De Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Turkse president Recep Tayyip Erdogan liggen opnieuw op ramkoers. Erdogan vaardigde een internationaal aanhoudingsbevel uit tegen Netanyahu, als reactie op de Israëlische entering van een hulpvloot voor Gaza. Netanyahu reageerde door Erdogan een antisemitische dictator te noemen. "Eigenlijk is dit conflict al uit de hand aan het lopen."
Netanyahu en Erdogan botsen steeds harder: kan hun ruzie uitmonden in een militair conflict?
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
De Israëlische entering van een hulpvloot voor Gaza in internationale wateren zet kwaad bloed in Turkije. Tientallen boten met 400 activisten aan boord vertrokken in mei vanuit Turkije richting de Gazastrook om humanitaire hulp te brengen en om de Israëlische blokkade van Gaza onder de aandacht te brengen.
De Israëlische marine onderschepte de vloot in internationale wateren, voordat de boten Gaza konden bereiken. De opvarenden werden opgepakt en naar Israël gebracht. Verschillende opvarenden vertelden achteraf verhalen over mishandeling in de Israëlische gevangenissen.
Pijnlijke herinneringen
In Turkije roept de hele kwestie nare herinneringen op aan de Mavi Marmara, een Turks schip dat in 2010 al eens met pro-Palestijnse activisten en hulpgoederen de Gazastrook probeerde te bereiken. Israëlische commando's enterden het schip in internationale wateren. Daarbij werden 9 activisten gedood, onder wie 8 Turkse burgers.
Erdogan reageerde toen bijzonder hard. De diplomatieke en militaire samenwerking tussen Turkije en Israël werd vervolgens sterk afgebouwd. Die gebeurtenis zit nog altijd diep in het Turkse geheugen. En dat verklaart waarom de huidige Gaza-vloot zo gevoelig ligt.
Antisemitische dictator
Ook nu veroorzaakt de entering van de hulpvloot een stevige diplomatieke reactie vanuit Ankara. President Erdogan kondigde vandaag aan dat hij een aanhoudingsbevel uitvaardigt tegen Netanyahu.
Turkije wil , de internationale politiedienst, vragen om het aanhoudingsbevel internationaal te verspreiden. Dat betekent dat andere landen gevraagd worden Netanyahu te arresteren als hij daar voet aan wal zet.
Netanyahu reageert fel en noemt de Turkse president Erdogan niets minder dan een antisemitische dictator.
Daarmee lijken beide leiders opnieuw op ramkoers en de grote vraag die momenteel boven het Midden-Oosten hangt is: kan de ruzie tussen Turkije en Israël verder escaleren tot een militair conflict?
Oorlog is mogelijk
"Eigenlijk is het al zover geëscaleerd", zegt Dries Lesage. Hij is professor Internationale Politiek aan de en volgt Turkije al jaren op de voet. "Vorige week heeft Netanyahu een vliegveld in Syrië aangevallen waar ook Turken waren."
Netanyahu heeft de Israëlische aanval op de Syrische luchtmachtbasis Abu al-Duhur expliciet gekoppeld aan de mogelijke aanwezigheid van Turkse militairen daar. Hij zei dat Israël een boodschap aan Turkije had gestuurd en dat Israël geen Turkse militaire aanwezigheid ten zuiden van Aleppo zal tolereren.
"Hoewel het op dit moment nog binnen de perken blijft, gaat Israël dus wel al over tot daadwerkelijk geweld." Lesage sluit een direct militair treffen in de toekomst dan ook niet uit. "Theoretisch is een gewapend conflict tussen Israël en Turkije mogelijk", zegt hij. "Uitgevochten op Syrische bodem bijvoorbeeld."
Toch denkt hij dat beide partijen een totale escalatie zullen proberen te vermijden. Voor Turkije zou een oorlog rampzalig zijn, zowel militair als economisch, en ook voor Israël zijn de risico's enorm. "Zo'n conflict zou het land nog verder in het defensief en in de marginaliteit duwen."
Bovendien heeft de Amerikaanse regering-Trump al laten weten niet gediend te zijn van Israëlische provocaties tegen Turkse belangen in Syrië. "Dat is toch een duidelijk signaal? De Amerikaanse president Donald Trump staat niet langer onvoorwaardelijk aan de kant van Netanyahu."
Achterban
Dat de ruzie juist op dit moment zo hoog oploopt, heeft alles te maken met de naderende verkiezingen en de politieke overlevingsstrijd van beide regeringsleiders.
Aan de Israëlische kant spelen de naderende verkiezingen een grote rol in de harde opstelling van de premier. "Dit heeft te maken met de verkiezingen in Israël die eraan komen in oktober, waar Netanyahu zich heel stoer wil opstellen tegenover Turkije."
Aan de Turkse kant moet president Erdogan gehoor geven aan de sterke sentimenten die er leven onder de bevolking. "De Israëlische oorlog tegen de Palestijnen is in Turkije bij de bevolking een heel belangrijk en gevoelig thema. Daar wil Erdogan nu op inspelen."
Het steunen van een internationaal arrestatiebevel is voor Erdogan dan ook een politiek veilige manier om hard stelling te nemen zonder direct militair in te hoeven grijpen.
Turkije als grootmacht
Onder de harde retoriek schuilt volgens Lesage een veel diepere angst binnen de Israëlische politiek en veiligheidsdiensten. Turkije wordt in Tel Aviv niet langer gezien als een gewone regionale concurrent, maar als een mogelijke existentiële dreiging.
"In Israël wordt openlijk gezegd: ‘Turkije, dat wordt een tweede Iran’", zegt Lesage.
Die vrees wordt gevoed door de groeiende militaire slagkracht van Turkije en de defensiesamenwerking die het land in de regio aangaat.
Lesage verwijst daarbij naar het Mekka-akkoord, een nieuw defensiepact dat Turkije, Saudi-Arabië en Pakistan in Mekka hebben ondertekend. De kern is: een aanval op 1 van de 3 landen wordt beschouwd als een aanval op alle drie. Het lijkt daarmee op het principe van artikel 5 van de .
Tegelijk ziet Israël hoe islamitische landen in de regio nauwer beginnen samen te werken. "De islamitische wereld, of de regio, begint duidelijker een front te vormen tegen Israël", merkt Lesage op.
