Hoewel de eindtermen voorschrijven dat leerlingen op het einde van de lagere school moeten kunnen zwemmen, slagen scholen daar niet altijd even gemakkelijk in. "Er is minder zwemwater dan vroeger en zwemmen wordt steeds duurder", zegt Tine Sleurs, lector LO aan de Hogeschool UCLL. En dus zijn er grote niveauverschillen tussen leerlingen.
Zwemlessen op school onder druk: "Niveau gaat achteruit, binnenkort kan enkel de elite nog zwemmen"
Lenne Schoenmakers
Gepubliceerd:
In de eindtermen van het lager onderwijs staat dat leerlingen aan het einde van de lagere school moeten kunnen zwemmen. Die eindtermen zijn minimumdoelen die de Vlaamse overheid oplegt aan het onderwijs. Scholen zijn bovendien verplicht om gedurende één schooljaar gratis zwemlessen aan te bieden. In de latere jaren kunnen scholen die kosten wel doorrekenen aan de ouders.
Wat verstaat de Vlaamse overheid onder "kunnen zwemmen"? In de minimumdoelen die door de Vlaamse overheid zijn opgelegd voor leerlingen van de lagere school staat het volgende:
"De leerlingen voelen zich veilig in het water en kunnen zwemmen zonder hulpmiddelen."
Maar hoe staat het vandaag met de zwemlessen op school? Terwijl sommige scholen vandaag evenveel zwemlessen voorzien als vroeger, zijn er anderen die minder gaan zwemmen. Volgens Pieter-Jan Crombez, woordvoerder van scholenkoepel Katholiek Onderwijs Vlaanderen, is het dus erg schoolafhankelijk. "In het algemeen zien we dat er vandaag minder wordt gezwommen dan vroeger."
Tine Sleurs is lector lichamelijke opvoeding aan de Hogeschool UCLL. Ook zij herkent die trend. "Over het algemeen zijn het aantal zwemlessen op school, zeer beperkt. Maar voor veel lagere scholen is zwemonderwijs ook echt een bezorgdheid", zegt ze. "Helaas hebben scholen gewoon vaak niet de middelen en de tijd om leerlingen voor een lange periode zwemlessen aan te bieden."
Daarnaast ontbreekt er vandaag een uniforme aanpak, vindt ze. Scholen kiezen nu wanneer en voor wie ze zwemlessen organiseren: "Sommige scholen leren eerst de jongste leerlingen zwemmen, terwijl anderen starten met de oudste", zegt Sleurs. "Op de ene school gaan leerlingen dan weer gedurende bepaalde periodes wekelijks zwemmen, terwijl dat elders om de twee weken gebeurt."
Herbeluister het gesprek met Tine Sleurs bij WinWin op Radio 2 hier:
Weinig zwembaden, hoge kosten
Een van de oorzaken is dat het aantal zwembaden in Vlaanderen de voorbije 25 jaar sterk is afgenomen. Waardoor scholen vaak verder moeten reizen - en dus langer onderweg zijn - voor zwemlessen. Dat drijft niet alleen de vervoerskosten op, maar ook de totale kostprijs van zwemlessen. "Want ook de toegangsprijzen voor zwembaden stegen de afgelopen jaren", stelt Sleurs. Daarnaast zet de maximumfactuur scholen onder druk. Dat zegt Pieterjan Vangerven, de algemeen directeur van de Vlaamse Zwemfederatie. Scholen mogen dit schooljaar in totaal maximaal voor 110 euro aan kosten per kind doorrekenen aan de ouders. "Met een kostprijs van zo'n 5 euro per zwemles per leerling loopt de rekening bij 15 à 17 lessen al snel op tot 75 euro per jaar."
"Daarom zullen scholen in de praktijk vaak (een deel van) de kosten voor zwemlessen op zich nemen", zegt Pieter-Jan Crombez van Katholiek Onderwijs Vlaanderen. "Dat betekent ook dat scholen geregeld moeten afwegen of ze budget vrijmaken voor zwemlessen of voor andere activiteiten, zoals sportdagen, daguitstappen of toneelvoorstellingen."
Terwijl het ene kind nog niet met het hoofd onder water durft, kan de andere vlot honderden meters ver zwemmen
Pieterjan Vangerven, algemeen directeur Vlaamse Zwemfederatie
Door de afbouw van zwemlessen op school worden ook de niveauverschillen tussen leerlingen groter. Sommige kinderen volgen al van jongs af aan lessen in een zwemclub, terwijl anderen pas op school kennismaken met zwemmen. "Sommigen durven hun hoofd nauwelijks onder water steken, terwijl anderen al honderden meters kunnen zwemmen", zegt Vangerven.
Die uiteenlopende niveaus maken het voor leerkrachten moeilijk om iedereen optimaal te begeleiden. Zeker omdat één (LO-)leerkracht vaak alleen instaat voor een klas van zo'n 25 leerlingen, terwijl kleinere groepen van 6 tot 10 leerlingen wenselijk zijn voor kwaliteitsvol zwemonderwijs.
We zijn bang dat leren zwemmen binnenkort enkel nog is weggelegd voor de elite, terwijl het gewoon levens kan redden
Tine Sleurs, lector Lichamelijke Opvoeding aan Hogeschool UCLL
Algemene zwemniveau daalt
Kunnen we dan stellen dat het algemene zwemniveau van Vlaamse kinderen daalt? Volgens Vangerven ligt dat genuanceerder. "Het niveau daalt niet bij alle leerlingen, maar we zien wel een steeds grotere groep kinderen die niet of nauwelijks kan zwemmen. Daardoor zakt het gemiddelde zwemniveau wel."
Ook Sleurs merkt een groeiende kloof op. "De verschillen tussen kinderen worden steeds groter. We vrezen dat leren zwemmen binnenkort iets wordt voor de elite, terwijl het een basisvaardigheid is die letterlijk levens kan redden."
Vraag naar buitenschoolse zwemlessen stijgt
Volgens Vangerven is de vraag naar zwemlessen buiten de schooluren de voorbije jaren sterk toegenomen. "De Vlaamse Zwemfederatie telt 55.000 leden, maar naar schatting staan daarnaast ook nog eens 27.500 kinderen op een wachtlijst voor zwemlessen. In sommige clubs zijn die wachtlijsten bijzonder lang. De zwemschool in Antwerpen heeft 2.000 leden, maar meer dan 4.000 kinderen wachten op een plaats. Jaarlijks kunnen we slechts zo'n 800 nieuwe leerlingen laten instromen."
Zwemclubs botsen dus op hun grenzen. "Ze zijn afhankelijk van de beschikbare uren na schooltijd in een zwembad. De vraag naar zwemwater is erg groot en daardoor moeten ze concurreren met andere clubs en activiteiten."
Zwemlessen brengen bovendien een flinke kost met zich mee. Voor een reeks van ongeveer 30 lessen betaal je bij een zwemclub doorgaans tussen 250 en 375 euro. Privélessen zijn nog duurder: aan gemiddeld 25 euro per halfuur loopt de rekening voor 30 lessen op tot ongeveer 750 euro per jaar.
Wil jij je kind leren zwemmen buiten de schooluren? Dit zijn tips voor ouders:
Schrijf je kind tijdig in bij een zwemschool. Dat doe je best wanneer het 2,5 jaar à 3 jaar oud is, zodat je kind rond de leeftijd 3,5 à 4 jaar kan beginnen met de zwemlessen.
Is je kind inschrijven bij een zwemschool niet betaalbaar? Zoek een zwemschool die samenwerkt met de Uitpas . Met die pas krijgen mensen met een verhoogde tegemoetkoming een korting op het inschrijvingsgeld.
In afwachting van zwemlessen, kan je als ouder zelf al aan de slag gaan door thuis al aan watergewenning te doen en al sporadisch een zwembad te bezoeken. Voor veel kinderen is een zwembad een grote, lawaaierige omgeving met veel prikkels. Daarom is gewenning belangrijk.
Let wel op: sommige privélesgevers vragen grof geld voor hun zwemlessen, zonder dat ze de juiste didactische of sporttechnische diploma’s hebben. Informeer je dus als ouder voldoende over de werkwijze en kwaliteit van de zwemlessen als je niet kiest voor een erkende zwemclub.
