Is smartphoneverbod op school succesvol? Deze 5 verwachte effecten blijven (voorlopig) uit

Met de eerste schoolbel op 1 september 2025 ging niet alleen het schooljaar van start, ook het smartphoneverbod in secundaire scholen ging toen in.

Weg smartphone, welkom concentratie. Of dat dacht men toch. Want nu blijkt uit een studie van de UGent dat de verwachte positieve effecten van dat verbod (voorlopig) uitblijven. Het is meteen ook de eerste studie die kijkt naar de gsm-gewoonten van tieners voor en na het smartphoneverbod.

De onderzoekers voerden in 20 scholen bij zowat 3.500 leerlingen 2 bevragingen uit: eentje voor het smartphoneverbod en eentje erna. 

"Daar waar we effecten verwacht hadden, blijven die uit of wijzen ze zelfs in de omgekeerde richting", vertelt onderzoekster Marlies Van de Casteele in VRT NWS De Ochtend. "Het zijn kleine effecten, maar die gaan niet in de richting die we verwacht hadden."

Het goede nieuws: het smartphonegebruik van leerlingen op school daalt wel degelijk. Dat geven de leerlingen zelf aan. 

Maar hun totale smartphonegebruik op een dag daalt niet. De leerlingen halen de verloren schermtijd na school in, waardoor het totaal even hoog blijft. "Als we enkel focussen op het reduceren van het smartphonegedrag binnen de schooluren, kunnen we niet verwachten dat dat een langdurig effect heeft, ook buiten de schoolmuren", stelt Marlies Van de Casteele. 

Uiteraard gaat het om zelfrapportage, de schermtijd van leerlingen wordt niet minutieus geregistreerd, maar Van de Casteele benadrukt dat de resultaten in lijn liggen met andere studies in het buitenland. 

Verder geven de bevraagde tieners aan dat hun smartphonegebruik na school iets problematischer geworden is. Ze melden daarbij bijvoorbeeld meer afleiding tijdens het studeren en er werd ook een lichte stijging van cyberpesten vastgesteld. 

Het is niet omdat er een verbod geldt dat smartphonegebruik absoluut niet meer lukt. Dat weten de leerlingen zelf ook: 62 procent van hen geeft aan hun smartphone af en toe stiekem te gebruiken. Bij 1 op de 5 gebeurt dat zelfs dagelijks. 

Ook dat cijfer ligt in lijn met internationale resultaten, schrijven de onderzoekers in hun studie. Uit PISA-onderzoek van 2022 blijkt dat 21 procent van de leerlingen op een school met smartphoneverbod hun toestel toch elke dag gebruikt. 

Vraag is ook: volgen leerlingen het verbod omdat ze begrijpen waarom dat er is of omdat ze bang zijn voor sancties? 

Uit het onderzoek blijkt dat de motivatie om het verbod te volgen is afgenomen. Ze zien er het nut niet van in en ervaren de regels dan ook als minder zinvol. 

"Betrek leerlingen bij het smartphonereglement op school en leg hen ook het nut van zo'n verbod uit", pleit Van de Casteele. "Er moet ingezet worden op ruimere strategieën, zoals mediawijsheid."

Haal de smartphone weg uit de klas en leerlingen zullen beter geconcentreerd zijn. "Het is een van de grote argumenten waarop het smartphoneverbod gebaseerd is", vertelt Van de Casteele. 

Toch zijn er geen verschillen in concentratie gevonden voor of na het smartphoneverbod. Leerlingen rapporteren het tegenovergestelde: hun concentratie gaat er niet op vooruit. 

"Het is niet omdat we op het gedrag inwerken, dat dat ook betekent dat hun gewoontes en gedachten veranderen", zegt Van de Casteele. "Het zou kunnen dat jongeren toch nog aan hun smartphone denken, ook al hebben ze die niet bij de hand."

Al blijft het een hypothese, stelt ze. "Onze resultaten kunnen geen uitsluitsel geven. Er zijn ook andere bronnen van afleiding binnen de klas, zoals praten met medeleerlingen." 

"Jongeren zien zelf geen verschil in hoe vaak ze met elkaar praten tijdens de pauzes. Ze geven wel aan vaker samen te zitten 'niksen' op de speelplaats." 

De verwachting dat het verbod het onderlinge contact tussen de leerlingen zou aanwakkeren, lijkt dus niet te zijn ingelost. 

Volgens Van de Casteele staat de smartphone gesprekken niet per se in de weg. "Wanneer jongeren op hun smartphone zitten, kan dat ook aanleiding geven tot een interessant of diepgaand gesprek dat niet noodzakelijk gaat over hetgeen ze op hun scherm zien." 

De onderzoekers wijzen ook op de verantwoordelijkheid van scholen zelf: "Het lijkt erop dat ze vooral veel moeite hebben gestoken in het handhaven van het verbod, maar niet echt geïnvesteerd in alternatieve activiteiten tijdens de vrije momenten", schrijven ze. 

Het verbod toont ook geen gunstig effect op mentale gezondheid aan. Dat ligt in lijn met breder onderzoek, valt te lezen in de studie, dus dat is niet geheel onverwacht. 

Moet het smartphoneverbod dan op de schop? 

"Het is geen maat voor niets geweest", zegt Van de Casteele. "Maar het is geen mirakeloplossing. Er moet ingezet worden op bredere maatregelen, waarbij leerlingen betrokken worden. Je kan je ook afvragen of dat verbod de hele dag moet gelden. Leerlingen vinden dat vaak overkill."