Er worden steeds meer bultruggen en vinvissen opgemerkt voor de oostkust van Groenland. De walvissen volgen wellicht de vis waar ze van leven. Die schuift verder op naar het noorden naarmate het oceaanwater opwarmt. Maar naarmate het zee-ijs smelt, is het er ook gewoon comfortabeler zwemmen voor de zeereuzen.
Plots houden walvissen massale vreetpartijen voor de oostkust van Groenland: wat is er aan de hand?
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Als je 20 jaar geleden op een schip langs de oostkust van Groenland voer, was de kans klein dat je er op een bultrug of dwergvinvis zou stoten. In de jaren 80 en 90 werden er slechts 2 dwergvinvissen geteld, en de eerste bultrug dook pas in 2007 op.
Maar vandaag is dat helemaal anders. Vier zomermaanden lang vreten duizenden van hen er hun enorme buiken rond aan krill en lodde (een vis uit de familie van de spieringen). Dat hebben Deense en IJslandse wetenschappers ontdekt.
In 2015 en 2024 voerden de wetenschappers tellingen uit vanuit een vliegtuig, en ze combineerden hun eigen gegevens met die van lokale Inuit-bewoners, van schepen in de regio en van de satellietzendertjes op 15 walvissen. Ze publiceerden de resultaten van hun onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift Frontiers in Marine Science.
De wetenschappers schatten dat er in 2024 zo'n 4.000 bultruggen, 5.200 gewone vinvissen en 6.400 dwergvinvissen naar de oostelijke kant van Groenland trokken. Die grote walvissen houden er bovendien "massale vreetpartijen", schrijven de onderzoekers. Alles samen zeven ze er met hun baleinen ongeveer 1 miljoen ton aan vis en krill uit het zeewater. En dat elk jaar opnieuw.
In het magazine New Scientist beschrijft reporter Leah Crane hoe zo'n vreetpartij eruit ziet. Deze zomer belandde een schip waarop ze meevoer er middenin. "Het schip was omsingeld door walvissen. Het waren er geen 20 of 40 maar honderden, misschien wel 1.000. De kapitein zette de motoren uit. Het enige dat we hoorden was het gespetter van vinnen en de 'poef' van uitademende walvissen."
"Op zijn weg naar het wateroppervlak ademde elke walvis eerst uit, draaide zich vervolgens op z'n rug, opende zijn mond en nam een geweldige slok water. De hele voorste helft van de walvis veranderde van een gestroomlijnde driehoek in een uitpuilende, gerimpelde zak vol zee, en hij sloot zijn muil."
Nieuw roofdier aan top van de voedselpiramide
Zo'n schouwspel was op die plek enkele jaren geleden dus nog ondenkbaar.
Dat het nu wel gebeurt, heeft te maken met de opwarming van de oceaan. In het begin van de jaren 2000 sprong de gemiddelde zomertemperatuur van het oppervlaktewater aan de Groenlandse oostkust met 1 graad Celsius omhoog. "Een duidelijk keerpunt", volgens de wetenschappers.
Voordien waren de wateren van de Framstraat tussen Groenland en Spitsbergen bedekt met vaak jaren oud pakijs. Maar dat smelt nu steeds vaker weg. Daardoor kunnen ook de grote walvissen er nu 's zomers gemakkelijker terecht.
Tegelijk migreerde de lodde, een belangrijke prooi voor bultruggen en vinvissen, samen met het opwarmende oceaanwater van de IJslandse wateren naar het oosten van Groenland.
Het hele ecosysteem voor de kust van Oost-Groenland verandert daardoor snel, waarschuwen de wetenschappers. "Dat heeft mogelijk zware gevolgen voor de voedselwebben en de verhoudingen tussen roofdieren en prooien in de regio." De grote baleinwalvissen, die er voordien amper voorkwamen, nemen nu een nieuwe plek in helemaal bovenaan de voedselpiramide.
De nieuwkomers dreigen er ook de soorten weg te drukken die er al langer voorkomen. Voordien was het gebied immers het territorium van beloega's en narwals, kleine tandwalvissen die vooral leven van vis en schaaldieren.
"Voor sommige diersoorten is de klimaatverandering niet noodzakelijk een probleem. Het opent nieuwe mogelijkheden", zegt de hoofdauteur van de studie, professor Mads Heide-Jørgensen (Greenland Institute of Natural Resources), bij de BBC. "Maar andere soorten verliezen hun habitat."
En ook de visserij heeft er een nieuwe concurrent bij.
