Ook als mensen niet langer wilsbekwaam zijn, moet euthanasie bij dementie mogelijk worden. Dat staat in een plan van minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) om de euthanasiewet uit te breiden, zo zegt CD&V-voorzitter Sammy Mahdi in De Afspraak. Mensen moeten hun wens vooraf wel duidelijk maken met een wilsbeschikking.
CD&V wil euthanasie bij dementie ook mogelijk maken als mensen wilsonbekwaam zijn geworden: "Vermijden dat mensen te vroeg moeten sterven"
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
In ons land moet je volgens de wet wilsbekwaam zijn om euthanasie te vragen: je moet het dus met je volle verstand kunnen vragen. Mensen met (jong)dementie zijn daardoor verplicht om die stap al vroeg te zetten, voor ze door hun ziekte wilsonbekwaam worden.
Dat gebeurt in ons land heel weinig: in 2025 kregen slechts 74 mensen euthanasie wegens een cognitieve stoornis. Ook deelnemers van het VRT 1-programma 'Restaurant misverstand', waarin mensen met jongdementie een restaurant runnen, kozen voor euthanasie.
Velen van hen kaartten de problematiek rond wilsbekwaamheid al aan. Dat deed Ingrid in 2022 al en ook Kris Mees vertelde zijn verhaal vorig jaar. Dit jaar nog was het Lode die in een open brief schreef dat de politiek de regel moet veranderen.
Hij opperde dat een persoon met dementie enkele mensen uit zijn of haar omgeving en een arts moet kunnen aanduiden die de keuze kan maken als de persoon niet meer wilsbekwaam is. Een piste die minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) in maart al wilde bekijken, aangezien de federale regering bevoegd is voor euthanasie.
Wilsbepaling, ook voor mensen met dementie
Nu is het huiswerk van Verlinden afgerond, vertelt CD&V-voorzitter Mahdi in De Afspraak. "We willen vermijden dat mensen te vroeg moeten sterven, omdat het anders te laat is. Concreet willen we dat mensen met dementie ook nog euthanasie kunnen krijgen wanneer ze niet langer wilsbekwaam zijn."
Dit zei Sammy Mahdi vanavond in De Afspraak over het plan van CD&V
Hoe dat concreet in zijn werk gaat, is aan de federale regering om definitief te bepalen. Verlinden heeft afgelopen zomer wel gewerkt aan een plan. "Zo is het belangrijk om te werken met een wilsverklaring, maar ook met goede zorgplanning, zodat de juiste beslissing op het juiste moment genomen kan worden", verduidelijkt Mahdi.
Hij nuanceert ook nog. "Finaal moeten we ook altijd rekening blijven houden met de actuele wens. Als een persoon verzet pleegt, moeten we daar ook rekening mee houden."
Switch van CD&V
In het federaal regeerakkoord was wel al afgesproken om te streven naar een uitbreiding van die voorafgaande wilsverklaring, maar dat lag bij regeringspartij CD&V lang heel gevoelig. In de regering-De Croo hield de partij het been al die tijd stijf bij ethische discussies, zoals over de verlenging van de abortustermijn, maar ook die over euthanasie.
"Toch heb ik dat altijd meegenomen in mijn verkiezingsprogramma: het leven moet menswaardig zijn, maar het levenseinde ook", benadrukt Mahdi.
Euthanasie en dementie: wat zegt de wetgeving nu?
Euthanasie is bij dementie enkel mogelijk als:
je je bewust bent van je ziekte;
je zelf nog beslissingen kan nemen;
je een actueel verzoek kan formuleren.
Euthanasie kan worden overwogen wanneer het lijden ondraaglijk is geworden, maar voordat je niet meer in staat bent om je wil uit te drukken.
Een wilsverklaring kan in geval van dementie niet worden gebruikt, omdat het verlies van zelfbewustzijn niet hetzelfde is als onomkeerbaar bewustzijnsverlies (zoals coma), de enige situatie waarin de wilsverklaring van toepassing is.
Als je je niet meer bewust bent van je eigen persoon en je je ook niet in een toestand van onomkeerbaar bewustzijnsverlies bevindt, zoals coma, is euthanasie op basis van een actueel verzoek of op basis van een wilsverklaring niet mogelijk.
Bron: FOD Volksgezondheid
Hoe het wettelijk kader van Verlinden er precies uit zal zien, is nog niet helemaal duidelijk. "Het wetsvoorstel focust op een multidisciplinair team en sterke zorgplanning. We willen vermijden dat je in een situatie terechtkomt waar artsen toch nog gaan zeggen dat ze niet betrokken genoeg zijn om te helpen", verklaart Mahdi wel al.
Het wetsvoorstel is dan wel klaar, maar moet nu dus worden voorgelegd en besproken worden binnen de regering én daarna nog door het parlement geraken. Oorspronkelijk lag de deadline over ethische kwesties op 1 december. "Wat mij betreft, kan dat voor de euthanasiewetgeving al eerder in orde zijn."
Het is nog afwachten hoe de andere partijen zullen reageren in de centrumrechtse regering die nu aan zet is. Want ook voor N-VA ligt de wilsbekwaamheid gevoelig en is het een reden om niet aan de euthanasieregeling te rommelen. Al heeft de partij van de premier zich ook nooit uitdrukkelijk uitgesproken tegen euthanasie voor mensen met vergevorderde dementie.
