"Straks ligt ook ons huis achter de Gele Lijn": 1 jaar na staakt-het-vuren rukt Israël steeds verder op in Gaza

Exact 1 jaar geleden ging het staakt-het-vuren in Gaza in, maar daar merkt Mohammad Abu Abada weinig van. "Elke dag leven we in angst en onzekerheid. Het geweld is hier nooit gestopt", vertelt hij via een haperende internetverbinding.

De 29-jarige hulpverlener woont met 10 familieleden in een gebouw dat nog maar half overeind staat, ten oosten van het vluchtelingenkamp Bureij, in het centrum van Gaza.

Een Israëlisch bombardement verwoestte de rest van zijn huis. “Het is niet veel, maar het is beter dan in een van de tentenkampen aan de kust te wonen. En zelfs al zouden we willen vertrekken, mijn vader is niet mobiel genoeg om de verplaatsing te maken."

Vanwaar hij ons belt, is het Israëlische leger vlakbij. “Ik zit nu op 100 meter van een van de betonblokken.” Die geel geverfde blokken markeren de Gele Lijn. Dat is de grens tot waar het leger zich tijdens de eerste fase van het zogenaamde staakt-het-vuren moest terugtrekken. 

Daarachter houdt Israël meer dan de helft van Gaza onder militaire controle. Nochtans voorzag het vredesplan van de Amerikaanse president Donald Trump in een geleidelijke Israëlische terugtrekking uit de Gazastrook en de ontwapening van Hamas. Geen van beide is gebeurd.

Sterker: de gele blokken schuiven al een jaar lang de andere kant op, dieper het gebied in dat volgens het akkoord tussen Hamas en Israël voor de bijna 2 miljoen Palestijnen toegankelijk moest blijven. Daarmee breidt de Israëlische militaire controle uit en krimpt de leefruimte voor Palestijnen. 

Mohammad zag het in zijn eigen omgeving gebeuren. “Straks ligt ons huis ook achter de Gele Lijn", vreest hij. "We weten niet hoelang we hier nog kunnen blijven." 

Hij stuurt ons beelden die hij de voorbije zomer in zijn buurt maakte. Zo goed als heel zijn wijk ligt in puin. 

Nog te zien op de beelden zijn Israëlische bulldozers die Palestijnse huizen slopen en puin verplaatsen. Tussen de ruïnes keren telkens dezelfde gele betonblokken terug waarmee het Israëlische leger zijn posities afbakent. 

“Soldaten communiceren alleen met geweervuur", vertelt hij. "Ze schieten als ze de blokken verplaatsen, zodat we wegblijven. Ze schieten als we te dichtbij komen. Zelfs waar geen blokken staan, houden ze ons met kogels op afstand.”

Elke beweging langs de Gele Lijn kan dodelijk zijn, vertelt Mohammad. “Ik heb vanuit mijn raam al verschillende buren neergeschoten zien worden. Soms konden we niet meteen te hulp schieten en moest een gewonde 2 uur blijven liggen voor het veilig genoeg was om naar hem toe te gaan. Hoe durven ze dit een staakt-het-vuren te noemen?”

Wat Mohammad ziet in zijn wijk, heeft het Britse onderzoekscollectief Forensic Architecture het voorbije jaar langs de volledige Gele Lijn vastgesteld.

“We lokaliseerden meer dan 100 gele betonblokken en volgden hoe die opschoven. Een jaar na het staakt-het-vuren zien we geen terugtrekking, maar uitbreiding”, zegt Júlia Nueno, onderzoeker binnen het Gaza-team. 

Forensic Architecture, opgericht door de Israëlische architect Eyal Weizman, analyseert kaarten, satellietbeelden, evacuatiebevelen, sloopwerkzaamheden en beelden van sociale media om patronen vast te leggen in Israëls militaire handelen in Gaza.

In de transformaties van het landschap ziet Forensic Architecture bewijs van Israëls genocidale geweld in Gaza. Sinds 2024 ondersteunt het onderzoekscollectief met zijn bevindingen het juridische team van Zuid-Afrika in de genocidezaak tegen Israël.

“Israël heeft de voorbije 3 jaar vernietigd wat het leven in Gaza mogelijk maakt: ziekenhuizen, de civiele infrastructuur en de landbouwgronden. Tegelijk zijn er aanvallen op humanitaire hulp en neemt Israël steeds meer controle over het grondgebied wat gepaard gaat met ontheemding en gedwongen verplaatsing”, zegt Nueno. 

"Doordat de Gele Lijn steeds verder is opgeschoven, kwam 58 procent van Gaza onder Israëlische militaire controle", stelt Nueno vast. Dat is meer dan de 53 procent die een jaar geleden in het akkoord is vastgelegd. 

Midden maart duikt plots een nieuwe lijn op: de Oranje Lijn. “Die omvat maar liefst 65 procent van het grondgebied”, zegt Nueno.  

De Oranje Lijn was voor het eerst te zien op nieuwe kaarten die het Israëlische leger in stilte en alleen onder hulporganisaties in Gaza had verspreid.

Volgens Israël geldt het gebied tussen de Oranje Lijn en de Gele Lijn als een verboden zone voor hulporganisaties zonder voorafgaande toestemming. Zij moeten hun verplaatsingen afstemmen met het leger, naar eigen zeggen om de hulpverlening mogelijk te maken. Voor burgers zou de beperking niet gelden.

“In de praktijk vormt die lijn weer een nieuwe scheiding. Ze dringt de Palestijnse bevolking nog verder samen op de overige 35 procent van het grondgebied van Gaza”, zegt Nueno. 

Die almaar opschuivende grenzen en percentages sluiten aan bij de uitspraken die de Israëlische premier Benjamin Netanyahu eind mei deed tijdens een conferentie. “We zaten op 50 procent en inmiddels zitten we op meer dan 60 procent. Mijn opdracht is om verder te gaan. Stap voor stap.”

Toen iemand uit het publiek riep dat Israël 100 procent van Gaza moest innemen, reageerde Netanyahu glimlachend: “Laten we beginnen met 70 procent.”

De lijnen op papier vertalen zich op het terrein ondertussen zelfs in fysieke grenzen van zand en puin. Het Israëlische leger legt al maanden kilometerslange aarden wallen aan, die het landschap van Gaza ingrijpend veranderen, zo ziet Forensic Architecture.

Op veel plaatsen volgen de zandbermen de Gele Lijn, maar dat is niet overal zo. Volgens de Britse onderzoekers dienen de aarden wallen verschillende doeleinden, "als versterking voor militaire basissen, maar ook als controleposten”. 

Inmiddels worden ze ook gebruikt om de Oranje Lijn, verder in Palestijns gebied dus, fysiek af te bakenen. “We zien hoe die lijn op het terrein wordt afgedwongen, met een zandwal die tot 44 kilometer lang is. Wat op een kaart nog een tijdelijke scheidingslijn lijkt, krijgt zo steeds meer vorm in het landschap”, stelt Nueno.

De aanleg van die nieuwe grenzen gaat gepaard met grootschalige vernielingen. Het Israëlische leger spreekt zelf over een “veiligheidszone” die een herhaling van aanvallen zoals die van 7 oktober 2023 moet voorkomen.

Om zo'n zone te creëren, wordt de infrastructuur achter de gele betonblokken systematisch met bulldozers tegen de grond gewerkt. “Dat maakt de terugkeer voor Palestijnen onmogelijk”, zegt Nueno. 

Ook het puin achter en langs de Gele Lijn wordt verplaatst. Soms gebeurt dat om strategische redenen, legt Nueno uit. “Het puin wordt dan zo opgestapeld dat het Israëlische leger een vrij zicht heeft op de omgeving.”

Maar Nueno ziet ook een andere reden. “Volgens het Gazaanse ministerie van Volksgezondheid liggen naar schatting 8.000 mensen onder het puin. Door het puin te verplaatsen, ontneem je families de kans om hun dierbaren terug te vinden. Wanneer lichamen samen met het puin worden verwijderd, verdwijnt ook het bewijsmateriaal van wat daar gebeurd is.”

Tegelijkertijd verstevigt Israël zijn militaire aanwezigheid achter de Gele Lijn. Forensic Architecture identificeerde via satellietbeelden het voorbije jaar 34 actieve militaire basissen in Gaza. Langs de Gele Lijn bevindt zich volgens de onderzoekers nu gemiddeld om de 1,8 kilometer een versterkte militaire post.

Dat roept vragen op over het tijdelijke karakter van de Israëlische bezetting, stelt Nueno. "In de jaren na de Nakba (de verdrijving van de Palestijnen in 1948, red.) bouwde Israël een soort gordel van Israëlische militaire infrastructuur rond de Gazastrook, ook wel bekend als de Gaza Envelope. Hekken, bewakingsposten en basissen moesten de grens met Gaza beveiligen."

"Wat we nu zien, is dat die militaire infrastructuur, die Gaza voor 7 oktober 2023 omringde als buffer, nu ook binnen de Gazastrook is uitgebouwd rond de Gele Lijn", zegt Nueno. "Dat zou kunnen wijzen op een langdurige, mogelijk permanente aanwezigheid in de strook."