"Verontrustend en gevaarlijk": 2 Belgische experts over onthulling van Amerikaanse ruimtewapens

De Verenigde Staten hebben voor het eerst openlijk bevestigd dat ze beschikken over wapensystemen in de ruimte. Volgens de Space Force (USSF), de legertak die verantwoordelijk is voor ruimtevaartoperaties, gaat het om "controlesystemen in de ruimte" waarmee Amerikaanse strijdkrachten zich kunnen beschermen tegen "vijandige acties van tegenstanders".

Het is een aankondiging die niet in goede aarde valt bij China en Rusland. Zij roepen de VS op om te stoppen met hun militaire opbouw in de ruimte.

Veel meer details geven de Amerikanen voorlopig niet vrij. De aankondiging roept dan ook heel wat vragen op. Patrick Bolder, voormalig luitenant-kolonel bij de Nederlandse luchtmacht en strategisch adviseur bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies, beantwoordt ze in VRT NWS Kwartier.

"Met het blote oog zie je er meestal maar een beperkt aantal, maar momenteel draaien zo'n 15.000 werkzame satellieten rond de aarde", zegt Bolder. "Een groot deel daarvan behoort tot Elon Musks Starlink-netwerk."

"De meeste satellieten hebben een vreedzame functie, maar er zijn ook militaire satellieten", legt hij uit. Die worden vaak als 'classified payload' de ruimte ingestuurd: niet alleen door de VS, maar ook door China, Rusland of Europa. Ze worden onder meer ingezet om het aardoppervlak te bespioneren.

"Je hebt ook militaire satellieten waarin wapens zitten die afgeschoten kunnen worden - kinetische wapens noemen we dat", gaat hij verder. "Zodra zo'n satelliet met een raket in een baan rond de aarde is gebracht, zijn die wapens meteen inzetbaar."

Volgens Bolder kunnen zulke systemen verschillende doelen hebben. "Je kunt er bijvoorbeeld andere satellieten mee uitschakelen - denk aan spionagesatellieten die bepaalde zaken boven het Amerikaanse continent fotograferen - maar ze kunnen ook worden gebruikt om raketten af te vuren richting de dampkring."

Om welke wapens het nu precies gaat, deelt de VS voorlopig niet. "Dat je satellieten in de ruimte kunt manoeuvreren, is op zich al bijzonder", zegt Bolder. "Dat je ermee ook oorlogshandelingen kan uitvoeren, is nog opmerkelijker, maar ook verontrustend."

Ruimtevaartingenieur Stijn Ilsen vermoedt dat het in de eerste plaats over antisatellietwapens gaat. "Daarmee kun je satellieten van andere landen uitschakelen, bijvoorbeeld door er bewust mee te botsen en ze zo te vernietigen. Sommige van die wapens kunnen ook een elektromagnetische schok uitsturen die elektronica beschadigt, of ze kunnen communicatiesystemen verstoren", vertelt hij in VRT NWS De Wereld Vandaag.

Dat de Verenigde Staten nu openlijk zeggen dat ze over wapens in de ruimte beschikken, kan volgens Bolder verband houden met het defensieproject 'Golden Dome', een ambitieus Amerikaans raket- en luchtafweersysteem.

"Dat systeem moet de Verenigde Staten beschermen tegen ballistische raketten die vanaf de aarde worden afgevuurd, bijvoorbeeld vanuit Rusland", legt Bolder uit.

"Om de inslag van die raketten te verhinderen, heb je de capaciteit nodig om de lanceringen van die raketten te detecteren, maar moet je ook de kernkoppen die die raketten meedragen op tijd kunnen uitschakelen."

"Als je vijandelijke raketten al kort na de lancering wilt vernietigen, heb je eigenlijk wapens in de ruimte nodig", vertelt Bolder.

"Satellieten zouden dan intercontinentale ballistische raketten kunnen onderscheppen zodra die hoog in de atmosfeer of zelfs in de ruimte komen. Zo kun je de kernkoppen onschadelijk maken vóór ze Amerikaans grondgebied bereiken."

Dat de Verenigde Staten nu openlijk zeggen dat ze over wapens in de ruimte beschikken, kwam voor Bolder "als een donderslag bij heldere hemel". "Tot nu toe zijn er nooit wapens vanuit de ruimte ingezet. Alleen al dat de VS hier nu mee naar buiten komt, is opmerkelijk."

Volgens Bolder heeft dat alles te maken met de poging van de VS om haar machtspositie in de wereld te behouden.

"De Amerikanen verliezen geleidelijk aan invloed. Door het beleid van de regering-Trump keren steeds meer landen zich af van de Verenigde Staten. Tegelijk neemt het land wat afstand van de NAVO door handelsoorlogen te voeren met bondgenoten en verliest het invloed in het Midden-Oosten, onder meer door de oorlog met Iran."

"Daarnaast heb je opkomende grootmachten zoals de BRICS-landen (onder meer Brazilië, India en Zuid-Afrika, red.)", stelt hij. "Met deze aankondiging proberen de Verenigde Staten opnieuw wat macht naar zich toe te trekken."

"Misschien heeft de VS de voorbije dagen informatie opgevangen over Chinese of Russische plannen en wil het Amerikaanse leger nu duidelijk maken dat het daar ook mee bezig is", voegt Ilsen toe. "Het is een vorm van spierballengerol, in de huidige geopolitieke context is dat redelijk normaal. Tegelijk blijven de Amerikanen ook vaag genoeg: iedereen praat er nu over, maar er is eigenlijk heel weinig bekend."

"De VS is voorlopig het enige land dat openlijk zegt over wapens in de ruimte te beschikken, maar we weten dat ook Rusland daarmee heeft geëxperimenteerd", zegt Bolder. "Zo brachten ze hun satellieten al heel dicht bij andere satellieten: omstandigheden waarin je een andere satelliet kan manipuleren, kapotmaken of uit zijn baan kan wegduwen."

"Dat gebeurt niet voor het plezier, maar voor militaire doeleinden. Op die manier kun je afluisteren of in kaart brengen waar en hoe sabotage mogelijk is", zegt ook Ilsen. "In de ruimte woedt voortdurend een strijd, vergelijkbaar met cyberoorlogvoering. Alleen horen we er niet veel over, omdat er geen grote ontploffingen plaatsvinden en er niemand omkomt."

"Rusland heeft bovendien in 2020 al getoond dat het vanuit de ruimte een projectiel kan afvuren", voegt Bolder toe. "Daarmee heeft het in feite bewezen dat het ook over een ruimtewapen beschikt."

"Dat projectiel werd toen niet op een doel afgevuurd. Was dat wel gebeurd, dan had dat mogelijk een ruimteoorlog kunnen ontketenen. Nu de Amerikanen zeggen dat ze ook wapens in de ruimte hebben, komt zo'n scenario opnieuw een stap dichterbij."

"In 1967 is een ruimteverdrag afgesloten, waaraan zowel de VS als Rusland en China meewerkten. Dat verbiedt landen om massavernietigingswapens in de ruimte te stationeren", gaat Bolder verder. "Tegelijk bepaalt het dat de ruimte vreedzaam gebruikt moet worden, ten dienste van de hele mensheid."

"Tot nu toe ging iedereen ervan uit dat niemand nucleaire wapens in de ruimte stationeert, maar niemand controleert dat", vertelt Ilsen. "In de huidige geopolitieke context is het wel bijzonder moeilijk om nieuwe regels af te spreken, want we zien net die militaire opbouw. China breidt zijn ruimtecapaciteiten uit en als Rusland vandaag nog investeert in ruimtevaart, heeft dat vaak een militaire insteek."

"Ook Europa beschikt over militaire satellieten. Dat zijn misschien geen aanvals- of verdedigingswapens, maar ook wij gebruiken de ruimte voor inlichtingenvergaring."

"Of het in het geval van de aankondiging  van de VS om massavernietigingswapens gaat, weten we niet. Maar door deze verklaring kun je moeilijk nog spreken van uitsluitend vreedzaam gebruik van de ruimte", gaat Bolder verder.

Volgens hem zal de Amerikaanse aankondiging daarom ook reacties uitlokken bij landen als China en Rusland. "Het ruimtedomein wordt steeds belangrijker voor militaire operaties. Met deze stap maken de Verenigde Staten duidelijk dat ze meer van de ruimte willen claimen, zowel om hun eigen operaties mogelijk te maken als om die van tegenstanders te beperken", vertelt Bolder.

"Daarmee lokken ze wel een ruimtewedloop uit. China en Rusland zullen niet achterblijven om ook wapens in de ruimte te plaatsen of te voorkomen dat de VS er nog meer wapens kan plaatsen."

"Het probleem met deze wapens is ook dat er in de ruimte geen grenzen zijn. Deze bewapende satellieten draaien in ongeveer anderhalf uur rond de aarde en passeren daarbij dus ook telkens boven landen als China en Rusland. Die zullen daar niet blij mee zijn, en ook dat levert internationaal enorm veel spanningen op."

Op termijn verwacht Bolder alleen maar meer en grotere problemen over het gebruik van het ruimtedomein. "Ik denk niet dat deze situatie lang houdbaar is. Er begint zich een gevaarlijke dynamiek te ontwikkelen."