Het KMSKA, het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen, is bezig met een belangrijke stap in de restauratie van het altaarstuk de 'Aanbidding door de koningen' van Rubens. De restauratoren ontfermen zich nu over de achterkant van het schilderij. Ze verwijderen er houten steunplanken en vervangen die door een aluminium frame. "Zo is er enerzijds voldoende stabiliteit, maar kan het altaarstuk ook voldoende ademen", klinkt het.
"Belangrijke stap in restauratie": KMSKA neemt ook achterkant van topstuk van Rubens onder handen
Lisa Ceuppens
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Het KMSKA in Antwerpen zet een belangrijke stap in de restauratie van Rubens' altaarstuk 'Aanbidding door de koningen': de houten steunplanken aan de achterkant van het schilderij worden vervangen door een aluminium frame dat het paneel stabiliseert én laat ademen.
De schade aan het schilderij is deels te wijten aan ingrepen uit de napoleontische periode, toen planken muurvast werden bevestigd. Restauratiecoördinator Koen Bulckens: "Het paneel kon niet goed meer ademen of bewegen en zo is de verf bovenaan beschadigd geraakt."
Bezoekers kunnen de restauratie live volgen in 'Studio Rubens' in het museum. De volledige restauratie is klaar in de lente of zomer van 2027, wanneer ook de 450e verjaardag van Rubens gevierd wordt.
Rubens schilderde de 'Aanbidding door de koningen' op een groot paneel dat is opgebouwd uit 18 eikenhouten planken die horizontaal op elkaar zijn gestapeld. Het altaarstuk is ongeveer 4,5 meter hoog en 400 kilogram zwaar.
"Die planken zijn verlijmd en vastgezet met pinnen, maar ze hebben natuurlijk extra versteviging nodig. Daarom zie je aan de achterkant nog 5 balken: 2 onderaan en 3 bovenaan", legt Koen Bulckens uit, coördinator van het restauratieproject.
Boomstammen aan achterkant van altaarstuk
"De onderste 2 balken zijn werkelijk boomstammen die Rubens zelf plaatste. Die zijn stevig vastgemaakt, maar laten ook nog beweging toe. Dat is belangrijk, want hout beweegt altijd een beetje mee door schommelingen in de luchtvochtigheid en de temperatuur."
Een paar eeuwen later, tijdens de periode van Napoleon, is er een stuk van de boomstammen bovenaan weggezaagd en vervangen door planken. "Het probleem is dat ze die planken muurvast hebben gezet, waardoor het paneel niet goed meer kon ademen of bewegen en zo is de verf bovenaan het schilderij beschadigd geraakt", zegt Bulckens.
Wat staat er op het altaarstuk 'Aanbidding door de koningen'?
De 'Aanbidding door de koningen' is in 1624 geschilderd door Pieter Paul Rubens. Het werk stond oorspronkelijk in de kerk van de - intussen verdwenen - Sint-Michielsabdij in Antwerpen.
Op het schilderij zie je 3 koningen en hun gevolg die uit het Oosten komen om het pasgeboren kindje Jezus te groeten. Rechts zie je Maria die fier haar kind toont aan de 3 wijzen. "Het is eigenlijk een grote stoet van bezoekers die een pasgeboren kind hulde komt brengen", zegt Bulckens.
Het schilderij is ook bekend door de grote rol die het speelde in het Suske en Wiske-album 'De raap van Rubens' uit 1977.
Houten planken maken plaats voor aluminium
De oorspronkelijke boomstammen blijven behouden, maar de houten planken moeten weg, klinkt het. "We vervangen de planken door een aluminium frame, dat enerzijds voldoende stabiliteit biedt, maar het paneel ook toelaat om te ademen."
Ondertussen is de restauratie bijna een jaar aan de gang, en is ook het schilderij zelf al grotendeels aangepakt. "In een 1e fase hebben we het vernis en de oude overschilderingen verwijderd."
"In een oud schilderij zijn er dikwijls ook barsten in de verflaag. En hier zie je dat op sommige plaatsen de verf echt is losgekomen. Dat zorgt voor een lacune, een stukje waar geen verf meer op het paneel zit."
Die lacunes vullen de restauratoren op. "Vergelijk het met plamuur dat je thuis gebruikt om een gaatje in de bepleistering of pleisterwerk op te vullen. Alles wordt mooi gelijkgetrokken en in een volgend stadium worden die wit gevulde stukjes opnieuw ingeschilderd, of geretoucheerd zoals ze zeggen."
KMSKA zet belangrijke stap in restauratie van topstuk Rubens: "Je kan het hier allemaal op de voet volgen"
Restauratie te volgen in 'Studio Rubens'
Net zoals bij de 'Tronende Madonna' kunnen bezoekers ook nu de voortgang van het restauratieproces volgen in 'Studio Rubens' , het speciaal daarvoor opgerichte restauratie-atelier in de Rubenszaal.
De volledige restauratie zal in de loop van 2027 afgerond zijn. "Ergens in de lente of de zomer is alles klaar. En dat is een bijzonder moment, want dan vieren we ook de 450e verjaardag van Rubens", aldus Bulckens.
Restaurateurs verwijderen planken die 200 jaar geleden vastgeschroefd zijn aan het schilderij
Regionaal nieuws uit Antwerpen
Gepubliceerd:
