"Moeilijk op te lossen": politicoloog ziet lange weg voor Limburgs provinciebestuur na klachten over toxisch leiderschap 

Vakbonden ACV en ACOD vragen een onafhankelijk onderzoek naar de werkcultuur binnen het provinciebestuur in Limburg. De vakbonden zeggen na een interne bevraging verschillende getuigenissen te hebben ontvangen van werknemers die zich onveilig voelen op het werk en vrezen voor represailles. Volgens hen gaat het om meer dan een individueel conflict tussen enkele betrokkenen.

Bestuurskundige aan de UGent Filip De Rynck zegt dat klachten over toxisch leiderschap niet zo zeldzaam zijn, zeker niet voor overheidsinstanties. "Wanneer zulke dossiers naar buiten komen, ontstaat vaak de indruk dat het om een uitzonderlijke situatie gaat", zegt De Rynck, "maar dat is niet zo."

"In werkelijkheid zien we gelijkaardige verhalen ook in andere overheidsdiensten, administraties en politieke organisaties. We zien het bij politici, maar ook zeker bij leidinggevende ambtenaren."

Ook in de stad Eeklo getuigen voor het eerst mensen over het pestgedrag en grensoverschrijdend gedrag van de burgemeester en zijn schepenen. Daar vragen de oppositiepartijen om een onafhankelijk onderzoek van Audit Vlaanderen. 

Het gebeurt dus vaker dan we denken, maar toch blijft het vaak lang stil vooraleer problemen aan het licht komen. Werknemers vrezen soms dat een klacht gevolgen kan hebben voor hun loopbaan, evaluaties of werkomstandigheden.

Dat sluit aan bij wat de vakbonden zeggen te horen van personeelsleden van het Limburgs provinciebestuur. Volgens hen durven veel werknemers enkel anoniem te getuigen, uit angst voor ontslag of andere represailles. Maar blijven zwijgen heeft volgens De Rynck een nog veel grotere impact dan de problemen benoemen.

"Een interne angstcultuur is bijzonder ongezond voor een organisatie. Wat we dan vaak zien, is dat ambtenaren weggaan. Dat zien we nu veel vaker gebeuren dan vroeger. Of ze zijn wel aanwezig, maar ze willen zich niet meer inzetten voor de organisatie. Dat is schadelijk, zowel voor de politici als voor de collega-ambtenaren. Als de samenwerking niet goed functioneert, zal het ook heel moeilijk worden voor politici om hun doelstellingen te realiseren. Daar hebben ze goed personeel voor nodig."

Politici en leidinggevende ambtenaren proberen in hun functie om een sterke leider te zijn. Daar loopt het soms mis. "Zij krijgen een functie en zij worden daar ineens ingegooid zonder voorbereiding. Zeker bij politici is dat het geval. Als iemand schepen wordt, dan moet die maar een schepen spelen", legt De Rynck uit.

"Ze krijgen macht, en we zien vaak dat er na een aantal jaren verkeerd wordt omgegaan met die macht. Als dat zeer eenzijdig is en dat op een zeer autoritaire manier gebeurt, dan krijg je een gebrek aan vertrouwen bij het personeel."

Al wil Filip De Rynck ook een belangrijke nuance maken: een sterke leider is ook niet automatisch een toxische leider. "Een sterke leider lokt soms ook conflicten uit. Een sterke leider typeert zich door een open communicatie, maar die moet ook beslissingen nemen waar niet iedereen het altijd mee eens is. De fout ligt dus zeker niet altijd bij leidinggevenden en politici."

Een ander probleem in de Belgische politiek is het gebrek aan een duidelijke rolverdeling. "Er is hier geen gewoonte om tussen politiek en ambtenarij openlijk over de rolverdeling te spreken. Wij laten de situatie liever stilzwijgend etteren, dan daar open over te discussiëren," duidt De Rynck. 

De bestuurskundige wijst erop dat een externe partij vaak een oplossing kan bieden. "Zo kan iedereen rustig zijn verhaal doen en kan de rust terugkeren."

"Er moeten ook duidelijke afspraken zijn tussen ambtenaren en politici over wie welke rol heeft", gaat De Rynck verder. "Ik ken verschillende organisaties waar dat na een paar maanden enorm geholpen heeft. Je moet een duidelijke systematiek ontwikkelen waarin dit besproken kan worden, anders gebeurt het niet."