Na verzet van brouwers tegen nieuwe slogan: hoe ongezond is alcohol nu echt? 

Wie vandaag de krant opensloeg, zag daarin een paginagrote advertentie van meer dan 100 brouwers en sympathisanten van de sector. Ze vragen aan de federale regering om de geplande verstrenging van de regels voor alcoholreclame terug te schroeven.

Waar ze zich vooral aan storen: vandaag staat op reclame nog de boodschap "Alcoholmisbruik schaadt de gezondheid". Straks wordt dat simpelweg: "Alcohol schaadt de gezondheid".

Het lijkt misschien een kleine verandering, maar volgens de sector stigmatiseert die nieuwe slogan een product dat deel uitmaakt van de Belgische cultuur.

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) ziet dat anders. "Samen gezellig iets drinken op een terras, daar genieten we allemaal van. Maar alcohol is schadelijk", reageert hij.

"Het verhoogt het risico op ernstige kankers en kan leiden tot zware verslavingen. Als overheid willen we jongeren en volwassenen op een correcte manier informeren."

Dat veel alcohol drinken schadelijk is, weten we al lang. Vroeger werd soms wel gezegd dat licht of matig gebruik onschadelijk is of zelfs gezondheidsvoordelen kan hebben, bijvoorbeeld voor het hart. Van dat idee zijn wetenschappers intussen al een tijd teruggekomen. 

"We weten uit onderzoek dat er geen veilige ondergrens is voor alcohol", zegt arts en wetenschapsjournalist Marleen Finoulst. "Je kan niet zeggen dat alcohol bijdraagt aan de gezondheid."

Al telt de hoeveelheid wel, zo benadrukt ze. "Bij lichte consumptie zien we geen duidelijk aangetoond effect op de overleving (of mensen al dan niet vroeger sterven, red). De problemen ontstaan vooral naarmate mensen meer en langdurig drinken."

Frieda Matthys, emeritus professor psychiatrie aan de VUB en voorzitter van de Permanente Werkgroep Geestelijke Gezondheid van de Hoge Gezondheidsraad, verwoordt het zo: "Elk gebruik van alcohol houdt enig risico in. Een klein beetje alcohol betekent een klein risico, veel alcohol een groter risico."

Alcohol beïnvloedt vrijwel elk orgaan in het lichaam. Op korte termijn werkt het vooral in op de hersenen. Mensen voelen zich losser, minder geremd of licht aangeschoten. Bij beperkt alcoholgebruik verdwijnen die effecten meestal weer snel.

Op langere termijn neemt het risico toe op een brede waaier aan gezondheidsproblemen. Zo stijgt de kans op leververvetting, hart- en vaatziekten, bepaalde vormen van dementie en verslaving. Dat staat dan nog los van ongevallen, agressie en familiaal geweld. 

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) verhoogt alcohol ook het risico op minstens 7 soorten kanker, waaronder borstkanker, darmkanker en leverkanker. De WHO stelt dat er geen veilige hoeveelheid alcohol bestaat wanneer het over kankerrisico gaat.

De link tussen kanker en alcohol is bovendien nog veel te weinig bekend bij het grote publiek, zegt de organisatie, die pleit voor waarschuwingslabels op producten. Een maatregel die een stuk verder zou gaan dan wat in ons land op tafel ligt. 

Over de manier waarop over de risico's het best wordt gecommuniceerd, lopen de visies van experten uiteen. 

Finoulst vreest dat sommige boodschappen te weinig nuance bevatten. Ze verwijst naar studies waaruit blijkt dat 1 standaardglas alcohol per dag het risico op borstkanker met ongeveer 10 procent kan verhogen. Op het eerste gezicht klinkt dat aanzienlijk. Maar volgens haar moet ook worden uitgelegd wat dat betekent in absolute cijfers.

"Als een vrouw een risico van 3 procent heeft op borstkanker, stijgt dat naar ongeveer 3,3 procent. Dat is een ander verhaal dan wat veel mensen zich voorstellen wanneer ze horen dat het risico met 10 procent stijgt."

Aan de andere kant benadrukt het VAD, het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs, dat we alcohol anders moeten gaan bekijken als we echt stappen vooruit willen zetten in de volksgezondheid. 

"Alcohol is geen onschuldig product. Het richt heel wat schade aan", zegt directeur Katleen Peleman in onze podcast 'Het kwartier'. "Het brede maatschappelijke probleem zit net in de normalisering, in hoe vanzelfsprekend alcohol is in het dagelijkse leven." 

Volgens haar wordt alcohol nog te vaak gekoppeld aan gezelligheid, vieren en ontspanning. "Je hebt geen alcohol nodig om een gezellige avond te hebben."

Bij het VAD leggen ze ook de nadruk op een ander punt: het publieke debat focust te vaak op verslaving alleen. 

"De alcoholindustrie doet soms alsof er 2 groepen bestaan: mensen met een alcoholprobleem en alle anderen. Maar alcohol veroorzaakt ook schade zonder dat er sprake is van verslaving."

Ze verwijst naar verkeersongevallen, agressie, familiale problemen en gezondheidsproblemen die ook kunnen optreden bij mensen zonder alcoholafhankelijkheid.

Volgens het VAD is precies daarom de term 'alcoholmisbruik' problematisch. "We weten dat ook dagelijks 1 glas alcohol schadelijk is voor het lichaam. Dat is toch wel een andere boodschap dan 'we moeten enkel het misbruik aanpakken'."

Peleman vindt dan ook dat de nieuwe slogan niet meer doet dan consumenten correct informeren.

Moeten mensen zich dan schuldig voelen over een glas wijn op restaurant? Volgens Finoulst niet. Ze waarschuwt ervoor om mensen die af en toe alcohol drinken onnodig angst of schuldgevoelens aan te praten.

"We moeten alcohol niet normaliseren, maar we moeten ook niet culpabiliseren", zegt ze. Ze wijst erop dat alcohol slechts 1 van de vele factoren is die onze gezondheid beïnvloeden. Roken, obesitas, lichaamsbeweging en voedingspatroon spelen eveneens een grote rol.

"Als je gezond leeft, niet rookt, voldoende beweegt en af en toe een glas drinkt bij een maaltijd, dan moet je daar niet overdreven ongerust over zijn."

Ook voor kankerpatiënten vindt ze die nuance belangrijk. "Ik ontmoet geregeld vrouwen met borstkanker die zich schuldig voelen, omdat ze vroeger af en toe een glas cava of wijn dronken. Dat schuldgevoel is niet terecht."

Sowieso lijken de drinkgewoonten stilaan te veranderen. Volgens VAD drinken jonge generaties minder alcohol dan vroeger. Dagelijks alcoholgebruik komt bij mensen onder de 30 slechts zeer beperkt voor.

Ook de horeca en brouwers zetten steeds nadrukkelijker in op alcoholvrije alternatieven. Horeca Vlaanderen wijst erop dat de alcoholconsumptie de voorbije jaren al daalde en pleit ervoor om verder in te zetten op sensibilisering en keuzevrijheid.

"Niemand heeft het over een verbod. Mensen moeten inderdaad zelf beslissen", klinkt het bij de gezondheidsorganisaties. "Maar het promoten van alcohol is niet onschuldig."