In het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in New York komen vandaag 's werelds staatshoofden en regeringsleiders samen voor de start van het Algemene Debat tijdens de Algemene Vergadering. Wat misschien wel de belangrijkste in jaren wordt. Er wordt steeds vaker getwijfeld aan het nut van de VN, en er moet een nieuwe secretaris-generaal worden gekozen. Het thema van de 81e editie is daarom niet toevallig "vertrouwen herstellen en transformatie beheren: een Verenigde Naties die resultaten oplevert voor iedereen".
Wereldleiders bijeen voor Algemene Vergadering van VN in New York: waarom is deze top zo belangrijk?
Moonray Grunewald
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Wereldleiders komen vandaag samen bij de VN in New York voor het jaarlijkse Algemene Debat, dat plaatsvindt in een moeilijke periode voor de organisatie door oorlogen, geldtekort en kritiek van onder meer de VS.
Van president Trump wordt kritiek verwacht op de VN en mogelijk nieuwe sancties tegen het Internationaal Strafhof in Den Haag.
De Veiligheidsraad zoekt ook een opvolger voor secretaris-generaal António Guterres, met Rebeca Grynspan uit Costa Rica momenteel als koploper.
Officieel ging de al op 8 september van start, maar vandaag wordt de diplomatieke hoogmis pas echt ingeleid. Wanneer staatshoofden en regeringsleiders van de 193 lidstaten, samen met hun entourages aan diplomaten, zich naar New York begeven voor het Algemene Debat.
Al zijn er ook enkele opmerkelijke afwezigen: onze premier Bart De Wever (die zich wil focussen op de begrotingsonderhandelingen), maar ook de Chinese president Xi Jinping (die later deze week op visite mag bij Trump) en de Russische president Vladimir Poetin (die wordt gezocht door het aan de VN gelieerde ).
Wel op de afspraak: onze koningin Mathilde, minister van Justitie Annelies Verlinden, minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quentin en minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot. Maar ook de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse president Donald Trump tekenen present.
Voor die laatste werd er nog een extra onderhoud uitgevoerd aan de bewuste roltrap naar de Algemene Vergaderingszaal. Die blokkeerde vorig jaar toen Trump op weg was voor zijn speech. "Een poging tot sabotage", noemde hij het.
President Trump hekelt "sabotage" van roltrap en haalt uit naar de VN
Vervolgens maakte Trump in zijn speech de Verenigde Naties met de grond gelijk: "De VN heeft geweldige mogelijkheden, maar doet er zo goed als niets mee. Het levert holle woorden en holle woorden lossen geen oorlogen op. Het enige dat oorlogen oplost, is actie."
"Het gaat niet goed met de Verenigde Naties"
Het afgelopen jaar heeft de VN maar moeilijk het tegendeel kunnen bewijzen van Trumps woorden. "Het gaat niet goed met de VN", duidt Jan Wouters, professor internationaal recht aan de KU Leuven. "Oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne, de energiecrisis, de klimaatcrisis. En er is niet heel erg veel wil van de grootmachten om via de VN aan die problemen samen te werken."
Daarbovenop komen ook nog de aanslepende situatie in Gaza, de ebolacrisis in Congo en de groeiende ongerustheid over artificiële intelligentie. "Het is moeilijker om een scenario te bedenken dat zorgwekkender is dan de situatie waar we nu in zitten", erkent ook aftredend secretaris-generaal van de VN, António Guterres.
En dat terwijl de VN het met steeds minder geld moet doen. Trump dwong de VN te besparen, al betaalde hij wel netjes het verplichte deel van de Amerikaanse contributie om het stemrecht niet te verliezen. Tegelijkertijd richtte hij begin dit jaar zijn eigen Verenigde Naties op: de Vredesraad. Verwacht wordt dat Trump ook dit jaar zijn kritiek niet spaart wanneer hij vandaag het woord krijgt tijdens de top.
Velen vrezen dat hij hard zal uithalen naar het Internationaal Strafhof. Trump viel het aan de VN gelieerde instituut eerder dit jaar al aan met sancties, naar eigen zeggen om de Amerikaanse soevereiniteit te beschermen. Volgens The Wall Street Journal wil de VS nu doordrukken en het hele Hof via sancties lamleggen.
Welke rol wil de VN spelen?
Kortom: de VN verkeert in crisis. Het roept dan ook een pertinente vraag op: hoe moeten de Verenigde Naties zich in de "nieuwe geopolitieke wereld" gedragen? Het is dé vraag die ze deze week in New York proberen te beantwoorden.
Centraal daarin staat het vetorecht van de 5 permanente leden in de Veiligheidsraad: de Verenigde Staten, China, Rusland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Wat volgens critici de VN aan handen en voeten bindt: de een vetoot de ander en omgekeerd. Resultaat: besluiteloosheid.
Bovendien zijn er intussen andere landen die economisch en politiek sterk gegroeid zijn en van mening zijn dat ze ook recht hebben op een permanent zitje, denk aan India. Alleen moeten al die permanente leden daarmee akkoord gaan, ook om het vetorecht af te schaffen. Grote hervormingen doorvoeren in de VN is dus geen evidentie.
Afscheid van secretaris-generaal António Guterres
En dan is er nog die andere vraag die op de achtergrond speelt: wie volgt huidig secretaris-generaal António Guterres op? Na 10 jaar neemt hij afscheid van zijn rol. "We lopen al een beetje achter op schema om een opvolger voor hem aan te stellen", zegt Wouters. "Het wordt dus ook een heel belangrijke week voor topoverleg over die kandidaat-opvolgers."
"Guterres heeft zich voor een groot deel van zijn 10-jarige ambtstermijn gericht op ontwikkelingsfinanciering, klimaatverandering en het voorbereiden van de VN op de opkomst van artificiële intelligentie", zegt Daniel Forti, VN-expert bij de denktank International Crisis Group aan CNN.
Dat laatste, AI en de gevaren ervan, wordt deze week een belangrijk gespreksonderwerp. Dat zei Guterres zelf ook. Zo goed als alle AI-ontwikkelaars waarschuwen ervoor en vragen dat overheden ingrijpen. Velen kijken daarvoor naar de Verenigde Naties.
Een vrouw aan het roer?
"The most impossible job on this earth", zo omschreef de 1e secretaris-generaal Trygve Lie in 1953 nog zijn functie aan zijn opvolger Dag Hammarskjöld. En dat is vandaag niet anders, meent Wouters. "Je moet een bruggenbouwer zijn, je moet de grote mogendheden aan boord houden én je moet een crisismanager zijn, want er zijn veel lopende brandjes in de wereld."
"Tegelijkertijd moet je ook het Handvest van de Verenigde Naties trouw zijn en opkomen voor die principes: voor de mensenrechten, voor duurzame ontwikkeling, voor vrede en veiligheid. En eigenlijk moet je daarbovenop nog eens een keer een goede hervormer zijn, want de VN is echt dringend aan hervormingen toe."
Momenteel zijn er een 8-tal kandidaten om Guterres op te volgen. Van de nieuwe secretaris-generaal wordt enigszins verwacht dat die de Verenigde Naties nieuw leven inblaast. "Er zijn al 3 stemrondjes voor de kandidaten gehouden in de Veiligheidsraad", zegt Wouters.
"Op kop staat momenteel de voormalige vicepresident van Costa Rica: Rebeca Grynspan. Als ze het haalt, kan ze de 1e vrouwelijke secretaris-generaal worden van de Verenigde Naties. Maar dan moeten de leden van de Veiligheidsraad wel tot een consensus komen", zegt Wouters.
"En dat is bijzonder moeilijk", gaat Wouters verder. "Zeker vandaag met die grote geopolitieke spanningen. Al was dat vroeger ook niet makkelijk. Tijdens de was er een groot wantrouwen tussen de 2 supermachten Rusland en de Verenigde Staten. Er zijn toen echt vaak 10-tallen stemmingsronden in de Veiligheidsraad geweest voordat men een consensuskandidaat kon vinden."
