Smartphoneverbod op school geen wonderoplossing: "Heeft eerder negatieve impact op mentaal welzijn"

Vanaf dit schooljaar geldt er in Vlaanderen een absoluut smartphoneverbod in het basisonderwijs en in de 1e en 2e graad van het middelbaar onderwijs. 

Hoewel het nog te vroeg is om de langetermijnimpact op schoolresultaten en mentaal welzijn van die specifieke maatregel te meten, werpt nieuw onderzoek van de KU Leuven een kritisch licht op de zaak.

Professoren Laura Vandenbosch, Kathleen Beullens, Lara Scheurs en onderzoeker Jana Vereecke bestudeerden scholen die vorig schooljaar al een eigen verbod hanteerden. Hun conclusie is opvallend: een strikt verbod werkt contraproductief voor het mentale welzijn.

Het onderzoek focuste specifiek op de impact van het smartphoneverbod op hoe leerlingen zich voelen. De resultaten spreken niet in het voordeel van een totaalverbod. "In scholen waar de smartphone volledig werd verbannen, zagen we op termijn een stijging in depressieve gevoelens", legt professor mediapsychologie Vandenbosch uit.

Opvallend: die negatieve trend was veel minder aanwezig in scholen met een gedeeltelijk verbod, waar leerlingen hun gsm bijvoorbeeld wel nog tijdens bepaalde pauzes mochten gebruiken.

Minder op je smartphone scrollen, dus meer kans op sociaal contact tijdens een schooldag, zou je denken. Voor sommige leerlingen neemt de eenzaamheid juist toe wanneer de smartphone uit de hand wordt genomen.

"Dat geldt vermoedelijk voor jongeren die het moeilijk vinden om de online en offline wereld van elkaar te scheiden", zegt Vandenbosch. "Kwetsbare leerlingen gebruiken hun smartphone vaak als een sociale steunpilaar. Valt die weg, dan komt de eenzaamheid net harder binnen."

Helpt een verbod dan niet om cyberpesten de kop in te drukken? Slechts heel even, zo blijkt. "Een maand na de invoering zien we dat daders minder gaan pesten, maar op de lange termijn houdt die daling geen stand."

Volgens de onderzoekers komt dat doordat leerlingen de regels minder nauw nemen. "Sommige groepen jongeren lappen het verbod gewoon aan hun laars. Dat geven ze in de studie ook zelf toe."

Slachtoffers van cyberpesten gaven bovendien aan dat ze weinig tot geen verschil merkten na de invoering van de ban."Wij hebben natuurlijk maar bij enkele scholen naar ervaringen gevraagd. Het kan dat de slachtoffers van de daders die wij gesproken hebben, niet op dezelfde school zitten bijvoorbeeld", verklaart Vandenbosch.

Professor Vandenbosch wil het verbod niet volledig afschieten, maar waarschuwt dat een loutere ban niet volstaat. "Het is geen wonderoplossing. Als een verbod niet samengaat met andere maatregelen, bestaat het risico dat het mentale welzijn zelfs afneemt."

De sleutel ligt volgens de onderzoekers bij dialoog. "Scholen moeten in gesprek gaan met jongeren. Deze generatie jongeren is opgegroeid met een smartphone binnen handbereik. Als je die plots volledig afschaft, creëer je weerstand."

Toch staan jongeren zelf niet per se negatief tegenover regels. "De meeste leerlingen zijn eerder neutraal of zelfs licht positief. Ze vragen zelf om kaders om beter met hun smartphone om te gaan, maar ze willen vooral inspraak in hoe die regels er op hun school uitzien."

"Bovendien moet er voor welzijn op school verder gekeken worden. Dat wordt bepaald door relationele en contextuele factoren die niet eenvoudigweg kunnen worden beheerst door middel van technologiebeleid alleen."