OCAD verspreidt brochure over nihilistisch extremisme: "Kwetsbare jongeren worden online gemanipuleerd"

De brochure werd bij het begin van de zomer al verspreid naar de deelstaten, die bevoegd zijn voor preventie. Maar nu het schooljaar bijna begint, vraagt het OCAD opnieuw aandacht voor het fenomeen. 

Nihilistisch extremisme kwam ook al aan bod in het jongste jaarrapport. Daarin stelt het OCAD dat het fenomeen vrij uitzonderlijk is, maar wel bijzondere aandacht verdient, omdat er mogelijk sprake is van onderdetectie. 

Volgens cijfers van juni 2026 staan 6 personen met een link naar nihilistisch extremisme onder prioritair toezicht in de databank 'Terrorisme, Extremisme en Radicalisering'. Ter vergelijking: 446 personen worden opgevolgd voor islamistisch extremisme en 47 voor rechts-extremisme.

In maart van dit jaar werd een minderjarige uit Oost-Vlaanderen geïnterneerd voor zijn rol in een sadistisch online netwerk.

Volgens het OCAD onderscheidt nihilistisch extremisme zich van klassieke vormen van extremisme doordat het niet vertrekt van politieke, religieuze of maatschappelijke doelstellingen. In plaats daarvan staat een wereldbeeld centraal dat gekenmerkt wordt door zinloosheid, vernietiging en ontwrichting.

Binnen online netwerken worden geweld, vernedering, zelfbeschadiging en maatschappelijke chaos verheerlijkt of genormaliseerd. Het meest bekend zijn de zogenoemde 'Com-netwerken' of '764-groeperingen'. 

De brochure beschrijft hoe dergelijke netwerken vooral online actief zijn en geen duidelijke organisatiestructuur hebben. Ze bestaan uit losse groepen en subculturen waarvan leden zich tussen verschillende netwerken bewegen.

Volgens het OCAD worden jongeren er soms stapsgewijs geradicaliseerd via memes, provocerende humor, gewelddadige beeldcultuur en gesloten online gemeenschappen. 

Een opvallend kenmerk van het fenomeen is dat de grens tussen slachtoffer- en daderschap kan vervagen. Jongeren worden volgens het OCAD vaak eerst geselecteerd op basis van kwetsbaarheden zoals psychische problemen, sociaal isolement of identiteitsvragen.

Vervolgens kunnen daders een vertrouwensrelatie opbouwen en slachtoffers onder druk zetten om zichzelf of anderen schade toe te brengen. In sommige gevallen worden jongeren ook gedwongen om andere slachtoffers te ronselen of schadelijk gedrag te stellen.

Het OCAD wijst erop dat de meeste rekrutering gebeurt via populaire online omgevingen zoals Instagram, TikTok, Snapchat, Discord, Roblox of Fortnite. Vooral minderjarigen tussen 8 en 17 jaar zouden geviseerd worden. 

Hoewel het fenomeen zich vooral online afspeelt, kunnen er ook zware gevolgen zijn in de 'echte' wereld. De brochure noemt onder meer zelfverwonding, geweld tegen anderen, dierenmishandeling, brandstichting en andere vormen van ernstig grensoverschrijdend gedrag als mogelijke uitingen.

Volgens directeur Gert Vercauteren vonden in het buitenland al gewelddadige incidenten plaats bij scholen die met nihilistisch extremisme in verband werden gebracht.

De brochure is bedoeld voor professionals uit het onderwijs, het jeugdwerk, de welzijnssector en de geestelijke gezondheidszorg. Ze bevat een overzicht van mogelijke online en offline signalen die kunnen wijzen op betrokkenheid bij nihilistisch extremisme, met ook aanbevelingen voor verdere opvolging.

Met de brochure wil het OCAD de kennis over het fenomeen vergroten en professionals helpen om signalen sneller te herkennen. 'Het fenomeen treft vooral jonge, kwetsbare personen, ontstaat online en kent geen grenzen", stelt directeur Vercauteren. "Wat vandaag elders gebeurt, kan morgen hier gevolgen hebben."