IJs op je teelballen of oesters eten: steeds meer jonge mannen proberen via zogenoemde 'spermmaxxing' hun vruchtbaarheid te verbeteren. Op sociale media circuleren talloze tips en adviezen, maar die zijn lang niet allemaal even betrouwbaar. Wat klopt er wel en wat niet?
Leidt 'zwak sperma' tot zwangerschapsmisselijkheid? En wat met ijs op je teelballen? Dit zijn de mythes rond 'spermmaxxing'
In het kort
Wat?
Onder de noemer 'spermmaxxing' circuleren op sociale media talloze online beweringen die beloven om de mannelijke vruchtbaarheid snel en eenvoudig te optimaliseren.
Maar?
Veel van die adviezen missen wetenschappelijk bewijs en snelle oplossingen bestaan er niet. Echte impact maak je niet met wondermiddelen, maar kan wel door onder andere in te zetten op een gezondere levensstijl.
Een van de nieuwste trends bij jonge mannen op sociale media: 'spermmaxxing'.
Dat is een praktijk waarbij mannen proberen om de gezondheid van hun sperma te optimaliseren door veranderingen in hun levensstijl aan te brengen. Op sociale media als Instagram of TikTok gaan hashtags als #malefertility of #sperm viraal.
Experten zeggen dat het positief is, dat het besef groeit dat de gezondheid van een man invloed heeft op zijn vruchtbaarheid. Maar dat leidt ook wel tot minder goede, bizarre of zelfs schadelijke adviezen op sociale media.
Sommige influencers maken van de gelegenheid gebruik om supplementen te verkopen of extra aandacht te krijgen. Een aantal van die influencers verwijst daarbij naar de globale trend van dalende geboortecijfers.
1. Leidt 'zwak sperma' tot meer zwangerschapsmisselijkheid?
Op sociale media wordt beweerd dat de kwaliteit van het sperma gevolgen heeft voor het verloop van de zwangerschap. Zo wordt in bepaalde berichten op Instagram beweerd dat de kwaliteit van het sperma mee de mate van zwangerschapsmisselijkheid bepaalt. Maar klopt dat?
Eerst en vooral: 'zwak sperma' is geen medische term. Wanneer we over spermakwaliteit spreken, hebben we het doorgaans over de concentratie van zaadcellen, hun beweeglijkheid en hun vorm. “Het is niet omdat je op een van die parameters lager zou scoren, dat een spontane zwangerschap niet meer mogelijk zou zijn”, zegt uroloog dr. Ruben De Groote (Azorg Aalst).
Maar koppelen aan zwangerschapsmisselijkheid? “Daarvoor bestaat geen wetenschappelijk bewijs,” aldus De Groote. Misselijkheid wordt vooral bepaald door hormoonconcentraties tijdens de zwangerschap.
Volgens androloog dr. Leen Antonio (KU Leuven) worden online losse wetenschappelijke bevindingen verkeerd gecombineerd. "Het genetisch materiaal van de vader helpt mee de placenta, de moederkoek, te vormen. En de placenta maakt bepaalde hormonen aan die zwangerschapsmisselijkheid kunnen veroorzaken. Maar dat betekent niet dat spermakwaliteit de ernst van zwangerschapsmisselijkheid bepaalt.”
Ook gynaecoloog dr. Maria Auzin (ZAS Antwerpen) is duidelijk: “Er zijn geen studies die aantonen dat slechte spermakwaliteit zou kunnen leiden tot zwangerschapskwalen. Zogenaamd ‘zwak sperma’ leidt enkel tot een verminderde kans op zwangerschap.”
2. Verlaagt de spermakwaliteit bij mannen die vaak een laptop of gsm in de buurt van hun teelballen hebben?
Op sociale media wordt gewaarschuwd dat de warmte van je gsm of laptop, maar ook de straling die de toestellen uitzenden, de spermakwaliteit zou kunnen verminderen.
Het is hier belangrijk om wel een onderscheid te maken tussen warmte die mogelijk van je gsm of laptop kan komen en radiofrequente elektromagnetische velden (RF-EMV) die draadloze toestellen uitzenden.
Dat warmte de spermakwaliteit kan beïnvloeden, daarvoor is het wetenschappelijk bewijs duidelijker. “Verschillende experimenten laten zien dat het verhitten van de teelballen de spermakwaliteit kan verminderen”, zegt uroloog dr. George Bou Kheir (UZ Gent). “Daarom vermijd je beter dat een warm toestel lange tijd op je schoot ligt”, klinkt het. Volgens dr. De Groote doe je er zelfs ook goed aan om erg strakke broeken te vermijden.
Bij elektromagnetische velden ligt dat anders. Dat die een effect hebben op de spermakwaliteit, is voorlopig veel minder duidelijk. Sommige studies leggen een verband tussen intensief gsm-gebruik en bijvoorbeeld een lagere hoeveelheid of concentratie sperma, terwijl andere onderzoeken geen effect vinden.
Toch is er momenteel geen reden tot ongerustheid, benadrukt dr. Bou Kheir. "Een verslechtering van de spermakwaliteit door normaal dagelijks gebruik van een gsm of laptop is bij mensen tot nu toe niet overtuigend aangetoond".
Ook dr. De Groote ziet momenteel onvoldoende bewijs om gsm- of laptopgebruik om die reden af te raden. Wel raadt hij aan om je gezond verstand te gebruiken. “Gsm’s kunnen namelijk behoorlijk warm worden en alleen al daarom is het beter om ze niet langdurig in de buurt van de teelballen te houden”, klinkt het.
3. Verbetert een ijspak tegen de teelballen de spermakwaliteit?
Als warmte niet goed is voor de spermakwaliteit, dan zal koude wel helpen, wordt online geredeneerd. Daardoor wordt een ijspak op de balzak ook geregeld naar voren geschoven als een manier om de spermakwaliteit te verbeteren.
Maar voor die aanpak bestaat nauwelijks wetenschappelijk bewijs . “Voor een ijspak op de balzak is er zeer weinig bewijs dat het werkt”, zegt dr. Antonio. De studies zijn klein en tonen weinig effect op de zaadkwaliteit. Bovendien is de huid van de balzak dun, waardoor rechtstreeks ijs op de huid zelfs vrieswonden kan veroorzaken. “Ik zou het daarom afraden”, aldus Antonio.
Warmte vermijden is wél wetenschappelijk onderbouwd. Maar dat betekent dus niet dat je de teelballen preventief moet koelen.
“Ze bevinden zich van nature buiten het lichaam om de temperatuur lager te houden. Die ligt idealiter ongeveer zo’n twee graden onder de lichaamstemperatuur”, legt Auzin uit. “Maar een ijspak van 10 tot 15 minuten gaat hier geen positief of negatief effect op hebben, behalve dan misschien het ongemak of het negatief effect op de huid door het ijs.”
Vermijd je als man dan eigenlijk beter ook sauna's?
Auzin: "Er zijn geen studies die aantonen dat saunabezoekjes een negatieve invloed zouden hebben op spermaconcentratie of -beweeglijkheid. Er is wel een associatie met verlaagd volume van het ejaculaat", klinkt het. "Maar ook hier is het belangrijk om je gezond verstand te gebruiken. 'Met mate' aan saunabezoekjes doen of warme baden nemen, heeft geen negatief effect op de vruchtbaarheid."
4. Verbetert 'oesters eten' of 'supplementen innemen' de spermakwaliteit in enkele dagen tijd?
Het idee dat je in een paar dagen je spermakwaliteit kunt verbeteren, is een fabel. “De aanmaak van zaadcellen duurt ongeveer drie maanden”, zegt dr. Leen Antonio. “Een interventie moet dus minstens drie maanden worden volgehouden voor je enig effect ziet.”
Wat kun je dan doen? “In plaats van de inname van supplementen raden we een gezond voedingspatroon, met groenten en fruit, aan en om regelmatig te bewegen”, aldus Antonio.
En die oesters? Op sociale media worden ze bijna als wondermiddel gepresenteerd omdat ze zink bevatten.
“Zink is wel degelijk belangrijk voor de aanmaak en werking van zaadcellen, maar extra oesters maken je sperma niet automatisch beter”, zegt dr. Bou Kheir. Studies tonen dat een lage zinkstatus kan samengaan met minder zaadcellen of slechtere beweeglijkheid, maar de resultaten zijn niet overal consistent.
Voldoende zink is dus belangrijk. Als er medisch wordt vastgesteld dat je een tekort hebt aan zink, kan een arts je tabletten voorschrijven om dat tekort aan te vullen. Maar meer zink nemen als je al voldoende binnenkrijgt, leidt niet automatisch tot betere spermakwaliteit. “Overdoseren leidt dus niet tot een betere vruchtbaarheid”, zegt dr. De Groote. “Integendeel: in sommige studies zagen mannen die zinksupplementen namen, geen verbetering in de spermaconcentratie, maar zelfs meer DNA‑schade aan hun zaadcellen.”
Een te hoge zinkinname kan bovendien maag‑darmklachten veroorzaken en bij langdurig gebruik de opname van andere voedingsstoffen, zoals ijzer, verstoren.
Een hogere spermaconcentratie of betere beweeglijkheid betekent bovendien niet meteen dat de kans op zwangerschap of levendgeboorte toeneemt. Dat onderscheid is belangrijk bij claims over supplementen, voeding en zogenaamde “sperm hacks”, benadrukt dr. Bou Kheir. Een interventie kan wel één spermaparameter verbeteren, maar daarmee is nog niet aangetoond dat ook de kans op een zwangerschap stijgt.
Of zoals Bou Kheir het verwoordt: “Een betere parameter is niet hetzelfde als een betere kans op zwangerschap.”
Hoe kunnen we de spermakwaliteit wel positief beïnvloeden?
"Eén antwoord", zegt dr. De Groote. "Een gezonde levensstijl aanhouden. En toxische factoren die een bewezen negatief effect hebben, vermijden. Het gaat dan bijvoorbeeld om tabak of alcohol. Ook obesitas en te weinig beweging kunnen nefast zijn."
Ook testosteronsupplementen en anabole steroïden die we vaak zien in de huidige fitnesscultuur zijn af te raden. Het lichaam denkt dan dat er een teveel aan testosteron is waardoor de aansturing in de hersenen van dit hormoon gaat verminderen.
Daardoor gaat ook de aanmaak van sperma achteruit, legt dr. De Groote uit. "In sommige gevallen kan die zelfs volledig stilvallen", zegt dr. Maria Auzin, "en bij langdurig gebruik kan het effect blijvend zijn."
Antonio nuanceert wel de mate waarin mannen hun vruchtbaarheid zelf kunnen beïnvloeden: "In België wordt 1 op 6 koppels of mannen geconfronteerd met vruchtbaarheidsproblemen, wat een bijzonder impactvolle diagnose is."
"Het is correct om te stellen dat een ongezonde levensstijl een negatieve impact kan hebben op mannelijke vruchtbaarheid, maar het omgekeerde is niet noodzakelijk waar: een gezonde levensstijl kan de vruchtbaarheid ondersteunen, maar biedt geen garantie."
"We zien veel mannen die prima gezond zijn en bij wie we geen oorzaak vinden van hun verminderde vruchtbaarheid. Deze mannen ervaren vaak een gevoel van frustratie omdat er geen duidelijke verklaring is."
Conclusie
1. Er is geen bewijs dat zogenaamd 'zwak sperma' kan leiden tot meer zwangerschapsmisselijkheid.
2. Warmte kan de spermakwaliteit beïnvloeden. Het is dus eerder waar dat de teelballen beter niet langdurig worden blootgesteld aan de warmte van elektronische apparaten.
Over de impact van elektromagnetische straling op spermakwaliteit is nog te weinig bekend. Er is op dit moment geen bewijs voor.
3. Te veel warmte is niet goed voor de spermakwaliteit, maar er is geen bewijs voor dat regelmatig een ijspak op je teelballen leggen, positieve effecten kan hebben.
4. Het is onwaar dat je je spermakwaliteit in een paar dagen kan verbeteren door supplementen te nemen. De aanmaak van zaadcellen duurt ongeveer 3 maanden.
Het is waar dat zink een belangrijke rol speelt bij de aanmaak van zaadcellen. Heb je een vastgesteld tekort aan zink, dan kan het nuttig zijn om zink bij te nemen. Maar heb je geen zinktekort, dan zal het innemen van extra zink of oesters niet leiden tot een betere vruchtbaarheid, dat is eerder onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
