Van 'Mariken van Niemeghen' tot 'Max Havelaar' en 'Oeroeg': de Nederlandstalige literatuur heeft een lange rij klassiekers. Die canon is nu ook gebundeld in boekvorm en krijgt met een vernieuwde website een plek in de klas. Zo moeten ook leerlingen kennismaken met de grote verhalen uit onze literatuur. Geen eenvoudige opdracht, nu de leesvaardigheid van jongeren onder druk staat. Toch kan het tij keren, zeggen experts.
Van 'Mariken van Niemeghen' tot 'Max Havelaar' in de klas: zo wil literaire canon jongeren opnieuw doen lezen
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
De literaire canon: dat is een lijst van 50 Nederlandstalige boeken die we tijdloze klassiekers noemen. Van 'Mariken van Niemeghen' tot 'Max Havelaar' van Multatuli, van 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen tot 'Met een klank van hobo' van Herman de Coninck.
De lijst wordt elke 5 jaar geüpdatet, want het gaat om een dynamische canon, die mee evolueert met de tijd en met nieuw onderzoek en inzichten. In de meest recente canon (2025) zijn er nogal wat wijzingen gebeurd: er zitten bijvoorbeeld bijna dubbel zoveel boeken van vrouwelijke auteurs in. Virginie Loveling, Anne Frank of Annie M. G. Schmidt zijn enkele van die 'nieuwkomers'.
Maar hoe vermijd je dat deze boeken stof vergaren in de kast? Hoe houd je dat literaire erfgoed in leven? Het helpt dat auteurs van nu ermee aan de slag gaan. Tom Lanoye beet zich vast in Reynaert en bracht de brutale vos in een nieuwe versie in boekvorm en op de planken. Maarten Inghels laat in zijn nieuwste roman 'Achttien' over kroonprinses Elisabeth opeens het middeleeuwse verhaal van 'Karel ende Elegast' binnensluipen.
Om leerlingen van het middelbaar onderwijs nieuwsgierig te maken en meer appetijt te laten krijgen voor die klassiekers, is er de website 'literaire canon in de klas'. Die is helemaal vernieuwd en bevat kant-en-klare leermiddelen over de canonboeken.
Niet eenvoudig, nu uit de recente PISA-resultaten blijkt dat bijna 3 op de 10 Vlaamse 15-jarigen het basisniveau voor leesvaardigheid niet halen en dat ook bij sterkere lezers het niveau daalt.
De drempel laag, de lat hoog
De methode van 'De literaire canon in de klas' mikt op samen lezen en bespreken
'De literaire canon in de klas' promoot daarom een bijzondere methode: het gezamenlijk lezen van rijke teksten, met aandacht voor leesbeleving en dialoog. Met als motto: 'De drempel laag, de lat hoog'.
"Het lezen zelf moet opnieuw centraal komen te staan. Geen versimpeling van de tekst als uitgangspunt, geen vrijblijvende opdrachten die de eigenlijke leeservaring naar de achtergrond verdringen", zegt Toon Delanote, educatief medewerker bij de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren (KANTL), initiatiefnemer van 'De literaire canon in de klas'.
Als je de tekst niet benadert als leerstof, maar als iets wat je samen ervaart, dan verandert de dynamiek volledig
Toon Delanote, educatief medewerker KANTL
Wat dan wel? "Precies het omgekeerde: rijke teksten, serieuze ambitie en een didactiek die leerlingen echt betrekt. Wanneer je teksten niet benadert als leerstof die verwerkt moet worden, maar als iets wat je samen ervaart, dan verandert de dynamiek volledig."
Leerkracht Celien Fleurackers vertelt hoe ze aan de slag is gegaan met 'De ontdekking van de hemel' van Harry Mulisch, een dikke pil uit de literaire canon.
"De leescrisis laat zich niet keren door de lat lager te leggen", zegt Judith Van Doorselaer, directeur van de KANTL. "Ook wie moeilijk leest, kan meepraten over de grote vragen die goede literatuur stelt. Dat is het uitgangspunt van deze methode."
"De leerkracht helpt drempels weg te nemen, zodat de literatuur kan doen waar ze zo goed in is: woorden geven aan ervaringen, de verbeelding prikkelen en andere werelden ontsluiten. Zo groeien jongeren in taal én scherpen ze hun denken."
'Boeken die blijven'
Naast de vernieuwde website met allerlei leermiddelen en zelfs concrete tips hoe je boeiend kunt voorlezen, is de recentste canon van de literatuur ook in boekvorm uitgegeven, 'Boeken die blijven'. Met over alle 50 canonwerken ruime toelichting, fragmenten, context en verwijzingen naar hedendaagse bewerkingen.
Praktische info:
'Boeken die blijven ' is uitgegeven bij Lannoo.
De website literaire canon in de klas is hier te raadplegen.
Grasduinen in de literaire canon kan hier .
