Minister van Digitalisering, Vanessa Matz (Les Engagés), werkt aan een systeem om cyberpesters te bannen van sociale media. Extra maatregelen zijn een goede zaak, maar er zijn nog heel wat bedenkingen, zegt professor Communicatiewetenschappen Heidi Vandebosch. "Socialemediaplatformen hebben het nu al moeilijk met jongeren effectief te weren."
Minister Matz werkt aan systeem om cyberpesters te bannen van sociale media, maar is dat realistisch?
Joppe De Hert
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Minister van Digitalisering Vanessa Matz werkt aan een wet die cyberpesters tijdelijk kan bannen van sociale media.
Professor Communicatiewetenschappen Heidi Vandebosch (UAntwerpen) plaatst vraagtekens bij de haalbaarheid.
"Die platformen vinden het niet makkelijk om jongeren effectief te weren. De vraag is dus in welke mate die regels of straffen afdwingbaar zijn voor daders", zegt ze.
Vandebosch vermoedt dat de regering vooral een signaal wil geven. "Politici willen sociale media strenger controleren."
Minister van D, Vanessa Matz () kondigde de minister gisteren aan dat ze cyberpesters wil bannen van sociale media. Ze vergelijkt het systeem met het krijgen van een tijdelijk rijverbod.
"Wanneer een automobilist een ernstige overtreding begaat, kan de rechter zijn straf koppelen aan een tijdelijk rijverbod. Op dezelfde manier zou iemand die sociale media gebruikt om een ernstig misdrijf te plegen, tijdelijk van die platforms kunnen worden verbannen", aldus de minister.
Ze heeft het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie () om advies gevraagd over de concrete uitvoering. "Digitale uitsluiting kan een belangrijke stap vooruit betekenen in ons juridisch arsenaal."
"Het vormt een aanvulling op het beëindigen van kwaadwillige anonimiteit en sluit perfect aan bij de uitdagingen van onze digitale samenleving. Maar het moet bovenal bijdragen aan een veiliger internet voor iedereen."
Realistisch plan?
Socialemediaplatformen leggen op basis van hun gebruiksvoorwaarden zelf maatregelen op aan cyberpesters. Maar de laatste tijd nemen ook meer landen maatregelen tegen sociale media. Australië werd bijvoorbeeld het eerste land dat sociale media voor jongeren onder 16 jaar verbiedt.
"Je ziet nu al dat het voor die platformen moeilijk is om een verbod op te leggen", zegt Heidi Vandebosch, professor Communicatiewetenschappen aan de Universiteit Antwerpen, die gespecialiseerd is in cyberpesten. "Die platformen vinden het niet makkelijk om jongeren effectief te weren", vertelt ze in De Ochtend op Radio 1.
Kunnen we cyberpestende gebruikers van sociale media weren?
Via familieleden of andere achterpoortjes vinden jongeren manieren om toch op sociale media te blijven. En dan gaat het hier over maatregelen voor alle socialemediagebruikers, niet alleen voor cyberpesters.
"De vraag is dus in welke mate die regels of straffen afdwingbaar zijn voor daders. Is zo'n plan praktisch haalbaar en controleerbaar?"
En dat is niet de enige vraag die Vandebosch zich stelt. "Zo'n verbod zou dan gelden voor een bepaald platform. De minister vergelijkt het met een rijverbod, maar eigenlijk gaat het dan over een verbod om in een bepaalde straat te rijden."
"In onderzoek naar online haatspraak, waar grote profielen of influencers dan een tijdelijk verbod krijgen op een platform, zien we dat die op een ander platform verdergaan. Er zijn zoveel communicatiemiddelen om een slachtoffer op een andere manier te belagen."
Inspiratie uit Frankrijk
De minister heeft voor haar plan de mosterd gehaald in Frankrijk. Daar zijn 2 streamers veroordeeld voor online geweld en vernederingen die voorafgingen aan de dood van Jean Pormanove. Als straf worden ze 6 maanden verbannen van sociale media op basis van een 2 jaar oude wet.
Zo'n wet werkt niet voor iedereen, denkt Vandebosch. "Als je als gewone gebruiker zo'n tijdje wordt verbannen, heeft dat wellicht niet zo'n groot effect op die persoon. Het is wel anders voor mensen voor wie sociale media ook een bron van inkomsten zijn. Op die profielen kan het wel een impact hebben."
Vandebosch benadrukt ook dat het om een tijdelijke maatregel gaat. "Het zorgt wel voor een daling op het platform, als een persoon geweerd wordt die veel haat verspreidt. Maar het verbod in Frankrijk is beperkt tot 6 maanden. Nadien kan iemand terugkomen en zijn of haar activiteiten hernemen."
Het opsporen van daders is 1 zaak, maar er moet ook een traject komen om dit gedrag aan te pakken
Heidi Vandebosch
Al wil onze federale regering nog een extra stap zetten en slachtoffers van online pesten de identiteit van daders geven. "Mensen gaan dan misschien 2 keer nadenken, doordat wat online gebeurt echt wel consequenties heeft en dat de anonimiteit kan worden opgeheven."
"Anderzijds zijn er ook hier weer praktische bedenkingen. Wie gaat dat controleren? Wie gaat die gegevens opvragen? Het opsporen van daders is 1 zaak, maar nadien moet er ook een traject komen om dit soort gedrag op een effectieve manier aan te pakken."
Signaal naar socialemediabedrijven
De professor Communicatiewetenschappen vermoedt dan ook dat het plan van de minister eerder symbolisch is. "Het is een signaal dat een beetje in de huidige tijdsgeest past. Politici willen strenger optreden ten opzichte van socialemediaplatformen."
"Dat merk je op veel vlakken, zeker als het gaat over jongeren en hoe hen te beschermen tegen bepaalde risico's van sociale media. In dit geval gaat de overheid een tandje bijsteken om platformen te verplichten om gebruikers een straf op te leggen."
Hoewel Vandebosch nog bedenkingen heeft bij de uitwerking, vindt ze deze maatregel een goede zaak. "Het is een extra teken voor platformen. Zij krijgen te maken met veel accounts en veel content die ze moeten controleren. Dan is het goed dat ze een beroep kunnen doen op betrouwbare instanties."
