Je kan zomaar denken dat de herfst al begonnen is. Bladeren vallen massaal van de bomen en er is zelfs al die typische herfstgeur. "Planten laten hun bladeren nu vallen om zich te beschermen tegen hitte en droogte", zegt tuinexpert Marc Verachtert. Echt herfst is het dus nog niet, maar er is wel slecht nieuws: "De kleurenpracht zullen we dit jaar moeten missen."
Bladeren vallen al in augustus: waarom bomen zichzelf beschermen tegen hitte en droogte
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Een week geleden nog zaten we in de 3e landelijke hittegolf van de zomer, vandaag ervaren sommige mensen al een herfstig gevoel. Het regent, de bladeren vallen van de bomen, de bloemen verwelken. Hier en daar hangt zelfs al de typische geur van herfst in de lucht. Kan het echt al herfst zijn in augustus?
Vroege bladval, het is een fenomeen dat we in vorige zomers ook al zagen, vorig jaar nog. Het lijkt op herfst, maar dat is het dus nog niet écht. "Bomen en struiken laten hun bladeren vallen uit bescherming tegen hitte en droogte. Ze beschermen zichzelf tegen te veel afzien", zegt tuin- en groenjournalist Marc Verachtert in De Ochtend op Radio 1.
"Bladeren zuigen vocht uit de grond en zetten dat om in bouwstenen voor groei. Zo ontstaan nieuwe takken, bladeren, bloemen...", legt hij uit. "Bij extreme hitte verdampen de bladeren veel meer vocht dan wat de wortels kunnen opnemen. Zeker in het geval van aanhoudende droogte, zoals nu."
Planten gaan dus hun bladeren afstoten om zichzelf te beschermen, "en dat gebeurt bij alles wat groen is".
"Bomen en struiken kunnen altijd opnieuw beginnen"
Bomen en struiken hebben het nog gemakkelijk, zegt Verachtert. "Zij kunnen hun bladeren afstoten en hebben nog altijd knoppen in reserve." Knoppen, of 'ogen', zijn kleine verdikkingen op takken van waaruit nieuwe takken, bladeren of bloemen kunnen groeien.
Volgens Verachtert is het best mogelijk dat bomen en planten dit najaar nog opnieuw kunnen uitlopen (takken en bladeren ontwikkelen). "Als ze nu opnieuw voldoende vocht bijgetankt krijgen en als de temperatuur voldoende hoog blijft."
Anders is het voor vaste planten die mensen in de tuin hebben staan. Dat zijn planten die in het najaar bovengronds afsterven, om in het voorjaar weer uit te lopen. Verachtert noemt hosta's, vlambloemen (floxen), Japanse anemonen en koninginnekruid als voorbeeld.
"Die planten kunnen niet wat bomen en struiken kunnen. Ze laten gewoon alles afsterven wat boven de grond zit in de hoop dat ze hun wortels kunnen laten overleven. Ze staan er nu helemaal verdord en verbrand bij en gaan zich dit najaar echt niet meer herstellen".
Laat bomen en struiken maar rustig de herfst en winter in gaan, dan redden ze het wel
Marc Verachtert, tuin- en groenjournalist
Verachtert hoopt toch dat bomen en struiken dit jaar niet meer gaan uitlopen. "Als ze nog jonge scheuten krijgen en er komt dan een flinke vorstperiode, zijn die scheuten allemaal vernield. Bomen en struiken gaan dan nog meer afzien. Laat ze maar rustig de herfst en winter in gaan, dan redden ze het wel. Ze kunnen er volgend voorjaar weer in alle glans en glorie bij staan."
"Slaan het proces over"
Veel mensen houden van de herfst vanwege de weelderige kleurenpracht die de bomen dan tentoonspreiden. Maar Verachtert waarschuwt dat we die kleuren dit najaar toch wel gaan missen. "We zien dat de bladeren ineens bruin kleuren en op de grond vallen, veel planten slaan het proces van die herfstkleur over."
"In het voorjaar hebben planten vocht nodig om al die mooie herfstkleuren al verborgen in hun bladeren te ontwikkelen. Dan is er een aangename zomer nodig, en een najaar dat warm genoeg is, met koele nachten. Het ziet er niet naar uit dat we dat gaan krijgen. Dus planten duwen al die bladeren op dit ogenblik weg."
In gebieden waar het gemiddeld warmer is dan bij ons, zoals in het zuiden van Europa, hebben ze ook minder herfstkleuren, zegt Verachtert. "Ze hebben daar ook wel andere planten dan bij ons."
De bladeren vormen nu een isolerende laag, laat het dus maar gebeuren en laat ze maar liggen. De enige plek waar je nu wel bladeren zou kunnen ruimen is het gazon
Marc Verachtert, tuin- en groenjournalist
"Maar denk bijvoorbeeld aan de Japanse esdoorn. Een heel typisch voorbeeld van een boom met schitterende herfstkleuren. Het klimaat in Japan, met in het voorjaar toch wel flink wat vocht, hete zomers en een lang aantrekkend najaar, dat is ideaal voor zulke bomen of struiken. En het passende klimaat hiervoor missen we hier dit jaar toch bij ons".
En dan is er nog die typische herfstgeur die je nu al her en der kan opsnuiven. Die geur heeft zelfs een naam, 'petrichor', en is het resultaat van regen in combinatie met bladeren die op de grond vallen en daar al heel langzaam gaan composteren.
Volgens Verachtert is het belangrijk dat we nu niet meteen de bladeren die op de grond vallen gaan verwijderen. "Op dit ogenblik beschermen die bladeren de wortels van planten tegen verdere opwarming. Ze houden ook het vocht in de grond vast, zodat de wortels dat vocht weer kunnen opnemen".
"Ze vormen dus een isolerende laag, laat het dus maar gebeuren en laat ze maar liggen. De enige plek waar je nu wel bladeren zou kunnen ruimen is het gazon. Dat ligt er bij de meesten helemaal vergeeld bij. Als je daar de bladeren weghaalt, kan het vocht makkelijker de bodem indringen en het gazon helpen herstellen".
"Tuinen robuuster maken"
De vraag is: gaat het vanaf nu altijd zo zijn? "Er gaan meer en meer hittegolven op ons afkomen en dus meer en altijd maar langere droogteperiodes. We zullen dus toch wel rekening moeten houden met tuinen die er anders gaan uitzien", zegt Verachtert.
Toch pleit hij er niet voor dat mensen allemaal mediterrane planten in de tuin moeten halen. "We moeten er wel voor zorgen dat onze tuinen robuuster worden. Meer het regenwater in de grond laten infiltreren, zodat er een buffer is. Zo helpen we de planten om de komende jaren sterk door te komen".
