"Ongeziene politieke crisis": hoe oproep van oud-minister Fedorov tot verkiezingen president Zelensky in lastig parket brengt

Het was een opvallende video van Mychailo Fedorov, de Oekraïense oud-minister van Defensie, die gisteren op YouTube verscheen. Daarin roept hij op nieuwe verkiezingen te houden in Oekraïne, omdat er een einde moet komen aan het slechte leiderschap van het land. Daarmee keert hij zich rechtstreeks tegen zijn voormalige baas, de Oekraïense president Volodymyr Zelensky.

Zelensky heeft nog niet gereageerd op de video, maar Fedorov is al sinds zijn ontslag als minister een luis in de pels van de president. Fedorov was dan ook bijzonder populair: in slechts enkele maanden tijd slaagde hij erin het leger performanter te maken en een grote omschakeling te maken naar drones, wat heel wat levens heeft gespaard.

Toch kreeg Fedorov zijn ontslag, onder meer door ruzies met de opperbevelhebber van het leger, Oleksandr Syrsky. Sindsdien komen duizenden Oekraïners op straat om de terugkeer van Fedorov te eisen.

"Het lijkt erop dat Zelensky met het ontslag van Fedorov een ongeziene politieke crisis heeft ontketend." Dat zegt Marijn Trio in Terzake, als Oekraïne- en Ruslandkenner van VRT NWS. 

"Zoals gezegd, was Fedorov als minister van Defensie een populaire figuur. Hij kreeg een reputatie als vernieuwer, iemand die frisse ideeën had. Door zijn ontslag lijkt hij nóg populairder te zijn."

"Uit een recente peiling blijkt dat hij heel wat vertrouwen krijgt, onder meer van de jonge mensen en vele veteranen die de laatste tijd voor hem op straat komen. Als er verkiezingen zouden komen, zou hij in een tweede ronde kunnen winnen van Zelensky. Ik vermoed dat hij met zijn video nu gebruik wil maken van het momentum."

De vraag is hoe lang dat momentum nog zal duren. Uit berichten op sociale media blijkt dat de organisator van de protesten de demonstraties wil neerleggen. Volgens de organisator hebben de protesten hun doel bereikt. Hij wenst de nieuwe minister van Defensie Jevhen Chmara veel succes. "Deze protesten eisten verandering, ze gingen niet over specifieke persoonlijkheden", klinkt het.

Het is toch enigszins duidelijk: de populariteit van Zelensky heeft een knauw gekregen. "Zo'n 60 procent van de Oekraïners heeft nog steeds vertrouwen in Zelensky, wat veel is na zo lang aan de macht te zijn, maar door het ontslag is er toch een deukje te zien."

Volgens Trio koesterde Fedorov nog lange tijd de hoop dat hij opnieuw tot minister van Defensie zou worden benoemd. Dat vandaag een nieuwe minister is goedgekeurd door het parlement, bleek de finale breuk.

"Fedorov verandert nu het geweer van schouder en valt de president en zijn regering frontaal aan, ook al noemt hij Zelensky niet rechtstreeks bij naam. Voor het eerst sinds de start van de oorlog staat dus een politieke tegenstander op: tot nu toe was de consensus dat er door de oorlog geen ruimte is voor politieke strubbelingen."

"Mijn ervaring is dat de Oekraïners zeggen: 'We zullen na de oorlog over Zelensky oordelen'. Toch vertolkt Fedorov een vraag die bij een deel van de bevolking leeft, zoals de jonge mensen die steeds meer interesse tonen in de politiek en veteranen die een nieuwe stijl willen: 'Doet Zelensky er nog alles aan om de oorlog te winnen'?"

"Ze geloven dat zijn aandacht niet 100 procent gericht is op de overwinning, dat hij ook afgeleid is door zijn populariteit, of dat hij zich voorbereidt op verkiezingen die misschien niet zullen plaatsvinden. Volgens die Oekraïners is er een patroon: iemand die Zelensky dreigt te overschaduwen, wordt aan de kant geschoven. Dat gebeurde met de populaire opperbevelhebber Zaloezjny in 2024 en met het hoofd van de militaire inlichtingendienst, Boedanov, begin dit jaar."

"Juridisch gezien is dat niet mogelijk, vanwege de staat van beleg. Het zou volgens het Oekraïense recht ongrondwettelijk zijn om verkiezingen te houden als het land in oorlog is. Die wet kan wel worden aangepast."

"Verder zijn er zorgen over de veiligheid. Het land bevindt zich in oorlog, er zijn ook dagelijks bombardementen doorheen Oekraïne."

"Tot slot is er ook het praktische van verkiezingen: iedereen naar de stembus krijgen. Er zijn zeker 1 miljoen militairen die zich aan het front bevinden. Die kan je niet zomaar naar de steden halen om even te stemmen."

"Er zitten zeker 4,5 miljoen Oekraïners in het buitenland en nog eens 4 miljoen mensen zijn op de vlucht in eigen land. 20 procent van het land is ook bezet door Rusland, dus dat zijn heel wat mensen die moeilijk te bereiken zijn voor verkiezingen."

"In het Kremlin zullen ze zich zo goed als zeker in de handen wrijven, net zoals bij elke andere politieke strubbeling of openlijke ruzie."

Trio wijst ook op de corruptieschandalen die de laatste tijd naar boven komen. Zelensky heeft net nog een van zijn belangrijkste adviseurs ontslagen, nadat anticorruptie-eenheden eerder vandaag haar woning hadden doorzocht. Het gaat om Iryna Moedra, de vicekabinetschef van Zelensky.

Volgens het Nationale Anti-Corruptiebureau in Oekraïne was ze mogelijk betrokken bij een witwasoperatie, ter waarde van bijna 3 miljoen euro. Ook een voormalig parlementslid, het hoofd van een staatsbank en het hoofd van het toezichtscomité van de bank zijn verdacht in het onderzoek.

"Zelensky heeft Moedra wel meteen ontslagen, maar het is ook het zoveelste corruptieonderzoek naar mensen binnen zijn entourage", legt Trio uit. "Dat straalt ook op hem af."

"De vraag is nu of Fedorov zich echt als uitdager opwerpt, als een soort nieuwe leider van de Oekraïense oppositie en van de mensen die op straat komen? Gaat hij ook echt nog met plannen en een specifieke visie naar voren komen? Want voorlopig blijft hij daar bijzonder vaag over."