Het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) bestaat 30 jaar. Wat in 1996 begon als een project om Vlaamse topwetenschappers samen te brengen, is uitgegroeid tot een onderzoeksinstituut aan de wereldtop. "We bedenken oplossingen voor kanker, dementie en de klimaatopwarming. Daar mogen we best wat trotser op zijn", vinden directeurs Christine Durinx en Jérôme Van Biervliet.
Vlaams Instituut voor Biotechnologie bestaat 30 jaar: ontdek zijn 3 grootste successen
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Wie langs de E40 in Gent rijdt, is wellicht al het hoofdkantoor van VIB opgevallen. De voorkant van het gebouw bestaat volledig uit glas, als een binnenkijkdoos.
Maar wat er in VIB gebeurt, is voor veel mensen weinig of zelfs helemaal niet bekend. Zelfs na 30 jaar.
"In de zakenwereld zijn we internationaal bekend en in de wetenschappelijke wereld staan we zelfs aan de wereldtop. Maar voor de Vlaming zijn we blijkbaar nog altijd een verborgen parel", zeggen directeurs Christine Durinx en Jérôme Van Biervliet.
"VIB doet baanbrekend onderzoek in verschillende domeinen die echt een impact hebben op mensen. Dat gaat van nieuwe behandelingen voor kanker en dementie tot oplossingen bedenken voor de klimaatopwarming ", zegt Durinx.
"We doen niet enkel fundamenteel onderzoek. We zetten ook de stap naar de oprichting van spin-offs, nieuwe bedrijven die uiteindelijk een nieuwe technologie of geneesmiddel op de markt kunnen brengen om het zo uiteindelijk tot bij de mensen te krijgen", vult Van Biervliet aan.
"Die noodzakelijke stap ontbreekt vaak bij academisch onderzoek. Dat is ook de reden waarom de Vlaamse regering het VIB heeft opgericht in 1995. Een jaar later was het operationeel."
"Er waren op dat moment verschillende Vlaamse topwetenschappers bezig met fundamenteel onderzoek, elk aan zijn of haar universiteit", zegt Durinx.
"De Vlaamse regering onder toenmalig minister-president Luc Van den Brande heeft toen beslist dat er een expertisecentrum moest komen voor biotechnologie, waar al het onderzoek gebundeld werd. En waar die topwetenschappers beter ondersteund werden."
"Vandaag onderscheidt VIB zich echt van andere onderzoeksinstituten, omdat we naast topwetenschappers ook mensen hebben die fundamenteel onderzoek kunnen vertalen naar iets waar investeerders en bedrijven in geloven."
Succesverhalen
Een van de bekende voorbeelden van zo'n succesverhaal is dat van Ablynx. Die spin-off van VIB en de Vrije Universiteit Brussel (VUB) bracht het eerste geneesmiddel ter wereld op de markt dat gebaseerd is op zogenoemde Nanobodies, krachtige antistoffen uit kamelenbloed. Ablynx werd in 2018 voor 3,9 miljard euro overgenomen door de Franse farmareus Sanofi.
Ook het Gentse biotechbedrijf Argenx werkt nauw samen met VIB voor de ontwikkeling van geneesmiddelen tegen ernstige astma, bijvoorbeeld.
Als we onze welvaart willen behouden, moet Europa meer durven investeren in innovatie
Jérôme Van Biervliet, co-directeur VIB
"Het zijn voorbeelden van wetenschappelijke doorbraken die zijn doorgegroeid tot grote bedrijven. Maar in Europa is het vaak moeilijk om het nodige kapitaal daarvoor bij elkaar te krijgen", zegt Van Biervliet.
"Amerikaanse bedrijven slagen daar makkelijker in. Een Amerikaan ziet een opportuniteit, een Europeaan ziet vooral risico's en wil liever zijn geld sparen. Daardoor kunnen Amerikaanse multinationals nu te vaak gaan lopen met onze Europese wetenschappelijke doorbraken."
"Als we onze welvaart willen behouden in Europa, moeten we meer investeren in de economie van de toekomst. De Vlaamse overheid heeft dat begrepen en is al sinds de oprichting een trouwe investeerder in innovatie."
"Maar het kan niet allemaal alleen van publieke middelen komen. Het geld van pensioenfondsen bijvoorbeeld wordt nog onvoldoende gebruikt om te investeren in innovatieve bedrijven."
"We mogen best wat fierder zijn", vinden zowel Durinx als Van Biervliet. "Het is ook belangrijk dat de Vlaming weet wat VIB doet, dat we aan oplossingen werken voor grote maatschappelijke problemen en dat jonge mensen hier toekomstkansen krijgen om een carrière uit te bouwen."
30 jaar VIB in cijfers
Bijna 2.000 voltijdse medewerkers en onderzoekers
78 nationaliteiten
Partnerschappen met 4 Vlaamse universiteiten (UGent, VUB, UAntwerpen en KULeuven)
102 onderzoeksgroepen
Bijna 280 publicaties in de top 5 procent van de wetenschapstijdschriften in 2025
Zo'n 500 miljoen aan inkomsten uit industriële samenwerkingsverbanden
42 spin-offs
Meer dan 2 miljard euro aan durfkapitaal, opgehaald door de opgerichte spin-offs
3 grote doorbraken van het VIB
Nanobodies: het VIB-verhaal dat uitgroeide tot een Vlaamse miljardenindustrie
Een van de bekendste voorbeelden zijn de zogenoemde Nanobodies. Onderzoekers van de VUB ontdekten in 1989 per toeval een nieuw soort antistoffen in het bloed van een dromedaris. Aan VIB werden die nieuwe antilichamen verder vereenvoudigd en uitzonderlijk stabiel gemaakt.
Nanobodies combineren een uiterst compacte structuur met een hoge stabiliteit. Daardoor kunnen ze doelwitten bereiken die voor klassieke antilichamen moeilijk toegankelijk. Die Nanobodies kunnen dankzij hun unieke structuur, stabiliteit en vorm veel makkelijker hun doel bereiken. Ze zijn krachtiger en kunnen resultaten neerzetten die met klassieke antilichamen onmogelijk zijn.
In 2001 werd Ablynx opgericht, een spin-off van VIB en de VUB die de Nanobodies verder ontwikkelde. Ablynx bracht een geneesmiddel tegen een zeldzame stollingsstoornis op de markt, het eerste ter wereld dat gebaseerd is op Nanobodies.
In 2018 werd Ablynx overgenomen door de Franse farmareus Sanofi voor een bedrag van 3,9 miljard euro.
Naast nieuwe geneesmiddelen worden Nanobodies vandaag ook ingezet voor onder meer gewasbescherming, diergeneeskunde, kankeronderzoek en medische beeldvorming. De ontdekking leidde ook nog tot andere biotechbedrijven als Biotalys, Confo Therapeutics, ExeVir Bio en Animab.
Soja uit Vlaanderen in plaats van uit ontbost regenwoud
Waarom telen we geen soja bij ons? Dat was wat onderzoekers van VIB en het Vlaams Instituut voor Landbouw- en Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) zich afvroegen.
Europa importeert jaarlijks enorme hoeveelheden soja voor veevoeder en voeding, vooral uit Zuid-Amerika. Die productie wordt al jaren gelinkt aan ontbossing, biodiversiteitsverlies en een grote ecologische voetafdruk.
Het probleem is dat soja van nature niet goed aangepast is aan het Noord-Europese klimaat. Bovendien ontbreken in Europese bodems vaak de juiste bacteriën die de plant nodig heeft om stikstof uit de lucht vast te leggen.
Door jarenlang onderzoek naar zowel plantenveredeling als microbiologie ontwikkelden VIB en ILVO nieuwe sojavariëteiten. Door bovendien een flinterdun, beschermend laagje met de juiste bacteriën aan te brengen rond de sojazaden, kan sojateelt rendabel zijn in België. Uit dat onderzoek ontstond in 2021 de spin-off Protealis.
Vandaag brengt het bedrijf lokaal aangepaste sojarassen op de markt en werkt het verder aan technologieën die de afhankelijkheid van ingevoerde soja kunnen verminderen.
Het microbioom: de verborgen wereld in onze darmen
In onze darmen zitten miljarden bacteriën, virussen, schimmels en gisten. 30 jaar geleden werden die vooral gezien als passieve bewoners van ons spijsverteringsstelsel. Vandaag weten we dat het microbioom een centrale rol speelt in onze gezondheid.
VIB speelde daarin internationaal een voortrekkersrol. Onderzoekers bouwden een van de grootste bevolkingsstudies naar darmflora ter wereld uit via het Vlaams Darmflora Project, waarvoor duizenden Vlamingen een stoelgangstaal instuurden.
Die data maakten duidelijk hoe sterk het microbioom verschilt tussen mensen en hoe het samenhangt met aandoeningen zoals darmkanker, ontstekingsziekten, multiple sclerose (MS) en parkinson.
VIB-onderzoekers behoren ook tot de pioniers die de zogenaamde hersen-darm-as onderzoeken: de complexe communicatie tussen darmbacteriën en ons zenuwstelsel.
Dat onderzoek leidde inmiddels tot nieuwe inzichten, klinische studies met stoelgangtransplantaties bij parkinsonpatiënten en zelfs nieuwe bedrijven zoals MRM Health, dat levende bacteriële therapieën ontwikkelt.
Het verhaal toont hoe een onderzoeksdomein dat ooit als niche werd beschouwd vandaag één van de meest veelbelovende pistes vormt voor de geneeskunde van de toekomst.
