Gevangenisdirecteur in Merksplas wil woonzorgcentra voor oudere gevangenen, maar is dat nodig?

In de documentaire 'Achter de tralies van de tijd'  op VRT MAX getuigen gevangenen en verzorgers op de ouderenafdeling in Merksplas over de vaak schrijnende toestanden waarin veroordeelden hun laatste levensjaren doorbrengen. Dat gebeurt in de oude gevangenisgebouwen in mensonwaardige omstandigheden. Volgens de directeur weten sommige van de 22 mensen op de ouderenafdeling door dementie zelfs niet meer dat ze in een gevangenis zitten.

Uit een nieuw rapport van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen blijkt dat het aantal oudere gedetineerden snel stijgt en de gevangenissen zich daarom moeten aanpassen.  De raad pleit onder meer voor individuele cellen, want in Merksplas bijvoorbeeld verblijven zorgbehoevende ouderen op een gemeenschappelijke slaapzaal.

Volgens gevangenisdirecteur Serge Rooman kan hij in Merksplas geen specifieke ouderenzorg voorzien. Daarom pleit hij voor aparte woonzorgcentra voor gedetineerden. "Je kan je heel fundamenteel de vraag stellen wat de zin nog is van een gevangenisstraf als je niet eens meer weet of voelt dat je in een gevangenis zit. Zij kunnen ook niet meer zelfstandig leven, en moeten aangekleed en gewassen worden."

De Belgische Vereniging voor Gerontologie en Geriatrie erkent dat er meer gespecialiseerde zorg nodig is voor oudere gedetineerden. "Maar waar die precies georganiseerd wordt, is vatbaar voor discussie", zegt voorzitter Nele Van Den Noortgate.

"Gezien de verouderde infrastructuur in Merksplas begrijp ik de denkpiste richting aparte woonzorgcentra voor gedetineerden. Ik denk niet dat iemand het adequate zorg vindt als iemand moet overlijden in een gevangeniszaal. Maar mits architecturale aanpassingen kan het mogelijk ook binnen de gevangenissen zelf. Daarover kan dankzij deze documentaire een maatschappelijke discussie ontstaan en kunnen er plannen uitgewerkt worden."

Of moeten oudere gedetineerden die zodanig zorgbehoevend zijn terechtkunnen in een regulier woonzorgcentrum? "Daarmee zou ik wel heel voorzichtig blijven", waarschuwt Van Den Noortgate. "Voor sommige individuen is dat haalbaar, maar anderen veroorzaken mogelijk een veiligheidsrisico voor hun medebewoners en het personeel."

"Bij dementerende gevangenen kunnen remmingen verdwijnen, waardoor bepaald gedrag meer uitgesproken kan worden. Daardoor kunnen ze net gevaarlijker worden dan voor ze aan dementie leden. Het is belangrijk om per individu goed het risico op mogelijk agressief gedrag in te schatten."

De geriater verwijst naar negatieve ervaringen waarbij niet-gedetineerden vanuit langdurige psychiatrische zorg naar woonzorgcentra werden gebracht. "Het vangnet daar is niet altijd voldoende gebleken om die mensen op een goeie manier op te vangen. Bijkomende expertise is in zulke gevallen echt wel wenselijk."

Het is ook niet uitgesloten dat gedetineerden nu al opgevangen worden in de bestaande woonzorgcentra. Dat is bijvoorbeeld al enkele keren gebeurd bij woonzorggroep De Medemens, met 17 woonzorgcentra in de provincie Antwerpen. 

"Dat kan wel enkel als de strafuitvoeringsrechtbank een verblijf in zo'n instelling toestaat als strafmodaliteit", klinkt het bij het gevangeniswezen. "Die gedetineerde wordt dan opgevolgd door een justitie-assistent."

Geriater Van Den Noortgate kan zich wel vinden in de stelling van de directeur in Merksplas dat een gevangenisstraf voor dementerende ouderen nog weinig zinvol is. "Ik kan me voorstellen dat zij vaak in een reguliere setting zouden kunnen functioneren. Maar toch blijft het belangrijk om individueel te blijven evalueren."

Zorgbedrijf Antwerpen staat open voor overleg over de mogelijke oprichting van een woonzorgcentrum specifiek voor gedetineerden. "Maar dan moet de financiering van die verblijven wel gerealiseerd worden door Justitie. Per individu moet dan ook ingeschat worden of het veilig genoeg is om die persoon buiten een gevangenisomgeving op te vangen", klinkt het bij het kabinet van Antwerps schepen van Sociale Zaken Nathalie van Baren (N-VA).