Kernreactoren Doel 3 en Tihange 2 lijken vrijwel zeker verloren na zogenaamde 'destructieve staalnames' op de reactorvaten, 2 jaar geleden. De regering, die de reactoren wil overnemen, is op de hoogte maar laat in het ongewisse of de 2 reactoren ooit nog opgestart kunnen worden.
'Destructieve staalnames' maken opnieuw in gebruik nemen van kernreactoren Doel 3 en Tihange 2 zo goed als onmogelijk
Luc Pauwels
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Kernreactoren Doel 3 en Tihange 2 komen zo goed als zeker nooit opnieuw in gebruik na 'destructieve staalnames' op de reactorvaten door Engie.
Bij elk vat werden 20 stukjes staal weggeschraapt, tot 8 millimeter diep, als onderdeel van de ontmantelingsprocedure.
De regering-De Wever, die de reactoren wil overnemen, communiceerde nooit over de ingreep en houdt de deur nog op een kier.
"De stalen wand van de 2 kernreactorvaten is op 20 plaatsen aan de binnenzijde afgeschraapt, over een breedte tot 3,5 centimeter en met een diepte van 2 tot 8 millimeter."
"Dat is een normale stap naar de ontmanteling van een kernreactor. Je wil weten hoe radioactief de verschillende stukken van het kernreactorvat zijn om ze op de gepaste manier te kunnen bergen. En je doet dat door stukjes van de stalen wand af te schrapen."
Dat is kort samengevat wat we van de nucleaire waakhond FANC meekregen toen we informeerden naar de zogenaamde "destructieve" testen op de kernreactorwanden van Doel 3 en Tihange 2.
De procedure werd door Engie tijdig aangekondigd en is goedgekeurd door het FANC.
Engie voerde de onderzoeken uit in de winter van 2024-2025 voor Doel 3 en het voorjaar van 2025 voor Tihange 2. Dat was bijna een jaar voor de regering op 30 april plots het idee op tafel legde om alle 7 kernreactoren over te nemen.
Twee van de zeven kernreactoren in België zijn bijna onherroepelijk beschadigd
Het woord 'destructief' klinkt alarmerend. Volgens Van Dale is 'destructief' een synoniem voor 'vernietigend' en 'afbrekend'. Dat lijkt fataal. Maar dat hoeft niet zo te zijn.
"Destructief" betekent in de nucleaire en ingenieurswereld een ingreep waarbij je het onderzochte materiaal zelf raakt: er krassen in maken, erin boren of delen afschrapen, bijvoorbeeld. In tegenstelling tot een niet-destructieve ingreep, zoals een ultrasone scan, of een bestraling waarbij je het materiaal niet beschadigt.
Voorstanders van de verlenging van de 2 kernreactoren klampen zich daar nu aan vast. Het schrapen hoeft niet fataal te zijn, zeggen ze. Zelfs al gaat er bijna 1 centimeter van de 20 centimeter dikke wand weg, je kan die nog bijpleisteren en de reactor toch nog opnieuw opstarten, is hun argument.
Destructief betekent mogelijk toch verloren
Maar daar zijn toch een aantal stevige kanttekeningen bij te maken. Aan een kernreactor kan je alles vervangen: de pompen, de buizen van de koelcircuits, de betonnen gebouwen rond de reactor, de stoomturbines....
Op die onderdelen kan je probleemloos destructieve testen uitvoeren: je koopt gewoon nieuwe stukken of je herstelt de getroffen machines. Alleen het kernreactorvat, het vat waarin de eigenlijke kernsplitsing plaatsvindt, kan je niet vervangen. Dan ben je gewoon een nieuwe kernreactor aan het bouwen.
Hoe de reactor Doel 3 eruitziet is te zien op deze Engie-video van de laatste onderhoudsbeurt van de reactor:
Waterstofinsluitsels
Bij de minste manipulatie van het kernreactorvat volgen er uitgebreide veiligheidsonderzoeken. Vandaar dat specialisten er zo beducht voor zijn om er "destructieve" testen op uit te voeren.
Dat bleek al in 2012. Toen werden er bij een ultrasoon onderzoek in de 20 centimeter dikke stalen wand van de 2 kernreactorvaten duizenden onzuiverheden gevonden, zogenaamde waterstofinsluitsels. Onzichtbaar van buiten uit, omdat ze binnen in het staal zaten, maar mogelijk wel fataal voor een veilige werking van de reactoren.
De onderzoekers deden er toen alles aan om geen destructieve tests op de reactorvaten zelf te moeten uitvoeren. Even zag het ernaar uit dat dat wel zou moeten gebeuren. Dat betekende het einde van de kernreactoren, besefte iedereen. Gelukkig kwam het niet zo ver en konden Doel 3 en Tihange 2 naar 3 jaar intensief onderzoek opnieuw opstarten.
De destructieve onderzoeken van toen zouden wel veel dieper in de wand snijden dan nu, maar 20 afgeschraapte vlekken, sommige tot bijna 1 centimeter diep, betekenen wel degelijk een aanslag op de integriteit van de kernreactorvaten.
Vermoedelijk definitief verloren
Alle betrokken partijen die we hoorden, beklemtoonden: een kernreactor mag je na zo'n destructief onderzoek nooit zomaar heropstarten. Hij zal moeten worden hersteld én opnieuw moeten worden onderzocht. Zo'n onderzoek kan jaren duren en het is niet eens duidelijk of zo'n herstelling wel zal lukken en of de reactor ooit nog veilig kan draaien.
De staalnames zullen dus onvermijdelijk leiden tot extra onderzoeken. De herstellingen zullen ongezien zijn. "A first of a kind", zeggen ze dan. Nooit is een kernreactor na zulke destructieve onderzoeken opnieuw opgestart. Omdat dat ook nooit de bedoeling is geweest.
Deze tests kaderden in de ontmantelingsprocedure van de kernreactoren. Ze waren bedoeld om na te gaan hoe radioactief de onderdelen van het reactorvat zijn, zodat je ze op de juiste manier uit elkaar kunt halen en bergen. Ze waren niet bedoeld om te kijken of de reactoren nog 10 jaar langer konden draaien.
Wat met de timing?
Twee jaar na de stillegging van de reactoren begon uitbater Engie het "destructief" onderzoek van de kernreactorvaten. De roestvrijstalen bekleding aan de binnenkant van de stalen wand werd op 20 plaatsen verspreid over de hele reactor doorboord, waarna een aantal millimeter van de stalen kernreactorwand werd weggeschraapt.
De eerste 20 staalnames op het kernreactorvat van Doel 3 gebeurden onder de toenmalige regering-De Croo. Die was niet echt kernenergiegezind. De groene energieminister Tinne Van der Straeten was de centrales liever kwijt dan rijk.
Engie ook, dus ging het zo snel mogelijk door om de kernreactoren klaar te maken voor de ontmanteling. De staalnames vormen daar een noodzakelijk onderdeel van. Het FANC volgde de procedure op. Geen van deze partijen had er belang bij de reactoren langer te laten staan dan nodig was.
Ook onder de regering-De Wever - die kernenergie wel gunstig gezind is - gingen de staalnames door. In het voorjaar van 2025 werden er 20 stalen genomen uit het kernreactorvat van Tihange 2. Iedereen ging ervan uit dat Doel 3 en Tihange 2 zouden verdwijnen.
In het regeerakkoord van de regering-De Wever staat immers dat de regering 4 gigawatt aan kernenergie wil behouden. Ons volledige nucleaire park beslaat ongeveer 6 gigawatt. Doel 3 en Tihange 2 zijn goed voor elk 1 gigawatt. Dan is de rekening snel gemaakt. De 2 reactoren werden verder klaargezet voor een definitieve ontmanteling.
Tot de regering eind april dit jaar plots met de verrassende mededeling kwam dat ze overwoog alle kernreactoren over te nemen van Engie. Het plan had aanvankelijk zelfs Engie verrast. Op vraag van de regering legde Engie alle afbraakwerkzaamheden stil. Maar de destructieve onderzoeken waren al een jaar eerder uitgevoerd.
Engie kreeg de opdracht een volledige stand van zaken over te maken aan de regering. Pas toen kwamen ook de destructieve onderzoeken naar boven. Op het moment van haar aankondiging wist de regering nog niet dat er zulke onderzoeken waren gebeurd.
Het kabinet van Energieminister Mathieu Bihet (MR) bevestigt dat in een bericht aan onze redactie: "De Belgische staat voert sinds 30 april een volledig technisch, financieel en juridisch onderzoek uit. In het kader van dat technisch onderzoek is de regering op de hoogte gebracht van de destructieve staalnames die in de reactorvaten van Doel 3 en Tihange 2 zijn uitgevoerd."
Wat met de communicatie?
Had de regering vooraf moeten weten dat er staal was weggeschraapt uit de kernreactorvaten?
De reactoren zitten momenteel namelijk nog in hun zogenaamde stopzettingsfase. Die gaat de eigenlijke ontmantelingsfase vooraf en bestaat onder meer uit het ontladen van de kernreactor, het afkoelen en het bergen van de verbruikte brandstofstaven en de chemische reiniging van de reactor. Engie heeft altijd benadrukt dat die chemische reiniging niet destructief is.
Tijdens de stopzettingsfase kan een reactor in principe nog altijd nieuw leven ingeblazen worden, omdat er geen 'destructieve' ingrepen op gebeuren. In de beschrijving op de website van Engie staat dan ook nergens dat er analyses van stalen uit de kernreactor via een destructieve methode gebeuren.
Ook op de website van het FANC over de ontmanteling van Doel 3 is er geen sprake van destructieve staalnames tijdens de stilleggingsfase. Die website is voor het laatst geactualiseerd op 3 juli 2025, nadat de 40 stalen waren weggeschraapt. Maar er wordt dus niets over vermeld.
Als gewone burger kon je dus niet weten of er al destructieve tests waren uitgevoerd. Maar de regering is geen gewone burger, natuurlijk. Bij het FANC waren ze alleszins perfect op de hoogte van de zaak.
Misschien had de regering daar vooraf haar oor wat beter te luisteren moeten leggen, want de destructieve analyse van de reactorvaten blijkt wel degelijk te zijn opgenomen in het interne FANC-rapport over de stilleggingsfase.
Of ze het nu wist of niet: feit is dat de regering-De Wever nooit heeft gecommuniceerd over de staalnames in de reactorvaten. Misschien omdat de regering er nog altijd van uitgaat dat de 2 kernreactoren toch nog in dienst kunnen worden genomen?
De reactie van het kabinet Bihet laat alleszins alles open: "Het onderzoek en de onderhandelingen zijn nog niet afgerond. De regering loopt daarom niet vooruit op de conclusies voor de verschillende reactoren."
Al lijkt die conclusie voor Doel 3 en Tihange 2 almaar harder te worden: ze keren nooit meer terug.
