Zelensky biedt ontslagen Fedorov meerdere nieuwe functies aan, maar die weigert ze allemaal: "Hij heeft dit zwaar onderschat"

Vorige week woensdag ontsloeg de Oekraïense president Zelensky zijn minister van Defensie, Mychajlo Fedorov. Tot grote woede, zo bleek algauw, van heel wat Oekraïners.

Dagenlang trokken er duizenden boze Oekraïners door de straten om de terugkeer van Fedorov te eisen. Tegelijk wilden ze het vertrek van de opperbevelhebber van het leger Oleksandr Syrsky, die met Fedorov in de clinch lag.

Eergisteren besloot Zelensky om de betogers gedeeltelijk hun zin te geven. Syrsky werd ontslagen als opperbevelhebber en vervangen door de veel jongere en modernere Mychajlo Drapaty.

"Zelensky heeft ongetwijfeld gehoopt dat het ontslag van Syrsky de gemoederen zou bedaren", zegt geopolitiek expert Jan Balliauw. "Maar als we zien dat er alweer nieuwe protesten gepland staan, dan is het erg twijfelachtig of het protest zal verstommen voor Fedorov opnieuw minister van Defensie is."

"Mychajlo Fedorov was bezig met grote hervormingen", gaat Jan Balliauw verder, "en dat lag heel gevoelig. Zo wilde hij bijvoorbeeld transparantere procedures bij militaire aankopen, zeer tot ongenoegen van de defensiebedrijven en de legertop. Ook Syrsky was daar niet blij mee en zo kwamen ze met elkaar in conflict."

Maar er was meer. "Fedorov wilde ook echt het leger hervormen en van een verticale bevelstructuur overschakelen naar een meer horizontale aansturing met meer inbreng van de legereenheden op het terrein. Ook dat lag moeilijk voor de eerder traditionele Syrsky. En tot slot: volgens Fedorov moest het leger zorgvuldiger omspringen met mensenlevens en meer gebruikmaken van technologie om de vijand te bestrijden."

Al die dingen, gekoppeld aan het feit dat er ook aan het front en diep in Rusland plots succesvolle aanvallen werden uitgevoerd, hebben Fedorov in amper 6 maanden tijd heel erg populair gemaakt bij de Oekraïners. "En dat heeft Zelensky zwaar onderschat," aldus Jan Balliauw.

Het is overigens niet voor het eerst dat Zelensky een dergelijke inschattingsfout maakt. Vorige zomer liepen de Oekraïense straten ook al eens vol, toen om de inperking van de anticorruptiediensten aan te klagen. Ook toen trok Zelensky de beslissing in.

Nog pijnlijker werd het toen de betogers enkele maanden later ook het aftreden van Zelensky's stafchef Andri Jermak eisten. Die werd namelijk verdacht van corruptie en de betogers gingen ervan uit dat hij achter de poging zat om de anticorruptiediensten te beknotten. En dat deed de volkswoede uiteraard nog toenemen.

Uiteindelijk moest Jermak eind november vorig jaar opstappen, maar dat dus wel pas nadat Zelensky hem maandenlang de hand boven het hoofd gehouden had.

"Het valt niet te ontkennen dat Zelensky soms fouten maakt en een beetje te veel met zijn eigen positie bezig lijkt", zegt Jan Balliauw, "maar tegelijk is het ook zo dat hij ze aan het einde van de rit toch ook altijd weer rechtzet. Hij is heel erg gevoelig voor dit soort volksprotest."

Zelensky is natuurlijk ook een president die noodgedwongen verlengingen speelt. Hij werd verkozen op 21 april 2019 en legde de eed af op 20 mei van dat jaar. Zijn ambtstermijn van 5 jaar is dan ook al met ruim 2 jaar overschreden intussen. Maakt dat hem misschien zo kwetsbaar voor de volkswoede?

"Die overschrijding van zijn ambtstermijn heeft hij natuurlijk nooit zelf gewild," zegt Jan Balliauw. "In oorlogstijd kun je nu eenmaal geen verkiezingen organiseren, dus doet hij noodgedwongen voort."

"Maar het is wel zo dat het volksprotest als het ware een alternatieve uitoefening van de democratie is geworden het voorbije jaar. Door massaal op straat te komen, iets wat in oorlogstijd echt niet zo vanzelfsprekend is trouwens, dwingen de Oekraïners hun president tot bijsturingen. En tot nader order stuurt hij ook daadwerkelijk bij."

En voor alle duidelijkheid: Zelensky heeft de steun van vriend en vijand in deze oorlogstijden.

"Ik heb de voorbije jaren met heel veel mensen gesproken", zegt Balliauw, "ook met politieke tegenstanders van Zelensky en allemaal staan ze in deze oorlogstijden onverkort achter hun president".

Hij gaat door: "Niemand, ook Fedorov niet, zal het in zijn hoofd halen om nu de positie van Zelensky in vraag te stellen. Wie zich nu met politieke spelletjes zou bezighouden, zou trouwens ongetwijfeld meteen de steun van het volk verliezen." 

Maar toch: als Fedorov zijn post als minister van Defensie zou terugkrijgen, is dat toch een enorme overwinning? En omgekeerd ook een nederlaag voor president Zelensky?

"Als Fedorov terugkeert als minister van Defensie is dat inderdaad een enorme overwinning voor hem", zegt Jan Balliauw. "Dat zou betekenen dat zijn visie op het leger en het voortzetten van de oorlog het gehaald hebben en dat is niet niks." 

Bovendien is het zeker ook zo dat Fedorov door heel deze affaire alleen maar populairder is geworden. Uit een recente poll die 2 dagen geleden verscheen, blijkt dat het vertrouwen in Fedorov de voorbije week is gegroeid van 35 naar 65 procent. Dat wil zeggen dat 65 procent van de Oekraïners op dit moment vertrouwen in hem heeft.

"Maar Valeri Zaloezjny, bijvoorbeeld, die tot 2024 de opperbevelhebber van het Oekraïense leger was, staat helemaal boven aan die lijst met een score van 70 procent", vult Jan Balliauw aan. "En Zelensky zelf staat pas op plaats 4 met een score van 59 procent. Op zich zegt dat allemaal niet zoveel, omdat iedereen in deze oorlogstijden toch pal achter de president zal blijven staan."

Het is natuurlijk ook zo dat de meeste Oekraïners wel iets anders aan hun hoofd hebben dezer dagen.

"Met nagenoeg dagelijks raketten en drones die overal in het land inslaan, zijn de Oekraïners echt niet bezig met politieke spelletjes," aldus Balliauw. "Zelfs in de zomermaanden trekt de oorlog alle aandacht naar zich toe en als het over enkele maanden weer kouder en donkerder begint te worden, zal dat nog meer het geval zijn."

"Hoe komen we de dag door en daarna de nacht? Is er elektriciteit? Hebben we nog stromend water? En binnenkort: is er verwarming? Dat zijn de vragen waarmee de Oekraïners dagelijks geconfronteerd worden. Niet wanneer de volgende verkiezingen zullen zijn of wie de populairste politicus is."