Op het belangrijkste internationale diplomatieke forum van de wereld dat op internationaal recht is gebaseerd opscheppen hoe de VS zelf bepaalt welke regels en instellingen het erkent: zo vat onze Amerikakenner Bert De Vroey de toespraak van Donald Trump voor de Algemene Vergadering van de VN samen. Tegelijk liet de president weinig los over de oorlog in Iran. "Je kan absoluut niet opmaken hoe hij uit het Midden-Oosten wegraakt."
Opscheppen over Venezuela en uithalen naar Internationaal Strafhof en Iran: dit was de toespraak van Donald Trump voor de VN
Ann Willems
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Trump hield zijn jaarlijkse toespraak voor de Algemene Vergadering van de VN, met een gematigder toon dan vorig jaar, maar met scherpe kritiek op onder meer UNESCO en het Internationaal Strafhof.
Trump verdedigde de Amerikaanse aanvallen op Venezuela, wat volgens Amerikakenner Bert De Vroey wringt met de principes van de VN. "Hij stond op te scheppen over hoe ze Venezuela hebben aangevallen."
Trump ging ook in op de oorlogen met Iran en tussen Oekraïne en Rusland, en op het akkoord met Denemarken over Groenland, zonder daarbij concrete oplossingen of details te geven.
De scherpe kritiek van Trump op de Verenigde Naties tijdens zijn vorige speech ligt nog vers in het geheugen. Vorig jaar haalde hij in New York zwaar uit naar de organisatie en stelde hij dat de VN weliswaar "geweldige mogelijkheden" had, maar er "zo goed als niets" mee deed.
Dit jaar was zijn toon tegenover de Verenigde Naties gematigder, vindt De Vroey. "Hij lanceerde de aanval niet meer op de VN als geheel. Hij was eerder mild, en bedankte zelfs 2 keer de Veiligheidsraad omdat die resoluties had goedgekeurd die door de Amerikanen werden ingediend of gesteund."
Dat betekent niet dat Trump de VN over de hele lijn spaarde. Hij haalde uit naar "de globalisten van UNESCO" en noemde het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag een "wrede groep mensen". Hij riep de lidstaten op om uit het Hof te stappen, en benadrukte dat de instelling "geen mandaat heeft om Amerikaanse militairen of andere Amerikanen voor het gerecht te brengen".
Die uithaal kwam niet helemaal onverwacht, duidt De Vroey in VRT NWS De Wereld Vandaag op Radio 1. De VS bereiden nieuwe sancties tegen het Hof voor, nadat eerder al individuele rechters en aanklagers werden geviseerd. Nu zou ook het ICC als instelling worden aangepakt. "Dat gaat soms heel ver", zegt De Vroey. "Die mensen worden soms echt geïsoleerd en afgesneden, bijvoorbeeld van het Amerikaanse betalingssysteem."
Waarom gaat Trump zo ver in zijn verzet tegen het Strafhof? "De Verenigde Staten aanvaarden absoluut geen jurisdictie van wie dan ook. Dat is een traditie. Op zich is het zelfs niet typisch voor Trump, of zelfs niet voor een Republikeinse president." Al speelt ook de relatie tussen de VS en Israël mee. Het ICC heeft een aanhoudingsbevel uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. "Dat is iets wat de VS evenmin tolereren."
Trump over AI: "Wie superintelligentie wint, wint!"
Trump laat weinig los over Iran en Rusland
Een ander belangrijk thema in Trumps toespraak was de oorlog met Iran. Trump beweerde dat hij "had verhinderd dat Iran een kernwapen zou ontwikkelen" en zei dat hij voor een belangrijke beslissing staat: ofwel komt er een deal met Iran, ofwel zal de Verenigde Staten het land "vernietigen". Volgens Trump zou Iran mogelijk pas na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van november bereid zijn tot een akkoord.
De speech geeft volgens De Vroey weinig duidelijkheid over wat Trump uiteindelijk met de oorlog wil aanvangen. "Je kan uit deze toespraak absoluut niet opmaken of hij een idee heeft hoe hij uit die oorlog in het Midden-Oosten wegraakt."
In de diplomatieke bijenkorf van de Verenigde Naties kan wel wat gebeuren. Je weet het nooit met Trump
Bert De Vroey, Amerikakenner
Voor zijn speech had Trump gezegd dat hij eventueel in New York met Masoud Pezeshkian, de Iraanse president, zou willen samenzitten. "Dat zou best kunnen. Maar dan zit hij samen met de president, en dan is het maar de vraag of die ook wel de echte lijn vertegenwoordigt die momenteel in Iran de lakens uitdeelt."
Toch sluit De Vroey niet uit dat er tijdens de VN-top iets kan bewegen. Trump verwees tijdens zijn toespraak naar de diplomatieke contacten rond Gaza die vorig jaar in New York plaatsvonden en uiteindelijk tot een Gaza-deal leidden. "Wat die deal waard is, daar moeten we veel vraagtekens bij plaatsen, maar in die diplomatieke bijenkorf kan dus wel wat gebeuren. Je weet het nooit met Trump."
In New York is ook de Oekraïense president Volodymyr Zelensky aanwezig. Een ontmoeting met Trump behoort ook voor hem tot de mogelijkheden. Trump zei voorts dat het mogelijk is "dat de oorlog tussen Oekraïne en Rusland sneller afgelopen kan zijn dan verwacht". Maar ook daar ziet De Vroey weinig nieuws in. "Hoe vaak heeft hij dat al gezegd? Ook hier heeft hij niet echt een lijn uitgezet waarvan je kan denken: dat is misschien een spoor."
Thomas De Graeve over toespraak Trump: "Veel borstklopperij, net zoals vorig jaar"
Akkoord over Groenland
En dan was er nog Groenland. De Amerikaanse president verwees naar het akkoord met Denemarken en Groenland, waarmee de Amerikaanse militaire aanwezigheid op het eiland moet worden uitgebreid. Volgens Trump gaat het om "2 grote militaire basissen".
De precieze details van het akkoord zijn nog niet bekend, en net die zijn volgens De Vroey belangrijk. "Vooral omdat Trump spreekt over een akkoord 'voor altijd', terwijl er ook interpretaties zijn dat het akkoord binnen het NAVO-kader valt. Als het los van de NAVO zou zijn, is dat wel van betekenis. Dat zou betekenen dat, stel dat de NAVO ooit uiteenvalt, de Verenigde Staten toch nog een voet aan de grond houden in Groenland."
Trump wil "de baas zijn op het westelijk halfrond"
De deal over Groenland staat volgens De Vroey niet op zichzelf. Trump wil de Amerikaanse invloed op het westelijk halfrond duidelijk versterken. "Hij heeft heel duidelijk gezegd wat we allemaal al aanvoelden bij deze regering-Trump: zij willen de baas zijn op het westelijk halfrond."
Daarbij verwees Trump naar Venezuela. Hij sprak in zijn speech over de arrestatie en het wegvoeren van de Venezolaanse president Nicolás Maduro en beschreef de operatie als een oorlog met "waarschijnlijk de grootste buit ooit".
"Hij stond daar voor de instelling van de Verenigde Naties, die gebaseerd is op het internationaal recht, op respect voor mensenrechten en op respect voor internationale afspraken. En hij stond eigenlijk op te scheppen over hoe de VS bootjes met drugskartels, zonder vorm van proces, uit de zee heeft geschoten, over hoe ze Venezuela hebben aangevallen. Dat wrong toch wel een beetje."
Voor De Vroey een goede samenvatting van de spanning in Trumps speech. Hij spreekt op het belangrijkste internationale diplomatieke forum ter wereld, maar schept tegelijk op over een beleid waarbij de VS zelf bepalen welke internationale regels en instellingen ze erkennen.
Het volledige gesprek met Amerikakenner Bert De Vroey in VRT NWS De Wereld Vandaag op Radio 1
Ook professor internationale politiek David Criekemans (UAntwerpen) ziet in de toespraak een botsing met de internationale rechtsorde. "Als ik het mag samenvatten, was het meer het recht van de sterkste in plaats van de internationale rechtsorde", zegt hij in VRT NWS Terzake.
"Je ziet eigenlijk een grootmacht, een supermacht die zegt: 'Wij komen hier eigenlijk dicteren hoe het spel in elkaar zit.' En dat is natuurlijk gevaarlijk voor het internationale systeem. Als wij in het Westen het Handvest van de Verenigde Naties gewoon in de prullenmand smijten, zullen anderen dat ook doen."
