Een rechtbank in de Syrische hoofdstad Damascus heeft oud-president Bashar al-Assad bij verstek tot de dood veroordeeld wegens onder meer oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Ook zijn broer en neef kregen de doodstraf. Het is de eerste keer dat er een juridische uitspraak is tegen het regime van Assad, een symbolisch moment in Syrië.
Syrische president Bashar al-Assad bij verstek veroordeeld tot doodstraf door rechtbank in Damascus
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Oud-president Bashar al-Assad en zijn broer Maher al-Assad waren niet aanwezig in de rechtbank om de uitspraak te horen. De gevallen president en zijn broer bevinden zich vermoedelijk in Rusland, nadat ze in december 2024 uit Syrië waren weggevlucht.
Symbolisch moment
Wel aanwezig was Atef Najib, het hoofd van een van de belangrijkste inlichtingendiensten van het regime van Assad en neef van president Bashar al-Assad. De veiligheids- en hield zich onder meer bezig met het opsporen en onderdrukken van politieke tegenstanders.
Dat Najib persoonlijk aanwezig was in de rechtbank - en dat de beelden daarvan de nationale televisie haalden - is een symbolisch moment in Syrië. Zeker omdat de acties van Najib destijds geleid hebben tot de Syrische revolutie en de burgeroorlog.
In 2011 was Najib het hoofd van de politieke veiligheidsdienst in Daraa toen daar in maart de eerste grote protesten tegen het Assad-regime begonnen. Een groep van ongeveer 15 schooljongens had anti-regeringsgraffiti op een muur geschreven. Ze werden opgepakt en volgens getuigenissen gemarteld.
De daaropvolgende confrontatie tussen de veiligheidsdiensten en de inwoners van Daraa leidde tot protesten die uiteindelijk uitgroeiden tot de Syrische revolutie en de burgeroorlog.
Dat een figuur die wordt gezien als een van de aanjagers van de eerste repressie van 2011 nu door het nieuwe Syrië wordt berecht, is een belangrijk moment voor veel Syriërs.
Misdaden van het Assad-regime
Dit proces is onderdeel van een bredere poging van de nieuwe Syrische autoriteiten om verantwoording af te leggen voor misdaden van het Assad-regime. De rechtszaak tegen Najib werd in april aangekondigd als de eerste openbare strafzaak tegen een hooggeplaatste functionaris van het voormalige regime.
Bashar al-Assad en Maher al-Assad waren aangeklaagd in dezelfde zaak, maar werden berecht, omdat ze na de val van het regime naar Rusland zijn gevlucht. De rechtbank had hen formeel .
De zaak draaide onder meer om moord, marteling, willekeurige arrestaties en misdaden tegen de menselijkheid tijdens de onderdrukking van de opstand. Ook zij werden vandaag ter dood veroordeeld.
Bashar al-Assad kwam in 2000 aan de macht, na de dood van zijn vader Hafez al-Assad, die Syrië sinds 1971 had bestuurd. Bashar zette dat systeem voort. Politieke oppositie werd onderdrukt, veiligheidsdiensten hadden verregaande bevoegdheden en tegenstanders konden worden opgepakt en gemarteld.
De repressie werd steeds grootschaliger. Het Assad-regime werd beschuldigd van willekeurige arrestaties, systematische foltering, gedwongen verdwijningen, buitengerechtelijke executies en aanvallen op burgers. Internationale onderzoeken hebben het regime daarnaast verantwoordelijk gehouden voor het gebruik van chemische wapens.
Het einde van Assad
Het regime van Assad leek jarenlang moeilijk omver te werpen. Nadat in 2011 een burgeroorlog was uitgebroken, verloor het regime grote delen van Syrië. Maar vanaf 2015 hielpen Rusland, Iran en door Iran gesteunde milities Assad om grote delen van het land te heroveren.
Toch stortte het regime eind 2024 verrassend snel in. In november lanceerde de rebellengroep Hayat Tahrir al-Sham (HTS), onder leiding van Ahmed al-Sharaa, vanuit het noordwesten een offensief. De rebellen veroverden in korte tijd Aleppo, Hama en Homs en bereikten op 8 december Damascus. Het Syrische leger bood nauwelijks nog weerstand.
Na de val van Assad kan VRT NWS Sednaya-gevangenis bezoeken, ofwel "de ergste plek ter wereld"
Het leger was na jaren oorlog verzwakt en Assad was sterk afhankelijk geworden van buitenlandse steun. Rusland was door de oorlog in Oekraïne minder in staat om hem te helpen, terwijl ook zwaar verzwakt was.
Na de val van Assad - en zijn vlucht naar Rusland - kwam Ahmed al-Sharaa aan de macht. Hij werd de facto leider van Syrië en probeert sindsdien een nieuw politiek systeem op te bouwen, terwijl zijn regering tegelijk probeert de verschillende gewapende groepen en delen van het land onder centraal gezag te brengen.
