Na de instorting van een gletsjer in Zwitserland, rijst de vraag: wat als de gletsjers verdwijnen? Kunnen we eigenlijk zonder? "Gletsjers zijn een belangrijk onderdeel van het ecosysteem."
Kunnen we zonder gletsjers? "In grote delen van de wereld zijn ze onmisbaar als waterbron"
Een gletsjer is geen ijsberg, benadrukt Lander Van Tricht, postdoctoraal onderzoeker aan de VUB en ETH Zürich in 'Zijn er nog vragen?' op Radio 1.
"Een gletsjer ontstaat door jarenlange samendrukking van sneeuw die in de bergen blijft liggen. Na een tiental jaar verandert die sneeuw in ijs. Als de ijslaag dik genoeg wordt, begint ze onder invloed van de zwaartekracht naar beneden te schuiven. Vanaf dat moment spreken we van een gletsjer."
Een ijsberg daarentegen is een afgebroken stuk van een gletsjer, vaak in zee. En als het ijs niet beweegt, spreken we van een ijsveld, geen gletsjer. Beweging is dus essentieel.
Evenwicht is verstoord
Gletsjers bestaan in een fragiel evenwicht tussen sneeuwval in de winter en smelten in de zomer. "Een gezonde gletsjer wint evenveel sneeuw als hij verliest. Maar door klimaatverandering valt er minder sneeuw en smelt er meer ijs. Dat evenwicht is verstoord," zegt Van Tricht.
Het gevolg: gletsjers worden dunner en verdwijnen uiteindelijk uit het landschap.
Wat verliezen we als ze verdwijnen?
Het verdwijnen van gletsjers heeft verregaande gevolgen. Op wereldschaal dragen ze bij aan de stijgende zeespiegel. "Ongeveer een kwart van de zeespiegelstijging komt van smeltende gletsjers", aldus Van Tricht. Dat smeltwater stroomt via rivieren naar de oceanen.
Maar gletsjers zijn ook van levensbelang voor miljoenen mensen. In Centraal-Azië bijvoorbeeld, waar in de zomer nauwelijks regen valt, zorgen gletsjers voor een constante toevoer van water.
Water van gletsjers wordt gebruikt voor landbouw en drinkwater, zonder gletsjers stijgt de kans op watertekorten
Lander Van Tricht, onderzoeker
Dichter bij huis zijn de Alpen een duidelijk voorbeeld. Daar zijn vandaag zo’n 4.000 gletsjers, maar naar verwachting zal 80 tot 90 procent daarvan verdwijnen. "Dat heeft gevolgen voor het toerisme, de wintersport en het alpinisme. Skigebieden die nu nog op gletsjers liggen, worden instabiel. In de zomer verdwijnen wandelroutes en klimtrajecten."
Ook rivieren zoals de Rijn en de Rhône, die ontspringen in de Alpen, zullen minder water voeren in augustus en september. "Zonder gletsjers daalt het debiet van die rivieren aan het einde van de zomer."
Kunnen we de gletsjers nog redden?
Op kleine schaal zijn er pogingen om gletsjers te beschermen. "Sommige worden ingepakt met witte geotextielen die zonlicht weerkaatsen en zo het ijs beschermen", zegt Van Tricht. Maar dat is slechts lokaal toepasbaar.
Op grote schaal is de enige oplossing het stabiliseren van de temperatuur. "Elke 0,1 graad opwarming die we kunnen vermijden, redt 2 procent van het ijs. Elk tiende van een graad telt."
Een gletsjervrije toekomst
Toch zijn de vooruitzichten somber. In sommige gebergtes en poolregio’s zullen gletsjers nog tientallen tot honderden jaren blijven bestaan, maar in andere gebieden is het verlies onomkeerbaar. "In de Alpen kunnen we het verdwijnen van het overgrote deel van de gletsjers niet meer tegenhouden."
Beluister - Lander Van Tricht in 'Zijn er nog vragen?' op Radio 1
