Van limoncellobier tot batterijparken: waarom Vlaamse overheid investeert in duizenden bedrijven

De immuuntherapieën van biotechparel Argenx, de frisdranken van Ritchie, de brillen van Odette Lunettes, de vol-au-vents van Poule & Poulette, je zou het zo direct niet zeggen, maar ze hebben iets gemeenschappelijks: ze hebben allemaal op een bepaald moment centen van PMV gekregen. PMV, voluit Participatiemaatschappij Vlaanderen, dat is de investeringsmaatschappij van de Vlaamse overheid.

Met PMV probeert de overheid de vele Kmo's en ondernemers die Vlaanderen rijk is te ondersteunen, bij hun opstart of bij een groeifase in hun levensloop die veel investeringen eist. 

"Dat zijn voor alle duidelijkheid geen subsidies", zegt PMV-woordvoerder Frank Kindt. "We zorgen ofwel voor kapitaal, ofwel voor een lening, ofwel voor een waarborg. Met zo'n waarborg van PMV kan je als bedrijf bijvoorbeeld banken over de streep trekken om mee te investeren."

Tijd voor wat cijfers. Het recentste Jaarverslag, dat over 2024, wijst erop dat PMV op dat moment in 113 bedrijven rechtstreeks kapitaal investeerde. De overgrote meerderheid is actief in levenswetenschappen en zorg, in ICT of in diensten en producten voor de industrie en het bedrijfsleven.

Daarbovenop leende PMV geld uit aan maar liefst 1.801 bedrijven - waarbij de spreiding aan sectoren veel breder is. Daar zitten vandaag trouwens ook nog altijd 34 bedrijven bij die in het covidtijdperk een zogenoemde coronalening kregen om hen door die uitzonderlijke periode te helpen.

Tot dusver bood PMV ook waarborgen aan alles samen 7.172 bedrijven. De grootste waarborgen - 'Gigarant' genoemd - gaan voor meer dan 70 procent naar de industrie.

"Denk aan staalbedrijf Aperam in Genk, waar we vorig jaar nog voor een waarborg van 120 miljoen euro op een banklening zorgden", zegt Kindt. "Ook Volvo Gent heeft zo ooit gebruikgemaakt van onze waarborgen. Wij durven te stellen dat het mede dankzij ons is dat Volvo hier nog zit."

De voorbije jaren schommelde het totale beheerde vermogen dat PMV in haar portefeuille heeft rond zo'n 1,9 miljard euro. Maar door de zware investering van 2,77 miljard die PMV heeft gedaan in aandelen van Brussels Airport, is dat beheerde vermogen vandaag naar maar liefst 4,7 miljard euro gestegen.

Of er een strategische of zelfs politieke lijn zit in die investeringen? Uiteindelijk is PMV toch ooit opgericht als een soort beleidsinstrument, dat de Vlaamse economie gericht moest ondersteunen? 

Kindt nuanceert dat. "Wij zijn 'sectoragnostisch': we kunnen met andere woorden in eender welke sector investeren. Waar we dat doen, dat bepaalt de markt. Wij zijn gewoon de dienstverlener die financiering faciliteert."

Toch geeft Kindt toe dat sommige investeringen ook "het maatschappelijk belang" dienen. "Kijk naar biotech: dat zijn bedrijven die door hun lange doorlooptijden automatisch voor financiering bij ons belanden. Of kijk naar Parkwind, dat offshore windparken voor de Belgische kust uitbaat. Wij hebben dat bedrijf destijds helpen ontwikkelen."

De recente aandelenoperatie rond Brussels Airport of de creatie van een defensiefonds doen voor buitenstaanders vermoeden dat de politiek tegenwoordig toch een duidelijke richting bepaalt. Kindt wuift dat weg. "Er is geen inmenging, maar soms signaleren we natuurlijk wel opportuniteiten. Een investeringsbeslissing moet hier langs verschillende comités passeren. De eindbeslissing ligt bij de raad van bestuur."

Een bestuur waar dan toch politici in zetelen? Koen Kennis en Simon Gheysen, beiden N-VA, hebben er een zitje, net als Raf Suys van CD&V. "Er is inderdaad een politieke vertegenwoordiging wat logisch is in een organisatie die werkt met overheidsgeld, maar het aantal onafhankelijken is gestegen van 3 naar 4 in onze raad van bestuur", maakt Kindt zich sterk.

Blijft een feit dat PMV met belastinggeld werkt in een erg risicovolle sector. "Je kunt er niet omheen dat we, ondanks doorgedreven onderzoek van de boekhouding, ook af en toe bedrijven over de kop zien gaan waarin we geïnvesteerd hebben", geeft Kindt toe. "Maar de afgelopen 10 jaar hebben we altijd winst geboekt. We kunnen ons dus op de borst kloppen dat PMV de belastingbetaler geld oplevert."

Naar aanleiding van hun 25e verjaardag hebben ze die impact ook eens laten berekenen door het externe onderzoeksbureau Idea Consult. En die resultaten zijn prima. Zowel bij kapitaalinvesteringen, als bij leningen en waarborgen zie je de toegevoegde waarde van de meer dan 2.000 onderzochte bedrijven gemiddeld fors stijgen in de jaren na een investering door PMV.

Volgens de studie wijzen de cijfers op "een significante en positieve bijdrage van de ondersteunde bedrijven aan de Vlaamse economie". "Elke geïnvesteerde euro van PMV genereert gemiddeld meer dan 10 euro stijging aan directe toegevoegde waarde bij de ondersteunde bedrijven", schrijft Idea Consult. 

Daar kan je mee uitpakken, al zal de vraag altijd opduiken of zo'n investeringsmaatschappij überhaupt een kerntaak is van de overheid. Frank Maene, managing partner van de private durfkapitaalspeler Volta Ventures, ziet er in de praktijk wel de waarde van in. "Wij werken geregeld samen met PMV, die beschouwd wordt als een gerespecteerde speler. PMV is er vaak vroeg bij, durft risico's te nemen en blijft lang doorinvesteren."

"De troef is dat PMV, zeker bij investeringsfondsen, een belangrijke signaalrol heeft. Als PMV mee instapt, zal er goed onderhandeld zijn en zal het boekenonderzoek doorgedreven gevoerd zijn door een leger advocaten. Dat geeft comfort aan mede-investeerders."

Omar Mohout, professor ondernemerschap aan de Solvay Business School en Scaleup Director bij Deloitte, is nog stelliger: "Zeker voor techbedrijven is PMV by far de belangrijkste investeringspartij in Vlaanderen en zelfs in België." 

"Ze spelen al in een vroege fase een rol bij veel bedrijven en ze werken bovendien vaak samen met andere investeerders. Neem PMV weg en je hebt een probleem. Zonder de overheid zou ons innovatie-ecosysteem niks voorstellen."

Ook Veroniek Collewaert, professor ondernemerschap aan de Vlerick Business School en de KU Leuven, denkt dat PMV in de voorbije 25 jaar een belangrijke rol gehad heeft. "25 jaar geleden was het landschap van durfkapitaal in Vlaanderen dor. PMV heeft geholpen om dat mee in gang te steken, door privé-investeringen aan te vullen met overheidsgeld."

"Na 25 jaar is er meer privaat zaaikapitaal, maar in bepaalde sectoren zie je die markt nog altijd falen. Denk aan sectoren met veel onderzoek en ontwikkeling, zoals de biotech. PMV blijft daar voor jonge bedrijven een belangrijke rol vervullen." 

"Of de overheid dit moet doen, is een eeuwige discussie", geeft Frank Kindt van PMV zelf ook toe. "Maar je kunt in de praktijk wel zien dat we een belangrijke rol te spelen hebben in veel mooie dossiers. En zeker nu we ons geopolitiek moeten reppen en we enorm beconcurreerd worden door China, heeft PMV een belangrijke rol te spelen om Vlaamse ondernemers te ondersteunen."