De aanhoudende droogte heeft een grote impact op de bomen in ons land, die door droogtestress zelfs hun bladeren kunnen laten vallen. Dat vertelt ecofysioloog Kathy Steppe. Ze onderzoekt ook welke boomsoorten het beste tegen droge omstandigheden kunnen, al is het volgens haar geen oplossing om enkel nog de meest weerbare bomen aan te planten.
Waarom verliezen sommige bomen nu al bladeren, alsof het herfst is? En welke soorten kunnen het best tegen de droogte?
Giel Bosmans
Gepubliceerd:
Nu ons land opnieuw temperaturen tot boven de 30 graden tegemoetgaat, heb je het misschien al gemerkt: niet alleen de mensen en de dieren, maar ook de planten en bomen krijgen het moeilijk door de hitte.
"We hebben al een uitzonderlijk warme zomer achter de rug", zegt en bio-ingenieur Kathy Steppe van de UGent in De Ochtend. Als onderzoeker houdt zij in de gaten welke impact die hitte op de bomen in ons land heeft.
"Wij meten met sensoren op bomen, voor het netwerk treewatch.net . Op die manier luisteren we naar het verhaal van de bomen en horen we wat ze nu vertellen over de droogte", legt ze uit. "Zo heeft onze universiteit ook een proefbos met beuken en eiken van ongeveer 1,1 hectare. Daar staat een toren van 35 meter hoogte waarmee je ook tot bij de bladeren van de bomen kan komen."
Waarom gaan bomen 'in herfstmodus'?
"We zien vooral dat de coniferen, zoals de spar en de den, het door de hitte moeilijker hebben dan onze bladverliezende bomen", legt Steppe uit. Zo is er door de droogte heel wat schade op kerstboomkwekerijen. "Toch begint de warmte ook op die bladverliezende soorten te wegen, want ook zij zijn vatbaar voor de droogte."
Zo lijken sommige bomen in ons land al bijna 'in herfstmodus', bijvoorbeeld omdat ze bladeren verliezen terwijl het nog volop zomer is. Hoe komt dat precies?
Beluister het volledige gesprek met Kathy Steppe in de Ochtend:
"Bomen lijken misschien statisch, maar vanbinnen zijn ze heel actief en wordt er van alles geregeld", zegt Steppe. "Nu die droogtestress inzet, zien wij binnenin verschillende fenomenen gebeuren."
"Zo krimpt de stam als het ware in, want de boom gebruikt zijn interne reserves, waardoor hij dehydrateert. Als respons daarop zal de boom zijn huidmondjes, gaatjes onderaan de blaadjes om te kunnen transpireren (het verdampen van water), stilletjesaan sluiten om zich te beschermen."
Een embolisme heeft als gevolg dat bladverliezende bomen hun bladeren laten vallen. Alsof het herfst is, al is dat natuurlijk iets anders dan wat er in de herfst gebeurt
Kathy Steppe, ecofysioloog en bio-ingenieur (UGent)
"Als het waterpotentiaal, de maatstaf die aangeeft hoe goed een boom water kan opnemen en verdelen over zijn verschillende delen, negatief wordt, dan kan er lucht in plaats van water in de boom treden. Alle vaatjes waarlangs het water normaal van de wortels naar de bladeren gaat, vullen zich dan met lucht, waardoor het water natuurlijk niet meer in de bladeren geraakt."
"Dat noemen we een embolisme, een hydraulisch falen van de boom. Dat heeft als gevolg dat bladverliezende bomen hun bladeren laten vallen. Alsof het herfst is, al is dat natuurlijk iets anders dan wat er in de herfst gebeurt."
"Eigenlijk is dat een beschermingsmethode van de bomen: door zijn bladeren te laten vallen, beschermt de boom zijn andere structuren, zodat hij volgend jaar toch weer zijn functie kan uitoefenen."
Hoewel het volgens Steppe zeker mogelijk is dat bomen door de hitte afsterven, kan een regenbui een boom in zo'n situatie er wel weer bovenop helpen. "De boom kan dat embolisme 's nachts dan al deels herstellen. Hij neemt dan opnieuw water op in zijn interne reserves, om zijn functie opnieuw te gaan vervullen."
Hoe kunnen we ons voorbereiden op de toekomst?
Als onderzoeker denkt Steppe ook na over hoe we de bossen in ons land kunnen wapenen tegen droogtes en hittegolven in de toekomst.
"We hebben bijvoorbeeld rangschikkingen van welke boomsoorten het beter doen bij droogte dan andere. Zo zien we dat de berk het meest gevoelig is als de droogte inzet. Daarna volgen respectievelijk de beuk, de plataan en de eik."
"Je kan dan denken: 'Als we nieuwe bomen aanplanten, nemen we dan niet beter de soorten die het meest weerbaar zijn tegen de droogte?' Het probleem daarbij is dat die soorten hun ecosysteemdiensten minder goed zullen vervullen als er geen hittegolf is."
Soorten die minder aangepast zijn aan hittegolven, kunnen over het algemeen veel meer transpireren en hebben dus een groter koelend vermogen
Kathy Steppe, ecofysioloog en bio-ingenieur (UGent)
"Denk aan bomen in de stad. Die moeten vooral ook kunnen verkoelen. Soorten die minder aangepast zijn aan hittegolven, kunnen over het algemeen veel meer transpireren en hebben dus een groter koelend vermogen. Wanneer het droog wordt, hebben zij het wel moeilijker om daar lang mee overweg te gaan", legt ze uit.
"Als je bijvoorbeeld soorten die in de zuiderse landen voorkomen naar hier zou halen, zal je zien dat die in natte perioden bijvoorbeeld minder goed kunnen koelen."
Een echte oplossing is er volgens Steppe dus niet. "Het is vooral belangrijk om te monitoren, zeker waar je aan beheer kan doen, zoals bij stambomen. Je kan dan bijvoorbeeld bekijken hoe gestresseerd een boom is. Of checken hoeveel water een boom aan het verbruiken is en berekenen hoeveel water je moet teruggeven, om zijn volledige capaciteit aan koelend vermogen te blijven behouden."
