Angelo Tijssens en Scenaristengilde vragen na award meer aandacht voor scenaristen: "Staan vaak zelfs niet in programmaboekje"

"Veel te laat dat er een scenarist in de bloemetjes wordt gezet." Zo reageert co-voorzitter Raf Njotea van de Scenaristengilde, de beroeps- en belangenvereniging van alle scenaristen in Vlaanderen op de Jo Röpcke Award voor scenarist Angelo Tijssens. 

De prijs wordt jaarlijks door het weekblad Knack uitgereikt aan iemand die zich verdienstelijk heeft gemaakt voor de Vlaamse film. Tijssens is de 1e scenarist die de titel wint. "Dat is natuurlijk wel een mooie erkenning voor een scenarist", gaat Njotea verder. "We weten ondertussen allemaal dat Tijssens zeer goed is in zijn vak, een van de beste. Hoe dan ook komt deze erkenning geen moment te vroeg."

Ook Tijssens zelf reageerde trots. "Ik ben enorm blij met deze prijs. Als ik de namen van eerdere winnaars zie, is dat een grote eer", vertelde hij. Maar tegelijk raakte hij ook een gevoelig punt aan. "Het voelt als een erkenning voor een vak dat vaak ondergewaardeerd wordt, terwijl elke film uiteindelijk begint bij een scenario."

"Het kan ergens ironisch zijn dat ik hierover klaag in het kader van deze prijs", lacht Tijssens, die wel wat aandacht kreeg voor zijn werk aan onder meer Girl, Close, Julian, Dust en Coward, vaak samen met Lukas Dhont. "Ik ben op dat vlak geprivilegieerd, maar ons beroep is zeker niet het gemakkelijkste."

Tijssens geeft daarbij een frappant voorbeeld. "Ik vind Film Fest Gent het beste filmfestival van dit land en zelfs nog ver daarbuiten, maar sla de brochure open of kijk naar de films op de website en daar zijn de scenaristen niet vermeld of heel klein."

"De regisseur en de schrijver van de soundtrack staan er prominent op, net als de acteurs. Ik snap dat allemaal, want ze focussen heel erg op filmmuziek, maar het zegt toch al iets als dat het geval is bij een filmfestival waar ze de prijs aan een scenarist geven."

"We zien dat zeker ook bij programmaboekjes van bij andere filmfestivals", vult Njotea aan. "Op z'n minst zou de scenarist naast de regisseur moeten staan. Een film begint namelijk altijd bij het scenario en vaak komt ook het idee van de scenarist."

"We beseffen dat de regisseur degene is die alle departementen, waaronder ook het scenario, samenbrengt in het uiteindelijke product, maar de scenarist zou ook wat meer aandacht mogen krijgen. De scenarist zorgt voor het fundament van het huis."

"Je kan een film op zoveel momenten verpesten. Als je een slecht scenario hebt, kan je dat nog proberen een beetje recht te trekken met een goede cast of een goede regisseur, maar veel zal dat niet uithalen. Terwijl, als het scenario goed is, er natuurlijk nog altijd veel fout kan lopen, maar je dan tenminste een solide basis om van te vertrekken."

De scenaristen leveren belangrijk werk voor de film, terwijl de vergoedingen daarvoor achterblijven. "We worden vaak per stuk betaald", legt Njotea uit. "Een film maken is groepswerk, maar het is ook een proces dat heel lang duurt. Als scenarist sta je helemaal in de eerste fase van die keten."

"Op dat moment is de financiering nog niet rond of is het überhaupt niet zeker dat het project er komt. De scenarist werkt dan onbetaald en pas als het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF) of andere film het project goedkeuren, krijgen de scenaristen met terugwerkende kracht hun geld. Als de film er niet komt, heb je gewoon gratis gewerkt."

Tijssens deelt een herinnering van toen Lucas Dhont en hijzelf aan de film Girl begonnen, dik 10 jaar geleden. "Toen kon het VAF 12.500 euro voorzien voor ons 2. Lucas en ik werken 2,5 tot 3 jaar aan een scenario om iets helemaal af te krijgen. Het kan misschien sneller, maar dan gaat dat allicht gepaard met kwaliteitsverlies. Ter vergelijking met dat budget: 1 draaidag kostte 3 jaar geleden nog om en bij de € 50.000 euro."

"Als je dat scenario bovendien 3 of 4 keer moet herwerken op vraag van de filmmakers, dan krijg je niks voor dat extra werk, want je prijs voor het stuk blijft hetzelfde", aldus Njotea. "Als je dan gaat kijken naar het aantal dagen dat je gewerkt hebt, dan kom je echt op een bedroevend dagloon uit, dat ver onder het loon van de technische crew ligt."

"Scenaristen moeten vaak ook tegen de klok werken", ziet Tijssens. "Dat is vooral het geval bij tv-series. Die worden vaak verkocht op basis van het idee, maar dan volgt de echte uitwerking, terwijl de cast al vastligt en de eerste draaidag steeds sneller dichterbij komt."

"Je zegt dan toch "ja" tegen die strikte timing voor een laag bedrag, want je hebt nog en huis af te betalen en kinderen te voeden. Ik zit gelukkig niet in die situatie, maar ik vertel dit voor al mijn collega's voor wie dit wel realiteit is." 

En dan is er nog de vrees voor de impact van artificiële intelligentie (AI). "Ook scenaristen maken gebruik van AI, maar de vraag is natuurlijk hoe je dat doet en onder welke voorwaarden", zegt Njotea nog. "Het kan in elk geval niet de bedoeling zijn dat creatief werk, dat scenaristen normaal doen en waarvoor ze vergoed worden, wordt uitbesteed aan een programma dat het dan gratis gaat doen."

"Als je seizoen 1 tot en met 6 van een serie hebt, kan ChatGPT met gemak het scenario voor seizoen 7 "kakken". Dat ligt voor de hand", meent Tijssens. "Die algoritmes halen hun informatie bij eerder geschreven filmscenario's, verhalen, boeken en krantenartikels. Bij ons werk dus en wij krijgen daar niks voor terug."

Tijssens en Njotea kijken richting de overheden om duidelijke regels op te leggen. "Wij zitten daarrond zelf ook samen met onze Europese collega's om daar een kader rond te proberen vormen. Of in elk geval kunnen we onze gedachten en ervaringen uitwisselen. Want ik denk dat we het niet meer kunnen wegdenken uit de wereld."

"We zijn dan ook blij met een uithangbord als Angelo Tijssens", sluit Njotea positief af. "We blijven achter de schermen doorwerken om het leven van de scenaristen beter te maken en de erkenning groter te maken. En zo'n prijs op het Film Fest Gent helpt natuurlijk."