Volgens minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) zijn de gewelddadige onderwijsprotesten in Luik geïnfiltreerd door Antifa. Ook bij eerdere acties werd al naar die beweging verwezen. Maar wie of wat zit daarachter? En zijn ze gevaarlijk?
Volgens minister Quintin zit Antifa achter rellen in Luik, maar wat is dat eigenlijk?
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Antifa, wat is dat precies?
Antifa staat voor 'antifascisme' en is dus een beweging die strijdt tegen alle vormen en uitingen van extreemrechts, fascisme en (neo)nazisme. 'Beweging' schrijven we, wat toch een soort vaste structuur lijkt te impliceren, maar eigenlijk is die er niet.
Er is dus voor zover we weten geen specifieke Antifa-organisatie met een vaste leider of leiding of een duidelijk lidmaatschap, laat staan met 1 duidelijke, vastomlijnde boodschap. Noem Antifa dus eerder een parapluterm voor acties en activisten en losse groeperingen aan de linkse en extreemlinkse zijde van het politieke spectrum.
Onder die paraplu zie je tegenwoordig een breed gamma aan figuren opduiken met communistische en antikapitalistische sympathieën, maar ook ecologisten, feministen, anarchisten en zelfs actievoerders tegen een streng migratiebeleid, tegen politiegeweld of voor de Palestijnse zaak.
Waar komt dat vandaan?
Antifa heeft een lange voorgeschiedenis en bestaat eigenlijk al sinds de opkomst van het fascisme, tussen de 2 wereldoorlogen in de 20e eeuw. Vanuit socialistische en communistische zijde ontstond, ook in België, een brede tegenbeweging. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vormde die een belangrijke basis van het verzet tegen de Duitse nazibezetter.
Na de oorlog zakte het antifascisme enkele decennia weg, maar in de jaren 70 en 80 kreeg de beweging overal weer meer armslag door de opkomst van het neofascisme. Maar Antifa kreeg soms ook een veel radicalere invulling. Midden jaren 80 zag je zo de links-extremistische terreurgroep CCC bomaanslagen plegen tegen bedrijven, banken en instellingen die het kapitalisme en het 'Amerikaanse imperialisme' moesten symboliseren.
In de Verenigde Staten kwam Antifa de voorbije jaren dan weer boven water als tegenbeweging tegen Alt Right, tegen politiegeweld en tegen het Trumpisme.
Antifa wordt tegenwoordig vaak gelinkt aan geweld en vandalisme: terecht?
Een radicale fractie van die Antifa-beweging kiest wel degelijk zeer bewust voor gewelddadige confrontaties. Maar in tegenstelling tot de periode van de CCC gaat het niet per se om "terreuraanslagen" in de klassieke zin van het woord. Het OCAD, dat de terreurdreiging in ons land analyseert, spreekt in zijn meest recente jaarrapport vooral over "harde acties" van links-extremistische zijde.
Denk aan verstoring van de openbare orde, intimidatie en vandalisme. Uit gesprekken met enkele Antifa-aanhangers vorig jaar leerde onze redactie dat ze dat geweld en vernielingen verantwoorden als een reactie op geweld en repressie door politiemensen of zelfs als reactie op "institutioneel geweld", zoals besparingsmaatregelen van de overheid.
"De manier waarop de vakbonden betogen in de straten, met muziek van Abba op de achtergrond, dat haalt niets meer uit", vertelde een van activisten toen. "Er komt geen druk op de regering. Als de niet-gewelddadige weg niets meer uithaalt, krijg je dit."
Volgens het OCAD is trouwens dat een klassieke methode: links-extremistische figuren infiltreren in 'gewone' betogingen en protestacties om er vervolgens keet te schoppen. Denk aan de figuren van het 'Black Bloc' tijdens de betogingen van vorig jaar. Of kijk naar wat er volgens Quintin nu in Luik zou gebeuren.
"Dan wordt het vaak moeilijk om in te schatten wie daar nu eigenlijk bij zat", legde Annelies Pauwels van het Vlaams Vredesinstituut eerder uit in VRT NWS De Wereld Vandaag. "Was dat nu links-extremisme of was dat een protestactie die toevallig uit de hand liep? Als je dan de links-extremistische tactieken beter leert kennen, zie je dat dat echt tot hun handboek behoort."
Is Antifa dan gevaarlijk?
Amerikaans president Donald Trump heeft Antifa vorig jaar via een presidentieel besluit als binnenlandse terreurorganisatie bestempeld, al is - net bij gebrek aan "organisatie" - niet duidelijk wat dat in de praktijk precies betekent.
In eigen land riep MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez ook al op om "Antifa op te heffen", na een gewelddadige protestactie tegen zijn partij vorig jaar. Hij noemde Antifa toen "zonder twijfel de grootste bedreiging voor onze democratie".
Het OCAD lijkt het daar voorlopig niet helemaal mee eens. Het woord Antifa wordt in het meest recente jaarverslag niet 1 keer genoemd. Kijk je breder, naar 'links-extremistische dreigingen', dan ziet het OCAD wel wat een opmars.
Maar nog altijd maken die dreigingsmeldingen maar 4 procent uit van het totale aantal. 15 van de zowat 600 mensen op de terreurlijst van OCAD worden aangemerkt als links-extremistisch, dat zijn er minder dan de zowat 40 rechts-extremistische figuren op de lijst.
In een reportage van VRT NWS Terzake vorig jaar rolden Antifa-activisten daarom eens met de ogen bij de forse uitspraken van Bouchez. "Antifa verbieden, is vrij spel geven aan fascisme", klonk het toen. "Dat gaat een nieuwe vorm van repressie met zich meebrengen en zou heel negatief zijn voor de democratie."
"Ik dacht dat we na WOII onze samenleving hadden opgebouwd rond 'nooit meer oorlog' en geen fascisme meer", reageerde een andere Antifa-aanhanger toen. "Nu lijkt dat volledig te zijn omgeslagen en zouden antifascisten plots terroristen zijn?"
