Vandaag begint het Amerikaanse Hooggerechtshof aan zijn nieuwe termijn, met opnieuw heel wat belangrijke zaken op de agenda. De hoge rechters moeten beslissen over de legitimiteit van een verbod op AR-15-aanvalswapens in Connecticut en Illinois, net als het recht van aangehouden immigranten om op borgtocht vrij te komen. Een overzicht van de belangrijkste rechtszaken.
Amerikaans Hooggerechtshof start nieuwe termijn: wapenwetten, klimaatzaken en lot van migranten op de agenda
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Het Amerikaanse Hooggerechtshof begint vandaag aan een nieuwe termijn, die in totaal 9 maanden duurt. Het grote verschil: de Amerikaanse president Donald Trump staat (voorlopig) nog niet centraal in de grote rechtszaken waar de rechters over moeten beslissen.
Dat was afgelopen termijn wel anders. Het Hooggerechtshof heeft Trump toen enkele belangrijke overwinningen gegeven, zoals het recht om hoofden van onafhankelijke rechtbanken te ontslaan en de toelating om trans vrouwen te weren uit vrouwencompetities.
Tegelijkertijd hebben de rechters de regering-Trump meermaals teruggefloten, onder meer rond zijn importtaksen, de inperking van het geboorterecht en de telling van stemmen per post.
Vooral de tegenslagen blijven hangen bij Trump. Hij verwijt de conservatieve rechters die door hem zijn aangesteld steevast een gebrek aan loyaliteit. Die rechters zijn Brett Kavanaugh, Neil Gorsuch en Amy Coney Barrett.
Trump zei eerder al dat de rechters "niets meer dan een schim van zichzelf zijn". In een interview met TIME magazine zei Trump nog dat "ik hen de job van hun leven heb gegeven, maar ze stemmen heel vaak tegen mij".
De rechters hebben al enkele rechtszaken over migratie aangenomen. Die zullen zonder twijfel de aandacht van Trump trekken. Verder staan enkele zaken over het klimaat, de Amerikaanse wapenwetgeving en religie versus seksualiteit centraal.
Klimaat: 'Suncor v. Boulder county'
De eerste zaak die de rechters zullen bekijken, gaat over de klimaatverandering. Verschillende groepen en landen hebben grote olie- en gasbedrijven al voor de rechter gesleept, omdat ze vinden dat olie- en gasbedrijven hebben gelogen over de effecten van fossiele brandstoffen op het klimaat.
Verschillende lokale overheden in de VS eisen dat die bedrijven bijdragen aan maatregelen om de gevolgen van de klimaatopwarming op te vangen, onder meer na schade door bosbranden of zware stormen. Zo ook Boulder County in de staat Colorado, dat zich tegen Suncor Energy en ExxonMobil richt.
ExxonMobil en Suncor trekken nu naar het Hooggerechtshof om die rechtszaak stop te zetten. Zij stellen dat de klimaatzaak een federale zaak is, omdat uitstoot zich over de grenzen van steden en staten beweegt. Ze krijgen ook de steun van de regering-Trump, die gelooft dat de rechtszaak een poging is om uitstootnormen op te leggen.
Als de rechters de oliebedrijven gelijk geven, kan dat een belangrijk precedent zijn voor gelijkaardige rechtszaken doorheen het land. Ook in Californië, Hawaï en New Jersey zijn namelijk zaken opgestart tegen oliegiganten om mee te betalen voor de gevolgen van de klimaatverandering. Die regeringen zouden miljarden dollars aan schadevergoedingen kunnen mislopen.
Hoge rechter Samuel Alito zal zich niet uitspreken over de zaak. Hij heeft zich teruggetrokken, omdat hij aandelen heeft in de bedrijven ConocoPhillips en Phillips 66. Als het oordeel eindigt op 4 rechters voor en 4 rechters tegen, zal de beslissing van het Hooggerechtshof van Colorado van kracht blijven en kan de rechtszaak tegen ExxonMobil en Suncor doorgaan.
Wapendracht: 'Viramontes v. Cook County'
In Cook County, Illinois is een verbod op AR-15's van kracht, een semiautomatisch geweer dat ook wel bekendstaat als 'America's Rifle'. Het is een must-have onder wapenliefhebbers, maar wordt bijna steevast gebruikt om massamoorden te plegen. Ook bij de aanslag op Donald Trump in Butler, Pennsylvania gebruikte de dader een AR-15.
Wapenlobby's stellen dat een verbod op AR-15's onwettig is, omdat de meeste staten de verkoop van het wapen wel toelaten. Ze geloven dat de wetgeving een inbreuk is op hun wapenrechten, die beschermd zijn onder het Tweede Amendement van de Amerikaanse grondwet. Cook County stelt echter dat de aanvalswapens gevaarlijker zijn dan gewone geweren en daardoor niet dezelfde bescherming genieten.
Experten achten de kans groot dat het Hooggerechtshof het verbod zal schrappen. Ze vragen zich vooral af hoe de interpretatie van het Tweede Amendement zal zijn: zullen alleen AR-15's onder de nieuwe beschermingen vallen, of willen de rechters die bescherming meteen uitbreiden naar andere soorten aanvalswapens?
Religie en seksualiteit: 'St. Mary's Catholic Parish v. Roy'
In 2022 heeft de staat Colorado een nieuwe subsidie ingevoerd voor kleuterscholen. Om dat geld te krijgen, moeten de scholen een document ondertekenen om te beloven dat studenten niet worden beoordeeld op basis van religie, afkomst, seksuele oriëntatie of genderidentiteit.
De religieuze St. Mary Catholic Parish-school wil dat document echter niet ondertekenen, omdat het geen kinderen aanneemt uit LGBTQ+-families. De school argumenteert dat de staat door zijn subsidie-uitsluiting katholieke scholen discrimineert: als de school die kinderen toch zou toelaten, zou dat in strijd zijn met het geloof van de directie en leerkrachten.
In het verleden hebben de conservatieve rechters zich al uitgesproken voor religieuze groepen. In 2025 oordeelde het Hof dat ouders hun kinderen uit lessen kunnen halen, als ze religieuze bezwaren hebben tegen LGBTQ+-boeken die tijdens de lessen worden voorgelezen. De rechters uitten zich ook tegen een verbod op 'conversietherapie' in Colorado, binnen een zaak die was aangespannen door de christelijke therapeute Kaley Chiles.
Immigratie: 'Department of Homeland Security v. D.V.D.' en 'Rhoney v. Barbosa da Cunha'
De rechters zullen zich ook over 2 immigratiezaken uitspreken. De zaak 'Department of Homeland Security v. D.V.D.' draait om de volgende vraag: mag de regering immigranten deporteren naar 'derde landen', waar ze geen band mee hebben? De president en zijn team hebben namelijk massaal mensen gedeporteerd naar derde landen, omdat het bijvoorbeeld niet mogelijk is om ze terug te sturen naar hun land van herkomst.
De Verenigde Staten hebben momenteel overeenkomsten met 29 landen die bereid zijn om als derde land te dienen. Onder meer Zuid-Soedan en de Centraal-Afrikaanse Republiek behoren tot die landen. Uit cijfers van actiegroep Third Country Deportation Watch zouden al 25.000 immigranten naar derde landen zijn gestuurd.
Het Hof heeft eerder al beslist dat de regering voorlopig mag doorgaan met het beleid. De komende maanden moeten beide partijen hun argumenten naar voren brengen, zodat de rechters een definitief oordeel kunnen vellen over het systeem. Daarnaast moeten ze ook beslissen of de migranten voor hun uitzetting verzet mogen aantekenen tegen de deportatie.
De zaak 'Rhoney v. Barbosa da Cunha' gaat over het recht van immigranten om vrij te komen op borgtocht. Dat was vroeger mogelijk, maar de regering-Trump laat dat niet langer toe.
Normaal gesproken mogen immigranten die zijn aangehouden aan een rechter vragen om vrij te komen op borgtocht. De rechter bekijkt daarbij of de immigrant een gevaar kan zijn voor de maatschappij. Als de rechter oordeelt van niet, kan de migrant een bepaald bedrag betalen om in afwachting van zijn rechtszaak vrij te komen.
Vroeger mochten alleen mensen die waren aangehouden aan de grens of een strafblad hadden die optie niet gebruiken. De regering-Trump heeft die mogelijkheid nu voor iedereen opgeschort, ook voor mensen die al (tientallen) jaren zonder papieren in de VS verblijven.
Een van die mensen is Ricardo Aparecido Barbosa da Cunha, een Braziliaan die al sinds 2016 in de Verenigde Staten woont. Een rechter oordeelde dat Barbosa da Cunha aangehouden moest blijven, ondanks een blanco strafblad. Het Hooggerechtshof moet nu oordelen of zo'n beslissing juridisch correct is.
