'America first', maar dan in een witte jas: hoe farma in Europa gekneld zit tussen VS en China

"Europa wordt momenteel gekneld tussen de Amerikaanse en Chinese markt. België heeft een heel sterke farmaindustrie, en wij lijden dan ook buitenproportioneel onder die toegenomen concurrentie." Dat zegt Sonja Willems, voorzitter van het Observatorium voor de farmaceutische industrie, dat politieke aanbevelingen doet om de farmasector in België concurrentieel te houden.  

Vanmorgen kondigde het Britse farmabedrijf GSK op een bijzondere ondernemingsraad aan dat het 1.217 banen wil schrappen in Wallonië. Volgens de socialistische vakbond ABVV gaat het om 482 bedienden en 735 kaderleden. Arbeiders zouden bij deze ontslagronde worden gespaard.

De werknemers legden in de loop van de namiddag het werk neer en willen dat ook morgen doen. Hun vertegenwoordigers werden ontvangen door premier Bart De Wever (N-VA), en later zag de premier ook de directie. In de Wetstraat en bij de sector klinkt het unisono: de ontslagronde moet gezien worden als een symptoom van de genadeloze concurrentie met China en de VS. 

"Door de Trump-administratie is recent veel druk gezet op de grote farmabedrijven om te investeren in Amerika", zegt Willems, die eerder algemeen directeur was bij Johnson & Johnson voor de Benelux. "Zo trekt Trump een deel van het speelveld naar zich toe, ten koste van België."

Dat bevestigt ook Caroline Ven, CEO van farmakoepel pharma.be. "In de VS koppelt men toegang tot de markt ook aan lokaal produceren", zegt ze bij VRT NWS De wereld vandaag. De cijfers liegen er niet om. "Tussen 2016 en 2025 werd in de Verenigde Staten voor 288 miljard dollar aan farma-investeringen aangekondigd, tegenover 84 miljard dollar in de hele Europese Unie", telde sectorfederatie Essencia na. 

Ook GSK investeert de komende 5 jaar minstens 30 miljard dollar in onderzoek en productie in de VS. De VS moeten daarmee wereldwijd "het eerst komen qua aantal studies, locaties en deelnemers aan klinische proeven", kondigde GSK aan. "America first", maar dan in een witte farma-jas. 

Bij de ontslagronde vandaag wordt vooral gewezen op de investeringen in kankerbehandelingen die GSK wil doen in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Dat zou dan deels ten koste gaan van het Belgische onderzoek dat zich focust op vaccins, al benadrukte GSK ook dat het geen sluitingen plant. 

Ven linkt die tendens aan de kritische houding tegenover vaccins, onder andere bij Amerikaans minister van Volksgezondheid Robert F. Kennedy. "Men ontwikkelt daar wat argwaan tegen vaccins, die spijtig genoeg leidt tot minder vaccinatie, ook van jonge kinderen. Het is geen geheim dat men er momenteel anders over denkt, zelfs de minister van Volksgezondheid. Dat is een gevaarlijke ontwikkeling."

"Aan de andere kant heb je China, dat zijn schaal uitspeelt", zegt Willems. "Een klinische studie in China kan je veel breder uitrollen. Voor heel specifieke kankers kan je bijvoorbeeld meteen veel patiënten testen." Het aandeel van China in de wereldwijde klinische studies steeg in tien jaar van 13 procent naar bijna 50 procent, zegt Essenscia.

Europa heeft die schaal niet. "Elk land doet nog zijn eigen zaken rond klinische studies en er blijft een gefragmenteerde markttoegang", zegt Willems. Ook de snelheid is een probleem, zegt Ven: "Europa komt gemiddeld 2 jaar later met toelatingen voor nieuwe geneesmiddelen. België is nog een van de tragere leerlingen van de klas, in vergelijking met Duitsland of Oostenrijk. Er wordt dus trager beslist of geneesmiddelen worden terugbetaald."

"Kijk bijvoorbeeld naar Duitsland", zegt Willems. "Daar krijgt men direct na de toelating van een geneesmiddel toegang tot de patiënt. Dan worden data verzameld over de effecten, en pas daarna wordt een definitieve prijs vastgelegd." Dat is volgens haar veel eenvoudiger dan de huidige terugbetalingsregelingen. 

Tegelijk is Willems niet pessimistisch: "We zitten in Amerika met een - hopelijk - uitzonderlijke situatie. In België behouden we intussen ons sterke ecosysteem van farmabedrijven, universiteiten en bijvoorbeeld IMEC. Als Europa dan nog meewil om de schaal te vergroten, dan zie ik dat nog niet zo dramatisch in."