Ontwikkelaars van online games misbruiken aftelklokken of virtuele munten om (minderjarige) jongeren te verleiden om meer geld uit te geven. Dat stelt het consumentenprogramma WinWin vast in een nieuw tv-seizoen op VRT 1. Vlaams minister van Media Cieltje Van Achter (N-VA) wil dat de sector die misleidende praktijken aanpakt. "Ik zie die impact ook bij mijn kinderen."
Misleidende verkooptrucs in online games: "Ze zijn enkel uit op kinderen zo veel mogelijk geld laten uitgeven"
Els Kesteleyn
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
WinWin is het consumentenprogramma van VRT op Radio 2 en VRT 1. Xavier Taveirne maakt jouw leven met slimme tips en goed advies net iets betaalbaarder. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
Online games zijn virtuele spellen die je vaak gratis kan downloaden, maar ze blijven niet gratis, legt gaming expert Thijs Bastiaens uit. "Ze zitten vol met trucs die ervoor zorgen dat je aankopen wil doen om in het spel beter, mooier en sterker te worden én om ervoor te zorgen dat je zo lang mogelijk blijft gamen. Ze zijn uit op kinderen geld doen uitgeven en hen zo lang mogelijk vasthouden in het spel. Dat is hun verdienmodel."
Voor de reportagereeks 'Klacht van de Week' duikt WinWin dieper in die wereld van online gaming. De redactie onderzoekt samen met experten hoe spelontwikkelaars spelers manipuleren met stiekeme verleiders zoals aftelklokken, tijdelijke pop-ups en verrassingsdoosjes en welk effect ze hebben op spelers.
'Limited offers' in games zijn vaak vals, want het gaat om pixels. Daar kan je er zoveel van bijmaken als je wil
Maya Geudens, klinisch psycholoog
Stiekeme verleiders heb je overal in het leven, van de supermarkt tot online. "Diezelfde technieken worden ook toegepast in online games. Sommige zijn onschuldig en maken een spel gewoon leuker, maar andere zijn minder onschuldig. Die noemen we 'dark patterns'", legt Maya Geudens uit. Zij is klinisch psycholoog, gespecialiseerd in gameverslaving, en doet ook onderzoek naar die patronen aan de KULeuven.
"Dark patterns zijn technieken in het ontwerp van games die spelers op een misleidende of manipulatieve manier ertoe aanzetten om langer te spelen, vaker terug te keren, geld uit te geven of persoonlijke gegevens te delen."
Valse aftelklokken, promo’s die geen echte promo’s zijn en een kunstmatig beperkt aanbod zijn voorbeelden van dark patterns. "Bij 'limited offers' wordt een gevoel van schaarste gecreëerd, terwijl het om digitale items gaat die in principe onbeperkt zijn. Daar kan je er zo veel van bijmaken als je wil", legt ze uit.
"Al die stiekeme verleiders kunnen er wel voor zorgen dat jongeren problematisch gamegedrag gaan vertonen", volgens Maya Geudens. "1 op de 10 van de Vlaamse jongeren in het middelbaar is al eens in de problemen gekomen door het gamen, volgens een onderzoek van het Vlaams Expertisecentrum Alcohol en andere Drugs (VAD)."
Kijk hier naar de eerste aflevering van de klacht bij WinWin over online games
Ook consumentenorganisatie Testaankoop deed onderzoek naar die manipulatieve praktijken en vindt vooral de virtuele munten misleidend. "Voor echt geld krijg je virtuele munten die niet 1 op 1 gelijk staan met een euro. Op den duur weet je niet meer hoeveel je al uitgaf en hoeveel je won door te spelen", zegt woordvoerder Laura Clays in de WinWin-reportage. "Dit zou niet mogen, bovendien is dit soort praktijken vaak gericht op minderjarige spelers."
Uit het nieuwste rapport van Video Games Federation België (VGFB) en de Europese federatie dat vorige week verscheen, blijkt dat kinderen in ons land gemiddeld meer geld uitgeven aan in-game shops dan in de rest van Europa. Hier geeft 36 procent van de ouders toe dat hun kroost geld uitgeeft tijdens het spelen.
Gameontwikkelaars steken niet opzettelijk dark patterns in hun spel om mensen verslaafd te maken en geld te doen uitgeven
David Verbruggen, VGFB
Dat gamebedrijven opzettelijk dark patterns in hun spel zouden stoppen om spelers verslaafd te maken en meer geld te laten uitgeven, ontkent de sector.
De federatie stelt ook ook in vraag of gameverslaving een stoornis is, ook al is die erkend door de WHO, de wereldgezondheidsorganisatie. Volgens hun woordvoerder David Verbruggen is er meer onderzoek nodig om dat te bewijzen: "Bij problematisch gamegedrag liggen er meestal andere oorzaken aan de basis, zoals de sociale situatie of persoonlijkheid."
David Verbruggen benadrukt ook wel dat het niet is alsof de sector niets doet. "Op ons platform speelhetslim reiken wij heel wat tools aan voor ouders en spelers: van leeftijdsadvies (PEGI) tot hoe je ouderlijk toezicht kan installeren."
Voor mijn jongste op scoutskamp vertrok, vroeg die of ik elke dag een schatkistje in een game wou openen
Vlaams minister van Media, Cieltje Van Achter (N-VA)
Vlaams minister van Media Cieltje Van Achter (N-VA) erkent die misleidende praktijken of dark patterns wél.
"Ik botste ook al op dat soort praktijken binnen mijn eigen gezin. Een van mijn kinderen ging op scoutskamp, en vroeg of ik elke dag in zijn plaats een 'schatkistje' wou opendoen in een spel. Het brein van een jongere is tot 23 jaar nog in ontwikkeling. We moeten ze tegen dit soort misleidende praktijken beschermen, en de sector moet dit aanpakken."
Beleid rond gezond en veilig gamen
Vorige week nog stelde de Mediaminister haar visienota voor op Gamescom, de internationale beurs voor videogames. Dat plan focust enkel op het economisch ondersteunen van de gamesector in Vlaanderen. De minister verwijst naar het bestaande platform Mediawijs als belangrijkste initiatief dat sensibiliseert rond gaming.
Psycholoog Maya Geudens vindt dat de overheid hier tekortschiet. "De maatschappij is niet bezig met gameproblematiek, want het gebeurt vooral binnenshuis en valt dus niet op. Nochtans is gameverslaving een van de ergste soort verslavingen die gepaard gaat met huiselijk geweld." Daarom vindt ze het jammer dat het beleid weinig of niet investeert in gezond gamen via onderzoek, preventie en therapie.
"Aangezien die misleidende praktijken in online games kunnen leiden tot problematisch gamen, zouden die zeker moeten worden aangepakt", vindt Geudens.
Dark patterns: welke verkooptrucs kunnen misleidend worden?
Tijdsdruk en FOMO (fear of missing out): Handel nu, want anders mis je iets. Bijvoorbeeld: "Deze aanbieding verdwijnt over 10 minuten." of "Deze skin is maar 24 uur beschikbaar." Als die aftelklok op een later moment opnieuw begint te lopen, is dat vals of misleidend.
Misleidende informatie en verborgen kosten: Een aankoop lijkt goedkoper of voordeliger dan ze werkelijk is door verborgen voorwaarden of extra kosten. Bijvoorbeeld: een skin kost 5 euro, maar vereist eerst een battle pass van 10 euro. Of een pakket wordt als '50% korting' aangeprezen, terwijl de oorspronkelijke prijs nauwelijks werd gebruikt.
Lootboxes of schatkisten: Je betaalt voor een willekeurige beloning, maar je weet niet vooraf wat er in zit. Officieel zijn die verboden in België, omdat dit wordt gezien als gokken.
Gepersonaliseerde aanbiedingen: Games kunnen aanbiedingen aanpassen aan het gedrag van individuele spelers, bijvoorbeeld een aanbieding tonen na een verliesmoment of op basis van eerdere aankopen. Dat wordt vooral een dark pattern wanneer spelers niet weten dat ze op die manier individueel worden gestuurd.
Dagelijkse beloningen of streaks: Opgelet, niet iedere dagelijkse bonus is problematisch. Het wordt een dark pattern wanneer spelers iets verliezen als ze één dag niet terugkomen, wanneer hun streak volledig wordt gereset of wanneer steeds grotere beloningen afhankelijk worden gemaakt van dagelijks spelen.
Wedstrijden en groepsspelen: Samen spelen met anderen is geen dark pattern. Het kan dat wel worden wanneer een game heel bewust het gevoel creëert dat je je team of clan in de steek laat wanneer je niet dagelijks aanwezig bent.
Pay-to-win: Een spel wordt bewust zo moeilijk, traag of frustrerend gemaakt dat je sterk wordt aangemoedigd om te betalen om verder te kunnen of competitief te blijven.
