worden in verhouding wel zwaarder getroffen. We hebben de 2e grootste chemiecluster ter wereld."
"Het grote probleem is: wat verdwijnt, komt niet meer terug. Dit is structureel."
Voorbij 5 na 12
Die trend omkeren, is niet evident. "Ja, dat is de vraag van 1 miljard. Het is niet zo dat we heel veel hendels hebben. In het verleden zijn er keuzes gemaakt die ons ontzettend kwetsbaar hebben gemaakt, de sluiting van de kerncentrales om er maar 1 te noemen."
"Op korte termijn kan je proberen de schok een beetje op te vangen. Naar ik begrijp, staat dat ook wel op de agenda van de begrotingsonderhandelaars, Maar ook op langere termijn moet je meer investeringszekerheid bieden, en bijvoorbeeld écht werk maken van nieuwe energie."
Die maatregelen kan ons land nemen. Maar ook Europees is er wel wat mogelijk. "Er worden maatregelen getroffen om paal en perk te stellen aan de oneerlijke concurrentie vanuit China, dat bijvoorbeeld veel minder aan milieunormen moet voldoen."
Van Bockhaven verwijst naar de Europese koolstofgrenstaks CBAM, die klimaatonvriendelijke producten van buiten Europa duurder maakt. "Maar er is haast bij. Het is voorbij 5 na 12."
Specialty chemicals en kritieke materialen
Want het staat vast dat het gevolgen heeft voor onze welvaart als de chemie wegtrekt. "De sector is in Vlaanderen goed voor meer dan 30 procent van de toegevoegde waarde (35 procent volgens cijfers van Essencia, red.), en 30 procent van onze export."
"Als je weet dat er sinds 2022 ongeveer 10 procent capaciteit verloren is, en dat de sector ook goed is voor 65.000 jobs, dan kan je de impact gemakkelijk afleiden."
"Daarom moeten we heel snel werk maken van een tweesporenbeleid. Enerzijds moeten we proberen te beschermen wat er nu is. En anderzijds zullen we op zoek moeten naar niches waar wel nog groei in zit."
"Hoe zal de chemie van de toekomst eruit zien? Nog meer specialty chemicals, bijvoorbeeld, al zijn dat spijtig genoeg doorgaans lagere volumes. Duurzame chemie. Kritieke materialen. Enzovoort. De sector zal zichzelf een stukje moeten heruitvinden. Meer van hetzelfde zal niet werken."
