De ijskappen op Groenland en Antarctica hebben de voorbije 50 jaar 11 biljoen ton ijs verloren. Dat heeft de wereldwijde zeespiegel met meer dan 3 centimeter doen stijgen. Uit een grootschalig internationaal satellietonderzoek blijkt bovendien dat de hoofdoorzaak niet het smelten van ijs aan het oppervlak is, maar gletsjers die steeds sneller de oceaan in stromen.
IJskappen op Groenland en Antarctica verloren 11 biljoen ton ijs in 50 jaar: zeespiegel steeg ruim 3 centimeter
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De ijskappen op Groenland en Antarctica verloren de voorbije 50 jaar samen 11 biljoen ton ijs, wat de zeespiegel met ruim 3 centimeter deed stijgen.
Een internationale satellietstudie toont dat 84 procent van dat ijsverlies komt door snellere gletsjerstromen naar de oceaan, en maar 16 procent door smeltwater aan het oppervlak.
Onderzoeker Andrew Shepherd waarschuwt: "Dat stelt nog eens 6 tot 9 miljoen mensen extra bloot aan het risico op overstromingen en kusterosie."
Voor de studie van IMBIE, ondersteund door de Europese ruimtevaartorganisatie ESA en de NASA, analyseerden wetenschappers de gegevens van 27 satellietmissies. Dat levert het meest gedetailleerde beeld ooit op van hoe de ijskappen veranderden: van Groenland sinds 1972 en van Antarctica sinds 1979.
Samen zijn beide ijskappen nu verantwoordelijk voor een kwart van de wereldwijde zeespiegelstijging. Tussen 1979 en 2023 zorgde hun ijsverlies voor een stijging van de zeespiegel van 3,14 centimeter (1,81 cm door Groenland en 1,33 cm door Antarctica).
"Iets meer dan 3 centimeter klinkt misschien weinig, maar dat stelt nog eens 6 tot 9 miljoen mensen extra bloot aan het risico op overstromingen en kusterosie", waarschuwt onderzoeker Andrew Shepherd van IMBIE.
Gletsjers als glijbaan naar zee
De opvallendste vaststelling uit de studie is dat liefst 84 procent van het ijsverlies komt doordat gletsjers sneller stromen en zo grote hoeveelheden ijs rechtstreeks de oceaan in duwen. Slechts 16 procent is het gevolg van smeltwater aan de oppervlakte.
"Het grootste massaverlies gebeurt dus via de afvoer van gletsjers naar de oceaan. Dat dynamische verlies is voor het eerst exact gekwantificeerd", verduidelijkt glacioloog Lander Van Tricht (ETH Zürich / VUB). "Dat is heel belangrijk om de toekomstige zeespiegelstijging te voorspellen."
Sterke versnelling sinds de jaren 90
Het ijsverlies nam vanaf de jaren 90 sterk toe. In Groenland steeg het jaarlijkse verlies van gemiddeld 60 miljard ton in de jaren 80 naar 264 miljard ton in de jaren 2010. Op Antarctica ging het in dezelfde periode van 48 miljard naar 202 miljard ton per jaar.
Tussen 2020 en 2023 vertraagde het ijsverlies tijdelijk door uitzonderlijk hevige sneeuwval in Oost-Antarctica en een reeks milde zomers in Groenland. Wetenschappers benadrukken dat dit een tijdelijke schommeling is en geen omkering van de trend.
"Door de opwarming van de aarde warmt het zeewater ook op", legt Van Tricht uit. "Dus in de toekomst zal dat warmere water de ijsplaten rond Antarctica en Groenland nog dunner maken, waardoor ze uiteindelijk uit elkaar brokkelen."
"Die ijsplaten werken normaal als een rem op de gletsjers. Zonder die rem zullen de gletsjermassa's nog sneller in de oceaan glijden."
Toekomstig beeld
Hoe dan ook is de studie een belangrijke mijlpaal. "Voor het eerst krijgen we een cijfer dat 27 satellietmissies combineert over zo'n lange periode. Het is daardoor de beste inschatting die we nu hebben", zegt Van Tricht.
"Bovendien toont deze studie niet alleen hoeveel de ijskappen hebben bijgedragen aan de zeespiegelstijging. We kunnen deze gegevens ook gebruiken om onze ijskapmodellen te vergelijken en te kalibreren. Zo krijgen we een veel nauwkeuriger zicht op de toekomstige zeespiegelstijging als gevolg van het smelten van het ijs."
