Wanneer verdwijnt welke gletsjer? Nieuwe kaart toont de harde realiteit van klimaatopwarming

De gegevens achter de kaart zijn op zich niet nieuw. Wetenschappers kunnen ze al langer terugvinden in gespecialiseerde vakbladen en complexe datasets. Plaatsen waar 'de gewone burger' niet snel op zoek gaat naar informatie dus. 

Tijd voor een toegankelijkere bron, dachten de glaciologen van de VUB. En zo kwam de nieuwe interactieve kaart  tot stand. "Met deze website kunnen mensen inzoomen op een vallei of berggebied waar ze vaak op vakantie gaan, bijvoorbeeld. Zo zien ze wat verschillende niveaus van opwarming van de aarde zouden kunnen betekenen voor de gletsjers die ze kennen", licht glacioloog Lander Van Tricht (VUB) toe aan onze redactie.

De kaart vertrekt van 4 scenario's: een opwarming van 1,5 graad, 2 graden, 2,7 graden (de huidige koers) of 4 graden tegen 2100. De boodschap die we uiteindelijk kunnen afleiden is weinig rooskleurig: als de aarde nog veel opwarmt, schieten er amper gletsjers over.

Neem nu de Aletschgletsjer in Zwitserland, de grootste en bekendste gletsjer van de Alpen. Die zou tegen 2092 volledig gesmolten zijn als de aarde nog 4 graden opwarmt, toont de kaart. 

Maar de voorspellingen zijn niet alleen iets voor de verre toekomst. De Zwitserse Bella Tola-gletsjer bijvoorbeeld wordt sinds augustus officieel als verdwenen beschouwd. Opvallend, want dat is bijna exact wat de modellen voorspelden waarop deze kaart is gebaseerd. 

Het aantal gletsjers dat jaarlijks verdwijnt, zal de komende decennia nog sterk toenemen. Bij een opwarming van 1,5 graad zou de piek rond 2041 liggen, met ongeveer 2.000 verdwijnende gletsjers per jaar. Bij 4 graden verschuift die piek naar het midden van de jaren 2050 en kan het om ongeveer 4.000 gletsjers per jaar gaan.

De kaart van de VUB-onderzoekers moet eindelijk een overzichtelijke tool bieden, maar geldt ook als waarschuwing. Want de cijfers maken vooral duidelijk dat de uiteindelijke uitkomst nog niet vastligt.

"Elke fractie van een graad telt", benadrukt Van Tricht. "Door de opwarming te beperken tot 1,5 graad zouden er tegen 2100 meer dan 2 keer zoveel gletsjers behouden kunnen blijven als bij een opwarming van 2,7 graden." 

En intussen gaat het smelten gewoon door: 2026 blijkt opnieuw een bijzonder slecht jaar te zijn voor onze Europese gletsjers. De definitieve metingen aan het einde van de zomer zijn nog niet afgerond, maar voorlopige waarnemingen wijzen op een van de zwaarste jaren sinds het begin van de metingen.

De reden? Een combinatie van weinig sneeuw in de winter en verschillende hittegolven in de zomer heeft op veel plaatsen voor aanzienlijk ijsverlies gezorgd. Voor de kleinste gletsjers kan 1 extreem smeltseizoen al genoeg zijn om het verschil te maken tussen blijven bestaan en verdwijnen.

Een ver-van-mijn-bedshow, zou je denken? Toch niet, ontkent Van Tricht stellig. "De Rijn wordt rechtstreeks gevoed door smeltwater uit gletsjers. Als gletsjers verdwijnen, is er tijdens periodes van droogte minder water beschikbaar om de rivier te voeden. Daardoor kan het waterpeil van de Rijn nog verder dalen. Wat we daar deze zomer hebben gezien, neemt in de toekomst dus alleen maar sterker toe."

Maar ook smeltend ijs in Canada kan gevolgen hebben voor ons. "Het extra smeltwater komt uiteindelijk in de oceanen terecht en doet de zeespiegel stijgen. Daardoor stijgt het waterpeil van de Schelde ook en zijn er dus ook gevolgen voor de haven van Antwerpen."