"We komen op onbekend terrein": 6 vragen over het plan van de regering om de kerncentrales over te nemen 

De aankondiging van Engie en de federale regering kwam vanmorgen als een onverwachte stap, zegt Luc Pauwels, energie-expert bij VRT NWS.

"De regering was al lang aan het onderhandelen met Engie om de 2 jongste kernreactoren, Doel 4 en Tihange 3, nog eens 10 jaar langer open te houden. Ze hebben al 10 jaar bijgekregen, om tot 2035 te kunnen draaien, maar voor de regering was dat niet genoeg."

"Men heeft dan vastgesteld dat de onderhandelingen met Engie, een Franse groep, bijzonder stroef verlopen. Zij willen echt niet meer mee. Dat dreigde een patstelling te worden."

"De regering heeft dan een radicale bocht genomen en gezegd: kijk, jullie willen niet verder uitbaten, misschien moeten wij dan maar het hele nucleaire park overnemen en er een uitbater opzetten."

Ook energie-onderzoeker bij de UGent Joannes Laveyne spreekt over een verrassing, "maar geen complete verrassing". "De optie lag altijd wel op tafel. Als de regering wou doorzetten, dan bleven er op het einde van de rit weinig andere mogelijkheden over."

De tijd begon tot slot te dringen, want binnenkort zou de ontmanteling van de stilgelegde reactoren onomkeerbaar worden.

De regering wil op deze manier minder afhankelijk worden van fossiele import en meer controle krijgen over de eigen energievoorziening, zegt premier Bart De Wever (N-VA). 

"We hebben een duidelijke nucleaire ambitie. We moeten van de fossiele brandstoffen af. Als we onze kerncentrales sluiten, worden we afhankelijk van gascentrales. Dat is een zeer slecht idee."

Het idee om kernenergie zoveel mogelijk te behouden en nieuwe capaciteit te creëren, maakte opgang door de energiecrisis van 2022 (na de Russische inval in Oekraïne) en nu recent door de oorlog in het Midden-Oosten, die de prijzen opnieuw doet stijgen.

De zekerheid van onze energiebevoorrading staat daardoor hoog op de agenda.

Dat is nog niet duidelijk. "We gaan ten gronde onderzoeken wat er technisch, juridisch en financieel mogelijk is. En dan valt de beslissing", zegt premier De Wever.

Wel is bekend dat de overheid streeft naar 4 gigawatt aan kernenergie. "Dat komt neer op 4 grote reactoren", legt Laveyne uit.

De verlenging van de 2 jongste reactoren (Doel 4 en Tihange 3) voor een periode langer dan de oorspronkelijk besliste 10 jaar noemt hij "zeer realistisch".

Het hoofddoel voor extra capaciteit is Tihange 1, zegt hij. Volgens Laveyne is dat "een grote reactor die nog in goede staat is en waar wellicht met een beperkte investering een levensduurverlenging mogelijk is". Maar dan zijn we wel nog maar aan 3 gigawatt.

Om die laatste gigawatt te vinden, zou de regering moeten kijken naar:

• De zogenoemde 'scheurtjesreactoren': die centrales (Doel 3 en Tihange 2) zijn echter al in een staat van ontmanteling. Laveyne merkt op dat "de niet-nucleaire stukken al voor een groot stuk ontmanteld zijn" en dat de turbines naar verluidt als wisselstukken verkocht zijn aan energiebedrijf EDF.

• Doel 1 en 2: dat zijn kleinere, oude centrales die "niet meer conform de veiligheidswetgeving" zijn. Hoewel een verlenging eventueel zou kunnen, noemt Laveyne het "economisch een moeilijker verhaal".

Ook dat valt nog af te wachten.

De Belgische staat heeft geen ervaring met het uitbaten van kerncentrales. Mogelijk zal gekeken worden naar privépartners. De naam van het Franse EDF circuleerde al eerder, maar er zouden nog andere opties zijn.

In Tihange en Doel werken samen zo'n 2.000 mensen. Het is de bedoeling om het huidige personeel te behouden. 

Een exact prijskaartje plakken op de plannen is moeilijk, maar Laveyne noemt het in elk geval een miljardeninvestering.

"Zoiets is bij ons nog nooit ondernomen. Een ontmantelde reactor opnieuw opstarten, is heel sterk afhankelijk van wat er allemaal moet gebeuren. Ik denk dat zelfs Engie het op dit moment niet goed weet", zegt de energie-expert. 

Op veiligheid zal in elk geval niet beknibbeld worden, benadrukt Luc Pauwels. Hij zegt dat de eerder genoemde verlenging van de jongste kernreactoren tot 2 miljard euro zal kosten. 

Maar op zich is het volgens Pauwels wel mogelijk om reactoren langer open te houden. In het buitenland gebeurt het ook, onder meer in Nederland. "Je ziet wereldwijd dat ze tot 80 jaar draaien, langer dan bij ons. Het is niet uitgesloten dat wij dat ook kunnen."

Dat het plan de belastingbetaler veel geld zal kosten, spreekt premier De Wever tegen. Hij erkent dat er een investeringskost is, maar wijst ook naar de latere opbrengsten.

"Dat is de vraag van 1 miljard", antwoordt Laveyne. "Als je kijkt naar de huidige situatie op de energiemarkt, dan is de rentabiliteit van kerncentrales niet echt iets waar je gelukkig van wordt."

Hij verwijst daarbij naar de opkomst van hernieuwbare energie. In de lente en zomer, wanneer er veel zon en wind is, dalen de stroomprijzen op de markt vaak tot zeer lage of zelfs negatieve niveaus.

"Anderzijds is kernenergie stabiel en onafhankelijk van het weer. Het heeft een stabiele prijs, niet noodzakelijk de goedkoopste, maar wel voorspelbaar. Dus er zijn zeker ook voordelen aan."

Veel zal afhangen van de vraag naar elektriciteit, besluit Laveyne. "Het klinkt misschien vreemd, maar de voorbije jaren is die in Europa afgenomen, door meer efficiëntie en het vertrek van energie-intensieve industrie."

Maar de verwachting is dat die trend zal keren. Het planbureau voorspelt in de komende decennia zelfs een verdubbeling van de vraag naar elektriciteit. Denk aan de overstap naar elektrische auto's en warmtepompen. 

Laveyne benadrukt dat een stijgend elektriciteitsverbruik op zich een goede zaak is, omdat het betekent dat we fossiele brandstoffen aan het vervangen zijn. Het zou de rentabiliteit van investeringen in productiecapaciteit ten goede komen.