Weg van het ziekenhuis: waarom wensouders en donoren elkaar liever via Facebook vinden

"Hallo iedereen, wij zijn een samengesteld gezin. Mijn vrouw heeft al 3 kinderen, maar mijn grootste droom is om een kindje van ons te hebben, maar helaas kan ik dit niet waarmaken. We zoeken daarom een donoromgeving België (Gent)."

Het is het begin van een bericht in 1 van de 3 Facebookgroepen waar Vlamingen op zoek gaan naar een spermadonor of waar ze zichzelf aanbieden als donor.

De wensouders zijn meestal alleenstaande vrouwen, heterokoppels met fertiliteitsproblemen of lesbische koppels. De donoren zijn alleenstaande mannen of mannen in een relatie, al dan niet met toestemming van hun partner om te doneren. In elke groep zitten tussen de 600 en 1.900 leden.

Sommige wensouders willen eerst verkennende gesprekken voeren en hebben een lijstje aan kwaliteiten waaraan de donor moet voldoen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de kleur van de ogen of het haar, de medische voorgeschiedenis, wel of geen contact met het donorkind. Bij anderen klinkt een gehaaste toon, omdat hun volgende eisprong eraan komt.

Tientallen reacties zien we verschijnen van mannen die zich aanbieden als donor. Ze stellen zich kort voor, soms met een recente foto van zichzelf en eentje als kind. 

De meeste wensouders die we zien, hebben de uitdrukkelijke vraag om het kind te verwekken via zelfinseminatie. De donor brengt een potje met sperma, of komt langs om er een te vullen tijdens de ovulatieperiode van de vrouw. Daarna brengt zij dat bij zichzelf in. 

Steph Raeymaekers van vzw Donorkinderen is niet verbaasd dat mensen via het internet op zoek gaan. "Ze willen bijvoorbeeld weten van wie ze een kind krijgen. Als je naar een ziekenhuis gaat, heb je twee opties: een anonieme donor of een gekende donor, maar dan moet dat iemand zijn die je zelf kent", zegt ze.

"Sommige wensouders vinden het niet aan een arts om te oordelen of ze in aanmerking komen voor een fertiliteitstraject. Je hebt ook mensen die worden geweigerd door klinieken. En dan is er een groep die de financiële kosten van zo’n traject niet kan dragen." De recente donorschandalen in de klinieken helpen ook niet volgens Raeymaekers. Bij die schandalen kwam aan het licht dat donoren soms bij meer gezinnen werden gebruikt dan toegelaten.  

Nate en zijn vrouw, die liever anoniem blijft, zoeken via Facebookgroepen naar een donor. Ze kunnen geen kinderen krijgen samen, omdat Nate (45) een trans man is. Ze wilden via een fertiliteitskliniek gaan, maar voor hen is de anonimiteit van donoren een groot struikelblok. "Als ons kind later vragen heeft, kunnen we er niet op antwoorden", vertelt hij.

Er zijn wel plannen om die anonimiteit in de ziekenhuizen af te schaffen. De federale ministerraad raakte het daar eerder dit jaar over eens, maar het moet nog goedgekeurd worden door het parlement.

Het koppel schrok ook van het kostenplaatje en de psychologische onderzoeken in het ziekenhuis. "We spreken over enkele duizenden euro’s. Niet iedereen is financieel sterk genoeg om dat te dragen."

"Ik kreeg ook vragen als 'Hoe lang weet je al dat je trans bent? Hoe staat je familie er tegenover dat jij als trans man nog een kind wil?'. Of ik een trans man ben of niet, zegt niets over mijn capaciteit als ouder. Ik vind het heel erg dat die vragen nog steeds gesteld worden."

Het informele circuit is persoonlijker, maar houdt ook risico's in. Het is moeilijk in te schatten hoe goed die zelfverklaarde donoren op Facebook het met je voor hebben.

Het ene bericht lijkt oprechter dan het andere. In sommige groepen valt het op dat altijd dezelfde mannen reageren. Enkele mannen verkopen ronduit vuile praat of zeggen dat ze enkel op "een natuurlijke manier" een kind willen verwekken en niet via zelfinseminatie.

In het ziekenhuis worden donoren genetisch onderzocht, getest op seksueel overdraagbare aandoeningen en wordt geregistreerd bij hoeveel gezinnen de donor kinderen heeft verwekt. In ons land ligt het maximum op 6 gezinnen. 

Als ze elkaar leren kennen via het internet, eisen de meeste wensouders dat de donor een soa-test doet. Ze vragen of er in de familie genetische aandoeningen zijn. In hoeverre donoren daar bewijs van moeten afleveren is niet duidelijk. Om te weten hoeveel donorkinderen iemand heeft, moet je de donor op zijn woord geloven.

Dat is waarom donor Pieter* wel via een ziekenhuis wilde gaan. Hij is een alleenstaande man van 48 jaar die 5 gezinnen (alleenstaanden en koppels) hielp. Hij leerde hen niet via sociale media kennen, maar via de website OneWish, waar donoren en wensouders met elkaar in contact kunnen komen. 

Voor hem was het belangrijk dat de gezinssituatie waar het kind in terechtkomt, goed is. Pieter stond erop dat de inseminatie via het ziekenhuis gebeurt. "Zo verloopt het zowel voor donor als wensouder correct."

Financieel staat er trouwens niets tegenover voor de donor. Lichaamsmateriaal mag je bij wet niet verkopen, al is het niet uitgesloten dat sommigen dat toch zullen proberen. Uit de gesprekken die wij met donoren en wensouders hebben, leren we dat de meeste wensouders wel vervoerskosten terugbetalen. Dat is wettelijk toegelaten.

Dan is er nog de juridische kant. Het afstammingsrecht in België zorgt ervoor dat ouders rechten en plichten hebben tegenover hun kind. Als je als alleenstaande of koppel een kind krijgt via een fertiliteitscentrum, vervalt dat recht voor de spermadonor. Hij kan het vaderschap van het kind niet opeisen, maar evengoed kan van hem geen alimentatie of een deel van de erfenis geëist worden.

Voor zelfinseminatie is er in ons land geen wettelijk kader. Sommige mensen stellen een zogenaamd "donorcontract" op, maar dat is niet juridisch afdwingbaar, vertelt professor familierecht Ingrid Boone (KU Leuven).

"In dat geval blijf je onder het gewone afstammingsrecht vallen. Een kind zou juridisch een aantal zaken kunnen afdwingen van de donor, maar de donor kan ook zijn vaderschap laten erkennen, zelfs al is dat tegen de wil van de wensouder in. Zo’n contract kan hoogstens als intentieverklaring gezien worden, maar het hangt van de rechter af of die daar rekening mee wil houden."

Donor Pieter benadrukt hoe waardevol gekend donorschap kan zijn voor kinderen en wensouders. "Als psycholoog heb ik kunnen meemaken hoe kinderen en jongvolwassenen ermee worstelen dat ze geen informatie hebben over hun donor. Daarnaast werd ik geconfronteerd met cliënten met een kinderwens, maar die niet konden vervullen door lange wachtlijsten en het tekort aan donoren. Dat triggerde me om mensen te helpen."

"Ik denk dat ik bij elk gezin een uur na de bevalling al een foto kreeg. Ik krijg nu foto’s en filmpjes van de eerste stapjes, verjaardagen, eerste dag naar school. Ik wil en zal geen actieve rol spelen in het leven van die kinderen, tenzij die kinderen daar zelf ooit naar vragen."

"Het is jammer dat er over het hebben of niet hebben van kinderen zo’n taboe heerst", zegt Pieter. "Dat uit zich ook in een gebrek aan kaders. Denk aan de discussie rond draagmoederschap, maar eveneens voor mensen die via zelfinseminatie een kind willen."

"Sommige mensen willen zo graag een kind, dat ze misschien met eender wie in zee zouden gaan. Het is intriest dat zoiets kan gebeuren, terwijl het donorschap zoiets moois kan zijn", besluit hij.