De Belgische economische delegatie, onder leiding van koningin Mathilde, bezoekt vandaag Baykar, de Turkse dronebouwer die is uitgegroeid tot een belangrijke speler op de internationale defensiemarkt. In een tijd van groeiende aandacht voor strategische autonomie en defensie-investeringen is het bedrijf een relevante, maar ook gevoelige gesprekspartner.
Koningin Mathilde bezoekt 'Elon Musk van Turkije', één van 's werelds machtigste dronebouwers
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Een Belgische economische delegatie onder leiding van koningin Mathilde bezoekt vandaag Baykar, de Turkse dronebouwer achter de Bayraktar TB2 – een drone die al meer dan een miljoen vlieguren heeft gevlogen en ingezet werd in conflicten in Oekraïne, Libië en Azerbeidzjan.
Baykar groeide uit van een Turks auto-onderdelenbedrijf tot een wereldspeler in militaire dronetechnologie, gedreven door de visie van Selçuk Bayraktar: technologische onafhankelijkheid als strategische noodzaak in plaats van afhankelijkheid van buitenlandse wapensystemen.
Het bedrijf zet technologie in als geopolitiek instrument – goedkopere en toegankelijkere drones zonder strenge voorwaarden vullen een leegte op die westerse grootmachten laten liggen, en via samenwerkingen in onder meer Polen en Italië verankert Baykar zich steeds dieper in het Europese defensie-ecosysteem.
Selçuk Bayraktar is amper 25 wanneer hij aan enkele sceptische Turkse legergeneraals een ambitieus plan voorstelt. "Stop met het aankopen van peperdure westerse wapensystemen en zet in op eigen drone-ontwikkeling", zegt hij naar verluidt tegen zijn publiek. Binnen 5 jaar, zo stelt hij, zal Turkije aan de wereldtop staan.
Dat idee komt niet uit de lucht vallen. Tijdens zijn studies in de Verenigde Staten, aan topuniversiteiten zoals de University of Pennsylvania en , verdiepte Bayraktar zich in luchtvaarttechnologie. Daar groeide zijn overtuiging dat drones een sleutelrol zouden spelen in de oorlogsvoering van de toekomst.
Al vroeg tekent zich een duidelijke missie af: van Turkije een wereldspeler maken in dronetechnologie, zonder afhankelijk te zijn van het buitenland.
'Elon Musk van Turkije'
De basis voor die ambitie wordt gelegd door zijn vader, Özdemir Bayraktar, die in 1984 het bedrijf Baykar opricht als producent van auto-onderdelen, zoals ruitenwissers, motorcomponenten en pompen. Van drones of militaire toepassingen is dan nog geen sprake.
Toch zit de kern van wat zou volgen al in de bedrijfsfilosofie vervat: zelfredzaamheid en technologische onafhankelijkheid. Özdemir Bayraktar wil dat Turkije minder afhankelijk zou zijn van buitenlandse technologie .
Al snel groeit zijn zoon Selçuk uit tot het gezicht van het bedrijf. In eigen land wordt Selçuk vaak omschreven als de 'Elon Musk van Turkije', een verwijzing naar zijn technologische kennis en ambitieuze plannen, die deels gebaseerd zijn op de bedrijfsfilosofie van zijn vader.
Tijdens zijn studies uitte Selçuk Bayraktar al kritiek op buitenlandse afhankelijkheid. Hij liet zich beïnvloeden door denkers als , die scherp uithaalden naar westerse militaire interventies.
Op het eerste gezicht lijkt die achtergrond moeilijk te rijmen met zijn huidige rol aan het hoofd van een defensiebedrijf: een ingenieur die zelf militaire technologie ontwikkelt, maar tegelijk kritisch staat tegenover de geopolitieke machtsstructuren waarin die wordt ingezet.
Toch zit daar net de kern van zijn denken. Voor Bayraktar is technologische onafhankelijkheid geen ideologisch standpunt, maar een strategische noodzaak. Dat zegt hij verschillende keren tegen de Turkse pers . Wie niet afhankelijk wil zijn van buitenlandse militaire macht, moet die technologie zelf kunnen ontwikkelen. Die overtuiging vormt de basis van zijn werk.
Schoonzoon van president Erdogan
De snelle groei van Baykar in de jaren daarna roept onvermijdelijk vragen op. Zeker omdat Selçuk Bayraktar in 2016 trouwt met de dochter van de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan en het bedrijf geleid wordt door familieleden (zijn broer Haluk staat in voor de operationele leiding). Kritiek op mogelijke belangenvermenging en politieke bevoordeling klinkt dan ook luid.
Maar wie naar de tijdslijn kijkt, ziet dat de technologische visie en de strategische richting al lang vóór die familiebanden aanwezig waren. Denk aan de toespraak die hij gaf aan de Turkse generaals, 11 jaar voor er sprake was van het huwelijk. Hoewel het huwelijk voor Selçuk ongetwijfeld deuren heeft geopend, waren de visie en de technologische inzichten er lang voor er sprake was van politieke familiebanden.
Baykar probeert zich bewust te positioneren buiten het klassieke politieke debat, onder meer via de organisatie van Teknofest, een groots luchtvaart- en technologie-evenement dat miljoenen bezoekers aantrekt. Daarmee profileert het bedrijf zich als onderdeel van een 'technonationalistische' beweging, die zich richt op technologische vooruitgang in plaats van dagelijkse politiek.
Opvallend is hoe dat evenement de diepe breuklijnen in de Turkse samenleving overstijgt. Dat vertelt onder meer onderzoekster Diğdem Soyaltın-Colella (Universiteit van Aberdeen) aan Turkse media .
Waar seculiere stedelijke ingenieurs vooral gefascineerd zijn door de technologische prestaties, zien conservatieve groepen het als bewijs van herwonnen nationale kracht. Technologie wordt zo een gedeeld symbool van trots.
Die symbolische laag wordt nog sterker in projecten zoals Kızılelma, een onbemande straaljager in ontwikkeling. De naam 'rode appel' verwijst naar een mythisch en bijna onbereikbaar ideaal uit de Turkse traditie, en lijkt dus geen toevallige keuze.
Baykar herschrijft spelregels
Maar uiteindelijk draait het niet alleen om symboliek. De echte impact zit in de hardware die deze ideeën concreet maakt. Het vlaggenschip is de Bayraktar TB2, een drone die de spelregels van moderne oorlogsvoering mee heeft veranderd. Tegen eind 2024 waren er al honderden geproduceerd, samen goed voor meer dan een miljoen vlieguren.
Waar traditionele straaljagers snel toeslaan en weer verdwijnen, kan deze drone tot meer dan een boven een conflictgebied blijven hangen. Zonder piloot die vermoeid raakt, zonder de beperkingen van bemande missies. Het resultaat is een constante, bijna onzichtbare dreiging.
Opvallend genoeg kwam de versnelling in die ontwikkeling niet voort uit een technologische doorbraak, maar uit politieke beperkingen. Toen de Verenigde Staten weigerden om bewapende drones te leveren, werd dat aanvankelijk gezien als een blokkade. In werkelijkheid werkte het als een katalysator: het maakte pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers is.
Het resultaat is meer dan een succesvol product. Het past in wat militaire strategen de 'Revolution in Military Affairs' noemen: een verschuiving waarbij kleinere landen plots toegang krijgen tot luchtmachtcapaciteiten die vroeger enkel voor grootmachten waren weggelegd.
Goedkopere, efficiënte drones kunnen bestaande machtsverhoudingen doorbreken en traditionele militaire hiërarchieën op hun kop zetten.
Dronediplomatie
Wat verder duidelijk wordt, is dat Baykar niet gewoon een wapenfabrikant is die "aan de hoogste bieder verkoopt". Het gaat verder dan dat. Dit is drone-diplomatie: technologie als geopolitiek instrument.
Landen in Afrika en Centraal-Azië kiezen vaak voor Turkse drones, omdat ze een soort middenweg bieden. Ze zijn goedkoper en toegankelijker dan westerse systemen, en tegelijk minder politiek beladen dan bijvoorbeeld Russische of Iraanse wapens.
Bovendien hangen er veel minder strikte voorwaarden aan vast, zoals mensenrechtenclausules of zware controlemechanismen. Daardoor vullen ze een leegte op die andere grootmachten laten liggen.
Drones van Baykar zijn onder meer beland in Oekraïne , om te gebruiken tegen de Russische troepen, of bij fracties in de Libische burgeroorlog. Ook aan militaire regimes in Mali, Niger of Burkina Faso werden toestellen geleverd.
Azerbeidzjan gebruikte de drones dan weer in de oorlog tegen Armenië. Er is vooralsnog geen bewijs dat Baykar levert aan officieel gesanctioneerde staten, wel vond er export plaats naar landen met conflicten of autoritaire regimes.
Dat is niet illegaal, maar soms wel politiek controversieel. Zeker in de Europese Unie, waar wapenexportregels erg streng zijn.
Maar het blijft niet bij die regio’s. Ook Europa raakt intussen steeds nauwer betrokken. Toen Polen als -lid als eerste de TB2-drones aankocht, was dat een duidelijk signaal: dit is geen 'alternatieve' technologie meer, maar een systeem dat binnen de westerse defensiestructuur wordt geaccepteerd.
Daarna zie je hoe Baykar geleidelijk voet aan wal krijgt in Europa, via samenwerkingen en industriële projecten, onder meer in Italië. Dat is strategisch doordacht: door productie en ontwikkeling deels naar Europa te verplaatsen, verschuift het bedrijf van een externe leverancier naar een speler die ingebed raakt in het Europese defensie-ecosysteem zelf.
Wat je dus ziet, is geen klassieke exportstrategie, maar eerder een vorm van geopolitieke verankering: technologie wordt ingezet als hefboom voor nationale autonomie en strategische invloed.
Net daarom is de economische missie van België zo interessant: ze speelt zich niet langer af in een klassieke context van puur handel drijven, maar in een wereld waar technologie, defensie en geopolitiek steeds sterker met elkaar verweven zijn.
Gesprekken met bedrijven zoals Baykar gaan dus niet enkel over export of samenwerking op korte termijn, maar over bredere vragen rond strategische afhankelijkheid, industriële verankering en invloedssferen.
