Hittegolf van juni was opvallend dodelijk (ook voor jonge mannen) en wetenschappers weten niet waarom

Oversterfte bij een hittegolf, dat is op zich niets nieuws. Maar bij de hittegolf van juni en juli stierven volgens de meest recente analyses 2.112 mensen meer dan verwacht. Dat is niet alleen een recordcijfer, op sommige dagen te vergelijken met de pieken in oversterfte tijdens de coronacrisis, maar ook veel meer dan de modellen van gezondheidsinstituut Sciensano hadden ingeschat.

Die voorspellingsmodellen houden rekening met de impact van hoge temperaturen en het ozonniveau en met de impact van hittegolven uit het verleden, maar zelfs dan kunnen die de oversterftepiek van 27 en 28 juni niet verklaren.

“Soms wordt er nogal cynisch gezegd: dat is ‘harvesting’, wat betekent dat de mensen die bij de hittegolf overleden zijn toch al snel gingen sterven”, zegt minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit).

“Maar dat hebben we voorlopig niet echt gezien hier. Er waren bijvoorbeeld niet direct minder overlijdens in de weken nadien. Dus niet alleen maar zieken en zwakkeren zijn door deze hittegolf getroffen.”

Duik je dieper in de cijfers van Sciensano, dan zie je bijvoorbeeld dat bij hittegolven 20 à 25 jaar geleden oversterfte vooral bij oudere vrouwen zichtbaar was. Bij de hittegolf van augustus 2020 kwamen daar ook oudere mannen bij. En bij die van juni van dit jaar stierven plots ook meer jongere mannen dan verwacht. 

De oversterfte was het meest zichtbaar in Wallonië en dan vooral de regio rond Luik. In het westen van het land zag je bijvoorbeeld veel minder extra overlijdens. Dat de oversterfte in Luik bijvoorbeeld zoveel feller was dan in Limburg, waar minstens even hoge temperaturen en ozonconcentraties zijn gemeten, doet ook de Sciensano-wetenschappers in de haren krabben.

“We kijken daarom nu naar hypotheses die verder gaan dan temperatuur en ozonconcentratie om dat te verklaren”, legt Koen Blot uit, hoofd van de dienst epidemiologie bij Sciensano. “Zo kunnen onder meer de sociaaleconomische status, de toegang tot gezondheidszorg en het hitte-eilandeffect meespelen. Dat moeten we verder bestuderen.”

Blijft de vraag wat de overheid hieruit kan leren. Volgens minister Vandenbroucke is dat "een vraagstuk voor de hele samenleving". "Alle politieke verantwoordelijken op alle niveaus en in tal van sectoren moeten daarop een antwoord bieden."

In zijn ogen mist ons land voor zulke extreme hitte “een echt paraatheidsplan met duidelijke verantwoordelijkheden, planning en draaiboeken”. “Ik heb de risk management group (RMG, het coördinatieorgaan bij gezondheidscrisissen, red.) gevraagd om dat uit te werken.”

Die RMG heeft daarvoor al een lijst met aanbevelingen voorbereid. Zo moet de overheidscoördinatie en -communicatie strakker afgestemd worden: wanneer schakel je naar de nationale alarmfase bijvoorbeeld? Of wanneer betrek je de provinciegouverneurs?

De RMG wil daarnaast ook gerichte crisiscommunicatie, een betere monitoring van de druk op de zorg en specifieke richtlijnen voor grote evenementen. En ze wil ook kwetsbare groepen veel sneller kunnen identificeren en contacteren bij een hittegolf. 

Vandenbroucke heeft naar die laatste suggestie wel oor. “Dat is een van de dingen die in ons land tijdens de covidperiode wel goed gelopen zijn. Bij de vaccinatiecampagne zijn we erin geslaagd om kwetsbare groepen zeer snel te identificeren, op te roepen en te vaccineren.”

“Dat was het gevolg van een goede samenwerking tussen huisartsen, mutualiteiten en lokale besturen. Ik denk dat we in zo’n hitteplan iets gelijkaardigs nodig hebben.”