Werd er gesjoemeld met dino Dan? Bekende Belgische dinosaurusexpert geschorst

Dinosaurus Dan is een skelet van een diplodocus dat het Koninklijk Belgisch Instituut van Natuurwetenschappen (KBIN) in 2019 had aangekocht. Een Duits team had het skelet van de langnekdino aan de voet van de Rocky Mountains in de Verenigde Staten opgegraven.

In 2022 arriveerden de resten van dino Dan in Brussel. "Een fossiel van uitzonderlijke wetenschappelijke, erfgoedkundige en museale waarde", zo werd dino Dan omschreven door het KBIN. "De langnekdinosaurus Dan is een uitzonderlijke toevoeging aan onze collectie." 

De bezieler van die aanschaf was Pascal Godefroit, op dat moment operationeel directeur bij het KBIN. Hij is een vooraanstaand Belgisch paleontoloog met tal van internationale publicaties op zijn naam. 

In een Franstalig filmpje van de Nationale Loterij uit 2022 maakte Godefroit zich sterk dat het grote publiek de diplodocus over 2 jaar zou kunnen bewonderen in het museum van het KBIN. Het was zijn droom om Dan in een gevechtspositie naast de allosaurus Arkhane te zetten, een van de andere blikvangers. "Zo'n opstelling zou wereldwijd uniek zijn", klonk het.

Maar Dan is vandaag nog steeds niet te bezichtigen. Een deel van de dino zou nog in Duitsland liggen en documentatie ontbreekt. En als klap op de vuurpijl werd Godefroit 2 weken geleden op non-actief gezet door minister van Wetenschapsbeleid Vanessa Matz. Het kantoor van Godefroit op het KBIN zou verzegeld zijn. De paleontoloog zegt dat hij geen commentaar kan geven omdat hij niet aan het dossier kan.

Aanleiding van de schorsing is een audit van afgelopen zomer door Belspo, het overheidsdepartement verantwoordelijk voor het wetenschapsbeleid. Vier verschillende bronnen geven in De Standaard aan dat er al langer wenkbrauwen werden gefronst bij hoe Godefroit het opzetten van diplodocus Dan voorbereidde. 

Dat opzetten, of 'preparen', is complex: maar weinig bedrijven kunnen van opgegraven botten op verantwoorde wijze een volwaardig dinosaurusskelet maken zoals je dat in musea ziet. 

3 aanbestedingen waren er nodig om een geschikte partij te vinden om Dan in elkaar te puzzelen. Uiteindelijk werd het bedrijfje Raphus als meest geschikte partij aangeduid. Probleem daar: dat wordt geleid door Jonica Dos Remedios, de vrouw van Godefroit.

Bij de eerste openbare aanbesteding was Raphus de enige ernstige kandidaat. Gezien de connectie met Godefroit werd de aanbesteding de eerste keer ingetrokken. 

Voor de 2e aanbesteding waren er 4 geschikte kandidaten. Behalve Raphus deden ook Ornament uit België en het Franse Eldonia mee, net als Krautworst Naturstein uit Duitsland. Ook die procedure moest worden stopgezet: Godefroit had zich wettelijk gezien moeten terugtrekken (wraken) omdat zijn vrouw meedeed, maar dat was niet gebeurd.

Bij de 3e aanbesteding ging het contract wel naar Raphus. Dat kon, omdat Godefroit dan niet meer de leidende ambtenaar in het dossier was. Ornament vroeg bijna 1 miljoen euro om de dino op te zetten, de andere partijen konden het elk voor 165.000 euro doen. 

Dat 3 van de 4 partijen dezelfde prijs vroegen, riep vragen op. Het was ook de prijs die de Nationale Loterij veil had voor de preparatie: 200.000 euro inclusief btw. Volgens meerdere bronnen had Raphus bovendien voorkennis, omdat het eerder bij opgravingen van het KBIN in de Verenigde Staten betrokken was.

Volgens Raphus zelf ligt hun prijs niet erg hoog omwille van de lage transportkosten tussen het museum en hun atelier vlakbij, in de Brusselse gemeente Sint-Gillis. "Wij zijn een klein bedrijf", zegt Jonica Dos Remedios van Raphus in De Standaard. "Ik werk zelf mee aan de restauraties. Onze marges zijn nooit zeer hoog." 

Bovendien, zegt ze, werkt haar bedrijf aan meerdere projecten, soms over meerdere jaren, waardoor ze kosten zoals een dure verzekering kan drukken. Op de offertes van haar concurrenten wil ze geen commentaar geven.

Bij de Raad van State loopt ondertussen nog een andere procedure. De advocaten van Ornament eisen alle communicatie op tussen Godefroit en Raphus, maar het KBIN weigert die door te geven en beroept zich daarvoor op het vertrouwelijkheidsbeginsel en de privacybescherming. 

Van de eerste aanbesteding kan het KBIN bovendien geen documenten terugvinden, "omdat dit voor de aanstelling van de huidige administrateur-generaal gebeurde". Het is nu wachten op een advies van de auditeur hierover bij de Raad van State. 

Raphus geniet zeker de nodige internationale expertise in het opzetten van dino's. De firma voert taken uit voor het Natuurhistorisch museum van Berlijn, Naturalis in Leiden en voor het museum in Bernissart. 

Maar wat bij verschillende paleontologen wrevel opwekte, was dat Dos Remedios in het verleden gratis gebruik kon maken van werkruimtes in het museum van het KBIN. Het bedrijf had toegang tot het labo, en gebruikte water en elektriciteit. Enkele jaren geleden zou de directie daar wel een stop op hebben gezet.

Godefroit is een naam in zijn vakgebied. Dit jaar haalde hij nog de Belgische media met een publicatie in het tijdschrift Nature Ecology & Evolution. Dat was naar aanleiding van een nieuw soort iguanodon die aangetroffen was in het noordoosten van China. 

Wereldwijd is de paleontoloog zeer gereputeerd voor zijn werk rond de iguanodons van Bernissart, het Henegouwse dorp waar tal van skeletten in de mijnen zijn teruggevonden. Zijn werk bracht hem ook naar opgravingen in Rusland, China en Mongolië.

Godefroit dook verder op in het debat over de aankoop van Vulcain, een apatosaurus van twintig meter lang en vier meter hoog, gekocht door Marc Coucke begin vorig jaar. Mogelijk ging het om een nieuwe soort. 

In aanloop naar de veiling, uitgevoerd door het Franse bedrijf Thétis, sloot het KBIN een overeenkomst met Thétis om uit te zoeken of het wel degelijk om een nieuwe soort ging - soms kan de nieuwe eigenaar er dan zijn naam aan geven. In de krant De Tijd klaagde de voorzitter van Palaeontologica Belgica toen aan dat het KBIN zich inliet met "plat commercieel gedoe". Godefroit ontkende dat.

Eric Mickeler, een van de oprichters van Thétis, bevestigt dat hij een paar keer met Godefroit heeft samengewerkt. Maar dat commerciële overwegingen daarbij de bovenhand nemen, ontkent hij. Hij houdt zich naar eigen zeggen strikt aan deontologische regels.

Dat Raphus, het bedrijf van de vrouw van Godefroit, veel opdrachten krijgt, wijt Mickeler aan het feit dat het goedkoper werkt dan anderen. "Als de staat voor zoiets moet betalen, kost het nog veel meer", zegt hij. "Van privilege is geen sprake, al bestaat dat overal. Ik ben pragmatisch. Raphus is goed in wat het doet en in ons wereldje is er veel jaloezie."

Belspo, de overheidsdienst voor het federale wetenschapsbeleid, wenst niet te reageren. Ook het parket kan geen details kwijt zolang het opsporingsonderzoek loopt.